побуд. от өстөс = сеять вражду между кем-л.

с. сиидэ; сеять через решето сии-дэҕэ сиксий; # голова как решето разг. тэһэҕэс мэйии (умнуган киһи).

ж. (душевное смятение) айманыы, аймалҕан; # сеять смуту дьону аймаа, сымыйа сураҕы тарҕат.

возвр. от ыс = 1) обсыпать, обрызгивать чем-л. (себя); 2) сеять, сажать что-л. (для себя); оҕоруот аһына ыһын = посадить овощи.

ж. 1. (несогласие, вражда) атаан, өстөһүү; сеять рознь өстөһүүнү ыыт; 2. в знач. сказ, атын; человек человеку рознь разг. киһи киһиттэн атын.

1) разбрасывать, раскидывать; рассеивать; оту ыс = раскидать сено; оонньууру ыс = разбросать игрушки; 2) сеять; сажать; бурдукта ыс = посеять хлеб; хортуоппуйда ыс = посадить картофель; 3) брызгать; опрыскивать; уунан ыс= брызгать водой; 4) перен. срывать, нарушать; мунньаҕы ыс = сорвать собрание; демонстрацияны ыс = разогнать демонстрацию; оонньууну ыс= сорвать представление # ыһыах ыс = устроить кумысный ысыах .

туохт. Кимнээх эрэ бэйэ-бэйэлэрин кытта иирсэллэрин, өстөһөллөрүн ситиһэ сатаа. ☉ Сеять вражду между кем-л. [Баһылай:] Ити икки дьону бэйэ-бэйэлэригэр тигиһиннэртээн өстөһүннэрдэр, дьыала табыллыа этэ. А. Софронов
Бас биллэрбит норуоттара бииргэ түмсэллэрин таһаарымаары, сенат кинилэри бэйэ-бэйэлэрин кытта өстөһүннэрэ сатыыра. [Сенат] «Араартаа уонна баһылыктаа» диэн быраабыланы тутуһара. КФП БАаДИ

туохт.
1. Бытархай таммахтарынан таммалаа, түс (ардах туһунан). ☉ Моросить (о мелком дожде)
Самыыр ибиирдэ.Лоскуй былыт халыйан тахсан сылаас самыырынан ибиирэн ааспытыттан от-мас күөҕэ ордук чэлгийбиккэ дылы буолбут. Амма Аччыгыйа
Үчүгэйкээн самыыр ибиирэригэр Үөрэммин тоһуйдум иһиппин. Күннүк Уурастыырап
Кэлэн истэхпитинэ быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев. Тэҥн. ибиирдээ
2. Уу бытархай таммахтарынан ыс. ☉ Брызгать, обрызгивать, опрыскивать
Өтүүктээри таҥаһын уунан ибиирдэ. Икки-үс таммаҕы Ибиирдэргин эрэ ойон туруоҕум. П. Ойуунускай
Фонтаммыт ибиирэр таммаҕа чуумпу түүн ньууругар чоккуруур. А. Абаҕыыныскай
3. көсп. Дэлэччи ыс. ☉ Обливать, поливать чем-л. обильно
Ириэнэх илгэнэн ибиирэр. С. Зверев
Ыт Халчаак киэҥ Сибиир үрдүгэр Бүтүннүү хаанынан ибиирбит. Эрилик Эристиин
Күн уота улуу куруҥу саба ибиирэ турар. Күндэ
◊ Сиэллээх ибиир хамыйах көр хамыйах
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
ср. тюрк. сэп 'сыпать, сеять, брызгать'

туохт. Туох эмэ үрдүн, сотон, хаһыйан бэйэҥ диэки эбэтэр туора хаһый. ☉ Подгребать что-л. к себе; смахивать что-л. с чего-л.
Баттаҕа сирэйин саба түспүтүн Нина киэр тарыйар. Н. Якутскай
Чохтон маһынан тарыйан, үппүт хатыыстарын оротолуур. А. Сыромятникова
«Бандьыыт үспүйүөнэ буолуохпун баҕарбаппын!» — диэт, остуолтан аһылыгы сиргэ тарыйан кэбистэ. ПНИ ДКК
△ Оннук сыҕарытан тугу эмэ тугунан эмэ сап, көм. ☉ Загребая, засыпать что-л. чем-л. сыпучим сверху
Киһи суола кэлэн олох мас хаптаһынын сыыһынан уонна тамыйах өрүөтүн кэлтэкэтинэн буору тарыйан, иннэ быһаҕас түспүтүн толоро сатыыр эбит. Эрилик Эристиин
Ити түөһэйбит ыт эрэйдээх өллөҕүнэ, таах соһон кэбиһээйэҕит, иччитин аттыгар буорунан тарыйан кэбиһээриҥ. И. Гоголев
Бөрө хапкаанын иитэн баран, отунан саба тарыйбыттара. И. Федосеев
♦ Быһа (саба) тарыйан көр быһа I
Билигин уон төрдүс баһа бэлэм, быһа тарыйан эттэххэ, ити — суруйуу аччыгый аҥаара. Н. Габышев
Чэ, тугу омуннуомуй, быһа тарыйан эттэххэ сытыы тыаллааҕар арыый бытааннык, сыыдам массыынатааҕар арыый түргэнник айанныыр киһи буоллум. Н. Заболоцкай
Саба тарыйан эттэххэ, кыралыын, бөдөҥнүүн, арааһа сүүсчэкэ …… уобарастары оонньообутум буолуо. ЕА НТ
ср. тув., алт., хак., с.-юг. тары ‘сеять, засеивать’

туохт.
1. Тугу эмэ өрөтаҥнары сиксийэн, илгиэлээн хамсат, сахсаҥнат. ☉ Толчками, рывками шевелить, двигать что-л. сверху вниз или из стороны в сторону, трясти, встряхивать, ворошить. Оту сахсый. Таҥаһы сахсый
□ Харытыан, оргууй аҕай туран, икки тобугун тэбэннэ, сонун ылан сахсыйда. Л. Попов
Көр эрэ, бу саһылы хараҥаҕа сахсыйдахха, түүтүттэн уот сандаарыҥныыра, ол иһин уоттаах саһыл диэн сурах тарҕаммыта. Болот Боотур
[Малатыылка] тимир биилкэ тарбахтарынан [бурдук] отун сахсыйан таһааран өрөһөлөөтө. М. Доҕордуурап
Силлиэ иһиирэ-иһиирэ хаары өрө бурҕачытар, иинэҕэс бэстэри уонна бэрдьигэстэри арааһынайдаан сахсыйар, эрийэр-мускуйар. С. Никифоров
2. Тугу эмэ көрдөөн биир-биир ылыталаан ыһыталаан көр, хостотолоо. ☉ Перебирать, ворошить что-л. в поисках чего-л.
Маҥнай Кузьма Петрович малын-салын былдьыахтара, онтон эн биһикки курдуктар бөхпүтүн-сахпытын сахсыйыахтара, тугу сөбүлүү көрбүттэрин барытын былдьаан ылыахтара. Н. Якутскай
Хоппотун тиэрэ сахсыйда, …… туох баар долбууру барытын кэрийдэ да, [бүтээнсийэтин] булбата. Күндэ
Биһилэҕин ылаары ампаарга тахсыбыта, сундуугун малын сахсыйбыта уонна кыракый туос ыаҕайачааны тутан ылбыта. «Кыым»
3. Айанныыр кэмҥэ олорон иһэр киһини өрүтэ быраҕаттаа, хамсат. ☉ Подбрасывать, раскачивать кого-что-л. при езде, трясти
Көнө суоллар, токур суоллар Сахсыйаллар, сылаталлар, Куйаас буолар, дьыбар буолар, Суоппар син биир тулуйар. И. Гоголев
Пьер ата адъютант атын кыайан сиппэт уонна биир тэҥ нэксиэтинэн сахсыйар. Л. Толстой (тылб.)
△ Тугу эмэ тутан, сүгэн иһэн хаамаргар улаханнык хамсат, биэтэҥнэт. ☉ Трясти, встряхивать, потряхивать кого-что-л. при ходьбе, неся на руках или на спине
Сүүрэн иһэн өйдөөн кээлтим саһылларым оҕолорун өрөтаҥнары сахсыйан ахан эрэр эбиппин. Суорун Омоллоон
4. кэпс. Киһини тугунан эмэ буруйдаан, илиилээн илгиэлээ, уолуктаан сиксий. ☉ Трясти кого-л., схватив за грудки, за волосы и т. п., задать тряску кому-л.
Өлөөрү сытар саллааты өрөтаҥнары сахсыйа сылдьан ону-маны доппуруостаабыттарыгар, сирэйэ көҕөрөн, уҥан барда. Эрилик Эристиин
Байбааскы сарылыыр саҥата иһилиннэ …… Гордей сахсыйан биэрдэ быһыылаах. Болот Боотур
[Лариса:] Оо, абам эбит! Уол оҕо эбитим буоллар, мин кинини түөһүттэн ылан үчүгэй аҕайдык сахсыйан биэриэх этим. Н. Туобулаахап
Ааныс, бэйиккэй, кэтэҕиҥ аһыттан сахсыйарым, буоргун-сыыскын тэбиирим буолуо! А. Сыромятникова
ср. бур. һагшуур ‘решето’, һагшаха ‘сеять, просеивать’