Якутские буквы:

Якутский → Русский

сэксэгэр

легковесный; рыхлый, неплотный; сэксэгэр ыйааһыннаах таһаҕас легковесный груз; сэксэгэр тиэйиилээх от неплотно уложенный воз сена.

Якутский → Якутский

сэксэгэр

даҕ. Чэпчэкитэ, убаҕаһа, сахсархайа бэрт буолан биир тэҥник сыппат, адаарыйа сылдьар (хол., бытык). ☉ Лежащий неплотно, торчащий будучи лёгким, мягким, негустым (напр., о бороде)
Кини сэҥийэтин маҥан сэксэгэр бытыга өрө тахсан иннигэр тоһуйбут. Далан
Расторгуев аҕабыыт, кыһыл сэксэгэр бытыгар хоргуну, арыгыны таммалата-таммалата, аһыыр даҕаны, иһэр даҕаны. Л. Попов
Сэксэгэр сэҥийэ бытыктаах кырдьаҕас киһи болточчу курдаммыт эргэ тэлэгириэйкэтин көхсө сүр баҕайытык болдьоллон иһэрэ. В. Яковлев
ср. кирг. сэксэгэй ‘имеющий взъерошенные волосы’, алт. сексек ‘лохматый’, монг. сэгсгэр ‘торчащий, стоящий дыбом; нахохлившийся, взъерошенный’

Еще переводы:

кыһааҥкылан

кыһааҥкылан (Якутский → Якутский)

кыһааҥкылаа диэнтэн атын
туһ. Майыыда өрүс мыраан анныгар, кырыа буолбут сэксэгэр төбөлөөх иирэлэринэн кыһааҥкыланан, өтүү быатын сыыйа тарпыттыы, субулла сытара. Л. Попов

сэксэркэй

сэксэркэй (Якутский → Якутский)

сэксэгэр диэн курдук
Биирэ кэпсиирэ, атына сөп-сөп сэксэркэй бытыгын хамсатан күлэрэ. ТВ ОСКОСС
[Оҕонньор] сэксэркэй убаҕас бытыгын имэринэн, баһын быһа илгиһиннэ. В. Санги (тылб.)

богдьолун

богдьолун (Якутский → Якутский)

богдьой диэнтэн бэй. туһ. Биир киһи көхсүнэн богдьоллон олороро
□ Сэксэгэр Сэҥийэ [киһи аата] эргэ тэлэгириэйкэтин көхсө богдьоллон иһэрэ. В. Яковлев
Көхсө килбэҥнээн, богдьоллубут үрдүк арҕаһа үллэҥнээн, Сомоҕоллой Бүөтүр сир солоон сиҥнэҥнии сылдьар. Болот Боотур

сэксэччи

сэксэччи (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Батары буолбакка, чэпчэкитик, ыга баттаабакка (уур, үктэн). ☉ Неплотно, слегка, не придавливая (укладывать что-л. лёгкое)
Саһыл суола ыт уонна бөрө суолунааҕар атын, кини түүлээҕинэн сэксэччи үктэммит буолар. ТСКБ
[Сытамматах сырайдаах киһибит] Биэс уон бууттаах тимир лэҥкэ бэргэһэтин Бэскитигэр диэри сэксэччи ууруммут. ТТИГ КХКК
Баһылай сабыс-саҥа кыһыл саһыл бэргэһэни сэксэччи ууруммут. «ЭК»
2. Сэксэгэр буолар курдук, оннук буолар гына. ☉ Так, чтобы казалось легковесным, невесомым
Бэйэтэ эппиттии сананан Хатылыа дуо мин строкабын Сэксэччи кырдьыбыт оҕонньор, Түбүктээх олохтоох кыыс оҕо? Н. Харлампьева

таллай

таллай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Бэйэҕэр дьүөрэтэ суох улахан, кэтит, тэллэҕэр буол (киһи-сүөһү кулгааҕын этэргэ). ☉ Быть несоразмерно большим, широким, оттопыренным (об ушах человека, животных)
Хаһаах тойоно өссө тугу эрэ салҕаан этэрдээҕин күүтэн, …… кулгаахтара таллайан турбута. Ойуку
[Антон] оҕолорго көхсүнэн олорор буолан, таллайбыт чараас кулгааҕа күн уотуттан курдаттыы кытаран көстөрө. ВЛ РБЫ
2. Кэтит, ньаппайбыт быһыылаах буолан көһүн. ☉ Иметь широкий, сплющенный вид
Сэксэгэр бытыктаах, быыкайкаан, хатан хаалбыт оҕонньор илибирээн кэлэн, остуол иннигэр оскуола оҕотун курдук, улахан хортууһа таллайан турда. В. Яковлев
Сиртэн-буортан быкпыттыы Сэлээппэтэ таллайан, Кыдамалаан кыыралдьыта Турдаҕына көрүөҥ этэ! А. Бэрияк
♦ Таллайан тур — тугу да гыныаххын билиминэ, соһуйан, өмүттэн, хамсаабакка туран хаал. ☉ Застыть на месте, не зная, что делать (от испуга, неожиданности)
«Кэлэ илик. Ээй, оччотугар хайдах буоларый бу?» — Мунааран таллайан турбахтаата. А. Сыромятникова
ср. кирг. талтай ‘раскорячиться’

чаллах

чаллах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Хойуу уһун лабаалардаах, намыһах, төрдүнэн суон (мас). ☉ Утолщённый к корню, низкорослый, ветвистый (о дереве)
    Суон чаллах бэһи түөрт өттүттэн сирэйин суорбуттар. Саха сэһ. I
    Сонос соҕус чаллах хатыҥы арыылаан ылан, тулатын эргиччи табыйда. Күннүк Уурастыырап
    Алаас арҕаа өттүгэр чаллах тииттэр күлүгүрэн тураллар. А. Фёдоров
  2. аат суолт. Хойуу уһун лабаалардаах, төрдүнэн суон мас. ☉ Крупное, с толстым основанием, кряжистое, ветвистое дерево
    Аатырбыт Кэҥкэмэ үрдүгэр Арбаҕар чаллах төрдүгэр Алта аарыма кусчуттар Арай биирдэ мустубуттар. П. Тобуруокап
    Аар дьалхаан тайҕа аарыма чаллахтара Аттынааҕы ыаллыы мастарын Атаҕастыы-күөнтүү сабырыйан [тураллар эбит]. «ХС»
    ◊ Арыы чаллах көр арыы I
    Аҕыс арыы чаллах тыа саҕа Араҕас чэчир анньыллыбыт [Үтүө дойдута эбит]. П. Ойуунускай. Эт чаллах — симмит курдук киппэ. ☉ Плотный, мускулистый
    Морозка [ат аата] эт чаллах, сэксэгэр түүлээх, сэлиик, иччитигэр маарынныыр. А. Фадеев (тылб.)
    Павлуша улахан төбөлөөх, эт чаллах уол. И. Тургенев (тылб.)
    ср. чув. чатлах ‘дебри, непроходимый лес’, тув. чаҕлак ‘тенистое место’, алт. чаал ‘низкий кустарник; молодой (о дереве)’, тув. чалбак ‘широкий, расширенный’