сыһ.
1. Барыны бары хотор, сытыы буоларын курдук. ☉ Остро (наточить)
Сүөдэкэ оҕонньор эрдэ турсан, Сүгэтин сытыытык буруустаата. С. Васильев
Эн, маастар, быһаххын сытыытык буруустаа! «ХС»
2. Киһини хотутар курдук, тэһитэ кэйэр курдук ыарыылаахтык. ☉ С большой силой, остротой, резко
[Микиитэ] охторугар баттыы түстэҕэ буолуо, хаҥас бэрбээкэйэ сытыытык дьаралыйан ыалдьар, төбөтүгэр быыстала суох чуорааннар лыҥкынаһаллар. Амма Аччыгыйа
Тыал сытыытык быһыта биэртэлиир, эмиэ да намырыыр. АС НИСК
△ Хатаннык, киһи мэйиитигэр хатанардык. ☉ Пронзительно, так, чтобы резало слух (напр., свистеть)
Тогойкин кыһаннаҕына итиннээҕэр өссө сытыытык иһиирэр киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Түннүккэ сытыытык чыскыытаан Таһырдьа силлиэ-тыал улуйар. Эрилик Эристиин
Ол баран истэҕинэ — кэнниттэн бэрт сүрдээх сытыытык ат туйаҕын тыаһа чыбыгырыы түстэ. Ньургун Боотур
△ Олус күүскэ, туймаарда (саба биэр — сыт туһунан). ☉ Опьяняюще, дурманяще (распространяться — о запахе)
От мүөттээх дыргыл сыта сытыытык аҥкылыйар. А. Фёдоров
Чуумпуга күн уота ордук күүскэ сырайарга, оттон сибэккилэр ордук сытыытык, минньигэстик дыргыйарга дылылар. ВЛ РБЫ
Охоноон сыппытын курдук балачча хамсаабакка сытта. Муннугар сир, сылгы киитин сыта сүр сытыытык, минньигэстик киирдэ. «ХС»
3. Сырдыктык, чаҕылхайдык. ☉ Ярко, ослепительно
Үрүҥнэр умаппыт отторо сытыытык сандаараннар, хаартан хараҥаны ыраахха диэри хастыы тарыйталаабыттар. Амма Аччыгыйа
Күлэр күн сытыытык Күөх сири убуруур. Күннүк Уурастыырап
Сир-дойду үрдүнэн сытыытык Эргиччи көрөллөр сулустар. П. Тобуруокап
4. Дириҥ иэйиилээхтик, тонолуппакка, тэһэ (көр). ☉ Выразительно, пронизывающе, острым цепким взглядом (смотреть)
Сытыытык көрбүт-истибит, хара бытыктаах эр киһи, үөрэ иһэн бордурҕатар. Амма Аччыгыйа
Миитэрэй хатыҥыр, сытыытык тэһэ көрбүт харахтаах, үгүс оҕо ортотуттан онуманы ойута биэртэлээн саҥарар сүр сытыы, дьиэс-куос курдук оҕо. Бэс Дьарааһын
Александр хараҕын ордук сытыытык, кырыктаахтык көрбүт этэ. М. Доҕордуурап
5. Олус биллэрдик, күүскэ, наһаа (хол., баҕар, аҕын). ☉ Сильно, глубоко, остро (чувствовать)
Аара табахтыахтарын сытыытык тэһэ астаран баҕардылар. И. Гоголев
Хаһааҥҥытааҕар да сытыытык кэмсинии, хомойуу ыган кэллилэр. Н. Лугинов
Тоҕо эрэ дойдубун, алааспын аһара сытыытык ахтан кэлэр буоллум ээ. «Сахаада»
6. көсп. Харса суох, хорсуннук, эрдээхтик. ☉ Смело, храбро, уверенно
Сөдүөччүйэ чуолкайдык, сытыытык, эмсэҕэлэтэрдик эппиэттэһэн иһэр. Амма Аччыгыйа
Саҥаны олохтооһуну утарарын холкуостаахтар сытыытык кириитикэлииллэр. А. Фёдоров. Поэзияҕа уһулуччу сытыытык киирбит, тахсыылаахтык үлэлээбит киһи — Эллэй. СГС ӨСҮДь
7. көсп. Кимиилээхтик, тыҥааһыннаахтык. ☉ Остро, требуя пристального внимания
Үлэһиттэр олохторун-дьаһахтарын усулуобуйатын боппуруостарын быһаарыы сытыытык турар. «Кыым»
Хаалан иһэр хаһаайыстыбалары бастыҥнар таһымнарыгар өрө көтөҕүү эппиэттээх соруга ордук сытыытык туруоруллар. «Кыым»
Театр репертуарын, драматургия тустарынан быһаччы кэпсэтиилэр хаһыаттарга сытыытык барбыттара. «ХС»

I
даҕ.
1. Үчүгэй биилээх, үчүгэйдик хотор, быһар. ☉ Острый, отточенный, хорошо режущий, колющий
Бырдьай, иннигэр талаҕы чохчолоон олорон, саха ууһа охсубут үөстээх сытыы баҕайы быһаҕынан кыһа-кыһа чааркаан оҥортуур. Күндэ
Сытыы биилээх баһымньыларынан ыарҕа төрдүлэрин, тыс үтүлүк саҕаны, быһыта дайбаан тэллэҥнэппитинэн бардылар. М. Доҕордуурап
Ити айылаах сытыы сүгэ ас гыныа үһү дуо, сип-синньигэс, бэйэтэ да ааһан-туоран эбии синньээбит моой туоматын. Н. Заболоцкай
△ Ордук уһуктаах. ☉ Суживающийся к концу, остроконечный, клиновидный
Бэҕэһээ бу моонньубун хайа тардан кэбистэ. Тыҥыраҕа сытыыта диэн... тииҥ оҕотун киэнин курдук. Амма Аччыгыйа
Ыт сытыы аһыыларынан Түүлээх Уллуҥах муос такымыгар түспүтэ. Суорун Омоллоон
Бэҕэһээ Боотур өстөөҕүн сытыы муоһунан ойоҕоско түбэһиннэрэн, дьиэ сабараанньатын үрдүнэн түһэрбит этэ. Н. Заболоцкай
Сытыы үөрбэ атырдьаҕынан бугулу анньан ылаҕын. Т. Сметанин
2. көсп. Күүстээх, киһини ордук хотор, кыаҕын баһыйар (тыал, ыарыы). ☉ Резкий, пронизывающий насквозь (о ветре), сильно выраженный, острый (о болезни)
Хаар түспүтэ. Арыт сытыы тыал үрэрэ. И. Сосин
Сытыы чыпчархайынан быһыта охсордуу тыал үрэр. А. Сыромятникова
Сотору-сотору сабыта көтөр сытыы, сыстыганнаах ыарыылар эпидемиялара элбэх дьон олоҕун уоттуу салаан ааһаллара. ППА СЭЫа
△ Уохтаах, киһиэхэ ордук биллимтиэ, киһи сүрэҕэ чаалыйар. ☉ Сильно действующий на вкус и обоняние, острый
Эриэхэ үүммүт дьылыгар эһэ бэркэ уойар. Оннук эһэ сыата сугуҥҥа уойбут эһэ сыатынааҕар ордук сытыы, ууллаҕас буолар. В. Миронов
Хайах көбүөртэн, чохоонтон уратыта аһыы буолар, көбүөр курдук сииргэ сытыы буолбатах. ТИИ ЭОСА
Ольга Павловна бааҥкаҕа истиэп эрбэһинин туруорбута. Сытыы сыт хоһу тунуйбута. Ю. Чертов (тылб.)
△ Хатан, киһи мэйиитигэр хатанар. ☉ Пронзительный, резкий (о звуке)
Ол сытыы тыаһа эрдэттэн кини мэйиитигэр тахсарга дылы гынна, куйахата күүрбэхтээтэ. Амма Аччыгыйа
Эмискэччи ойоҕоһугар сытыы тыас сирилээтэ, соһуйан кылана түстэ. Т. Сметанин
«Чугаспыт ээ мантан, киһи аҕыйахта үктэнэн тиийэр», — Маша сылыбырас сытыы саҥатынан сып гыннарда. В. Яковлев
3. Кыраҕы, булугас, сэргэх (өй, харах). ☉ Проницательный, острый (ум, глаз)
Маабыра эмээхсин түөрт муннуктаах муус маҥан, кэтит сирэйдээх, мурумултугур муруннаах, сүүһүн анныттан өрүтэ сиэлийтэлээбит, сытыы харахтардаах. Амма Аччыгыйа
Маратик уруккуттан быһа этэн кэбиһэр сытыы өйдөөх уол этэ. А. Сыромятникова
Онон бу уус тыл, сытыы өй, хайа да ырыаһыт, кэпсээнньит киэнэ талаанын улахан өттө буолуохтаах. Эрилик Эристиин
Дьолбутугар, мин сытыы харахтаах буоламмын, чугас киэҥ маар баарыгар тоҥустар дьиэлэрэ (ураһалара) туралларын көрө биэрбитим. «ХС»
4. Ордук сэтэлээх, хотоойу (киһи тылын, саҥатын этэргэ). ☉ Острый, выразительный, сочный (о языке, речи)
Уоллаах эмээхсин эрэ күлбэттэр, кинилэр оҕустарын аһынан киллэрэри дуу, өһүөннээн тоҥоро түһэри дуу мөккүһэн, эйэҕэс сытыы тылларынан күрэстэһэ оонньууллар. Амма Аччыгыйа
Биһигиттэн саамай сытыы тыллаахпыт Таня Павлова тыл кыбытта. Софр. Данилов
Сытыы тыллаах-өстөөх, өйдөөх баҕайы кырдьаҕас эбит! С. Дадаскинов
△ Сыыспат, табыгас (хол., буулдьа). ☉ Меткий, разящий наповал (напр., о пуле)
Сытыы буулдьа табарын, сыыйыы ыстыык анньарын! Эдэр байыас хорсунун, Эрчим илии охсорун! И. Чаҕылҕан
Кэпсээбитэ сэрии Суоһунсуодалын, Буулдьа сытыытын, Сүрэх мөхсүүтүн, Хаан оонньооһунун. В. Яковлев
5. Тугу эмэ быһаарарга ордук кыайыылаах, чобуо, дьорҕоот. ☉ Находчивый, бойкий, шустрый
Сытыы кыыс биһигини «тыла суох» ыыталыырыттан кини күлэрин туттуна сатыы олорор. Амма Аччыгыйа
Онно, кини оннугар атын сытыы соҕус киһи эбитэ буоллар, Кириллов ньүдьү-балайын саралыы тардыа этэ. Н. Лугинов
Эдэр киһи сытыы, хоодуот, хорсун буолуохтаах. Н. Габышев
«Кэскил, арыый тыллаах-өстөөх сытыы киһи, эн баран аҕал», — бүтэһиктээх быһаарыы итинник этэ. Г. Колесов
6. Атаҕынан сыыдам, быһый. ☉ Резвый, быстрый на ноги, спорый, проворный
«Кууһума эдэр эрдэҕинэ сүүрүк, кылыыһыт, сытыы киһи этэ, тоҥуу хаарга сылгыны ойутар диэн баар дуо», — диэн тыллаһара. Н. Павлов
[Т. Сметанин] сытыытын, кытыгыраһын иһин төрөппүттэрэ таптаан «Быһыйа» диэн ааттаабыттара. КНЗ ТС
Чаппа уола Мэхээлэ …… уурбуттуппут курдук дьоҕус быһыылаах-тутуулаах, сытыы сымса киһи. «ХС»
7. Эйэлэспэт мөккүөрдээх, хабыр, быһымах (хол., охсуһуу). ☉ Непримиримый, беспощадный (напр., о борьбе, критике)
Чахчы сытыы киирсиини кэтэһэн, көрөөччүлэр сирэйдэрэ сэргэхсийдэ. Н. Лугинов. Эрилик Эристиин бары айымньылара сытыы кылаассабай ис хоһоонноох буолааччылар. Н. Тобуруокап
Оройуон хаһыатыгар Уһун алаас отчуттарын туһунан сытыы кириитикэлээх ыстатыйа уонна хаартыскалаах сэмэлээһин бэчээттэнэр. В. Ойуурускай
8. Олус чаҕылхай, олус сырдык. ☉ Яркий, режущий глаза
Сир кырса кэнчээрилээн, былдьаһыктаах, кэлэн иһэр күһүҥҥү хаһыҥнаах аргыар кыайбатар курдук диэххэ айылаах, сытыы күөҕүнэн чэлгийэн эрэр эбит. П. Ойуунускай
Күн уотун сытыы иннэтэ Күрдьүгү тэһитэ кэйдэ. Баал Хабырыыс
Сытыы чаҕылҕан ат иннигэр курбуулаан ылла. А. Сыромятникова
◊ Сытыы муннук көр муннук
Сыппах муннукта оҥоруҥ уонна кинини аҥаардааҥ. М сытыы муннукта оҥоруҥ уонна МР биссектрисатын тутуҥ. ВНЯ М-4
Өскөтүн үс муннук биир муннуга көнө эбэтэр сыппах буоллаҕына, оччоҕо атын икки муннуктара сытыылар. КАП Г
ср. ДТС йити, йитиг, тув. чидиг ‘острый’
II
сыт I диэнтэн хай
аата. Утуйуу кэмин сөпкө тутуһуу, атыннык эттэххэ, кэмигэр сытыы уонна туруу олус улахан суолталаах. ЛЛА ЧЧОИ
Чааһынан үлэлиир, онтон — сынньалаҥ, атаҕы өрө тэбэн сытыы. «ХС»
Тимир эриэлсэлэри кууһан сытыыны уонна төбөнү ыспаалаларга кырбааһыны таҥара кимиэхэ да тиксэрбэтин. Ч. Айтматов (тылб.)

даҕ. Туохтан да иҥнэн-толлон турбат, саҥарбыт-иҥэрбит, олус чобуо. ☉ Бойкий, шустрый, могущий за себя постоять
Лариса — дохсун санаалаах, сытыы-хотуу нуучча кыыһа. Софр. Данилов
Биирдэрэ — Мотуоҕа холоотоххо, чобугураабыт элбэх саҥалаах, сытыы-хотуу, уһуктаах сирэйдээх, кытыгырас бэйэлээх. У. Нуолур
Мииккэ оҕонньор Хобороос бастыҥ хамначчытын, сытыы-хотуу, биир кэм үлэлээн сүүрэ-көтө сылдьар, олус үчүгэй майгылаах Өлөксөөс кыыһы, ойох ылбыта. А. Сыромятникова

1) острый, отточенный; сытыы быпах острый нож; сытыы анньыы острая пешня; 2) перен. острый, резкий; пронзительный; сытыы тыал резкий ветер; сытыы иһиирии пронзительный свист; 3) перен. острый, проницательный; сытыы ей острый, проницательный ум; сытыы тыл острое слово; сытыы харах острый глаз.

a. clever, cunning; сытыымсый= v. to pretend to be clever, cunning