побуд. от сүк = 1) взваливать что-л. на кого-л.; таһаҕаһы сүктэр = взвалить груз, ношу на кого-л.; 2) перен. перекладывать, сваливать на кого-л. (напр. вину, ответственность); буруйу атын киһиэхэ сүктэр = переложить вину на другого.

1) носить кого-что-л. на плечах или на спине; оҕону сүк = поднять ребёнка на плечи; сүгэн таһаар = вынести на плечах кого-что-л.; 2) перен. принимать на себя (напр. вину, ответственность); эппиэтинэһи сүк = принимать на себя ответственность.

туохт. Тугу эрэ олус ыараханы илиигэр ыл, көхсүгэр сүк; олус ыарахан таһаҕастаах, ыарахан үлэлээх буол. ☉ Держать, таскать на себе что-л. тяжелое; взваливать на себя тяжелую ношу; иметь большую нагрузку, заниматься тяжелым физическим трудом
Күүстээх үлэни көтөхпүт-сүкпүт, …… Үлүгэр үтүрүйбүт үлэһит норуота, Көтөҕүллэнсүгүллэн туран көрүй! П. Ойуунускай
Арбахтаах лабааларын үрдүлэригэр арыычча эрэ уйар гына көмнөҕү көтөҕөнсүгэн кыстаабыт бэстэр, көйгө буолбут көмнөхтөрүн тоҕо дьигиһийэн кэбиһэн бараннар, …… лабааларынан дөйбүүрдэнэн хамсыы тураллар. Эрилик Эристиин
[Бухатыырым эбитэ буоллар] Суорба Тааһы көтөҕөн-сүгэн, Өлүөнэбин күрбэлиэм этэ. И. Эртюков

туохт.
1. Кими-тугу эмэ көхсүгэр эбэтэр санныгар уур, олорт. ☉ Класть, взваливать, сажать когочто-л. на спину
Икки обургу уол тыаттан мас сүгэн киллэрэн, мастаан чакыйдылар. А. Софронов
Микиитэ, оробуоһа куулун сүкпүтүнэн …… интэринээт дьиэҕэ көтөн түстэ. Амма Аччыгыйа
Балачча тэйиччинэн Салбаныкы Сүөдэр диэн оҕонньор тууну адаарыччы сүгэн, ааһан эрэр эбит. М. Доҕордуурап
△ Тугунан эмэ бүрүлүн. ☉ Быть покрытым чем-л.
Көһөҥө күүгэннэри сүкпүтүнэн хайа хаспаҕын таҥнары ыстаҥалыыр …… көҥүс уута кинилэр быһыттарыгар күүстээх күөнүнэн анньылла түстэ. Амма Аччыгыйа
Харыйалар, бэсчээннэр Хаартан арыый быкпыттар, Саҥа хаары сүгэннэр — Саҥыйахтаах курдуктар. С. Данилов
Эн өллүҥ, үрүҥ күн анныгар Сүүрбэ үс күөх окко үктэнэн, Сүүрбэ үс күһүҥҥү өксүөнү, Кыстык хаар кыыдамын сүгэҥҥин. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Тугу эмэ (хол., айыыны, буруйу, эппиэтинэһи) бэйэҕэр ылын, искэр илдьэ сырыт. ☉ Брать на себя что-л. (напр., грехи, вину, ответственность)
Көмнөхтөөх харыйа саҕа ыар айыыбын мин бэйэм Уҥуоҕа килэрийиэр диэри дьуккуруйбут санныбар Сүгэн иһэбин. И. Гоголев
Туох эмэ тахсан хааллаҕына, эппиэтин да сүгэргэ бэлэм. Н. Заболоцкай
Кини [Өкүүсэ] бу ыар санааны сүгэн олорорун тамыйахтара билбэттэр. Эрилик Эристиин
♦ Ааты сүк — ким-туох эмэ диэн ааттан; тугунан эмэ аатыр. ☉ Получить какое-л. имя, название; славиться чем-л.
Үөлээннээҕиэм, ахтыах эрэ Ааспыт аараан суолбутун: «Саҥа дьон» диэн ааты сүкпүт Сааскы чаҕыл күммүтүн. С. Данилов
Эс, саатар, редколлегия чилиэнин аатын сүгэ сырыт ээ, үлэлээмэ даҕаны. Болот Боотур
Мин сытыы-хотуу киһи аатын сүгэрим буолуо. М. Доҕордуурап. Буор сүк — оттуур, бурдук ыһар сирдэн, бас билэр сирдэ анат. ☉ Получить надел земли, обзавестись собственной землёй
Биһиги ыаллар сир ылаайабыт диэн олус кэтэһэбит. Буор сүкпүт саҕа сананан, сүүрүүнэн сылдьар буоллубут. М. Доҕордуурап. Өрө сүк — 1) элбэх буолан мустан тугу эмэ ыс-тох; алдьат. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л.; разрушать что-л., собравшись толпой
Кини …… уолаттар, кыргыттар балаҕаннарын дуомун өрө сүгэн барыахха айылаах да буоллахтарына дьаҕырыйа түһэри билбэт. А. Сыромятникова
Ити сурахтан соһуйан сулбурута ойон турбут дьон чуут тордоҕу өрө сүгэн кэбиһэ сыстылар. С. Курилов (тылб.); 2) тугу эмэ тыаһынан, сураҕынан толор, бүтүннүүтүн сабардаа. ☉ Наполнить что-л. шумом, слухами
Арба биһиги солооһуммут оройуону өрө сүгэн үллэҥнэтэн эрэр быһыылаах. М. Доҕордуурап
Сүгэ тыаһа лабыргыыра, аар харыйа барчаланан түһэрэ иһийэн турбут ойууру өрө сүгэр. С. Федотов
ср. ДТС йүк ‘поклажа, вьюк, груз’, тат. йөк ‘воз; груз, ноша, вьюк, поклажа’, кум. юк ‘груз, ноша, вьюк’, уйг. жүк ‘вьюк, ноша’

1. сүк диэнтэн дьаһ. туһ. [Ойуунускай] хонук сиргэ төннөргө үксүгэр саатын атын киһиэхэ сүктэрэр уонна тайахтанан, ортобутугар сэһэргэһэн эҥээрийэ иһэр. Амма Аччыгыйа
   Убайа туутун көрөн баран, балыгын уолугар сүктэрэн, дьиэтигэр ыыппыт, оттон бэйэтэ илимнии хаалбыт. Суорун Омоллоон
   Бу икки эдэр киһи хайыы-сахха тэриммит, бэлэм маллаахтарын сүгэллэр, Сүөдэргэ эмиэ сүгэһэр сүктэрэллэр. Н. Якутскай
2. көсп. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ гынары соҥноо; оҥороругар күүс өттүнэн күһэй. ☉ Навязывать что-л. кому-л.; взваливать что-л. на кого-л. [Чымаарап:] Бу кэлэр бырааһынньык дакылаатын миэхэ сүктэрэн өлөрдүлэр буолбат дуо? Суорун Омоллоон
   Үспүйүөннэри тутар операцияны застава начаалынньыгын эбээһинэһин толорооччуга сүктэрбиттэрэ. Н. Якутскай
   Саамай ыарахан үлэлэри толорууну кулуттарга сүктэрэннэр, Афины көҥүл эр дьонноро бириэмэлэрин үксүн куораты тутууга атаараллара. КФП БАаДИ
3. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ түһэр, көлбөрүй (хол., буруйу, эппиэтинэһи). ☉ Перекладывать, сваливать на когочто-л. (напр., вину, ответственность). Буруйу атын киһиэхэ сүктэр
   □ Кыра да былыт таҕыстар ардаҕы тарда турар хаардаах хайаҕа бары буруйу сүктэрэллэрэ. Н. Заболоцкай
   ◊ Сүктэр кыыс — кэргэн тахсан, саҥа ыал буолар кыыс. ☉ Девушка, вступающая в брак, невеста
   Сүктэр кыыс кэннин хайыһан көрбөт ыйаахтааҕар дылы (өс хоһ.). Ити аны саас эргэ сүктэр кыыс. Күндэ
   Хас сүктэр кыыс атын тэрилин ойуута-бичигэ ис хоһоонунан, суолтатынан биир сыаллаах-соруктаах да буоллар, уустар дьоҕурдарыттан, туттубут матырыйаалларыттан эмиэ тутулуктаах. КДьА
   ср. алт. дьүкте ‘нагрузить, навалить, навьючить’

v. to carry on one’s back