такый диэнтэн хамс
көстүү. Такыр атахтаах такырыйар. ПЭК СЯЯ

такый диэнтэн көстө түһүү. Кини [Күндэ] бытархай таастары ытыһан туран, илиитин мөлтөхтүк такык гыннаран, быраҕаттыыр уонна уу талааннара кэҥии төгүрүйбэхтээн баран оргууй симэлийэн хаалалларын одуулаһар. Амма Аччыгыйа
Ынах кэлин атаҕын эрэ үөһэ такык гыннарда. Амма Аччыгыйа

туохт. Төбөҕүн уйбакка эбэтэр оннук курдук умса туттан олус күүскэ бүк түс, бөкчөй. ☉ Сильно наклоняться, нагибаться
Такыйа кырдьыбыт бэйэм, Тайахпар тайанан, Түннүгүм анныгар Төҥкөллөн турдум. ААС
Төбөтө дөйөн, төҥкөллөн, Сыа муннун сыҥсыйа олорон, Хаҥкынас саҥаны истэн, Халлааҥҥа хантайа түстэ. «ХС»

такый диэнтэн көстө түһүү. [Өндөрөй оҕонньор] атах сыгынньах, суккуунун саба бүрүнэн баран, таһырдьа такыс гынан хаалла. П. Ойуунускай
Хаҥас илиигин уунан баран бэйэҥ диэки такыс гын даа …… били кыыс дьахтар эйигин, тус бэйэҥ күлүгүҥ курдук, батыһа сылдьыахтаах. Н. Павлов
[Байыаннай быраас] дьалкылдьыччы соҕус хааман киирэн, хобулугун хобулугар лас гыннаран баран, дьалайбатах курдук илиитин аҕалан бэргэһэтигэр такыс гыннарда. К. Симонов (тылб.)

сов. 1. иэҕилии, өҕүлүн, токуруй; бүк түс; проволока согнулась боробулуоха өҕүллүбүт; ветви согнулись под тяжестью плодов лабаалар отоннорун уйбакка бук түспүттэр; 2. (о конечностях; о шее, спине) бокуй, такый; 3. (сгорбиться) бокуй, тоҥхоччу тартар, бүк түс; 4. перен. (покориться) сампан бнэр, сөһүргэстээ; # согнуться в дугу (или в три дуги или в три погибели) 1) (сильно изогнуться) бүк түс, төҥкөн; 2) (стать покорным, угодливым) иэмэх курдук имилин, сыпый, сымнаа.

I
аат. Омугунан татаардарга киирсэр киһи. ☉ Татарин
Билэҕин дуо, ити хайа омук киһитэ киирдэ? Татаар дуу, халмыык дуу? Софр. Данилов
Кини Кутугульдинов диэн татаарга сомогуон оҥорторон иһэн, бүтүн сааһы быһа кэриэтэ итириктии сыппыта. Эрилик Эристиин. Эллэй турар бэйэтэ Омоҕойдооххо кэлбит уонна эппит: «Мин татаарбын, сэриилэртэн күрээн кэллим». «ХС»
II
аат. Сүөһү тириитигэр тахсар кыһыылаах баастанар ыарыы. ☉ Парша у скотины
Таһа татаардаах, иһэ кимэгэйдээх баар үһү (тааб.: сүүтүк). Татаар буолбут, тобугун үрдүгэр токуйбут, тамыгын үрдүгэр такыйбыт тый саҕа улахан татаардаах миҥэ биэ турарын көрдө. ПЭК ОНЛЯ II. Омоҕой Баай кутуруга, муоһа суох куочай кугас ынаҕы, биир татаардаах биэни чаастаан …… Эллэйдээҕи олох арааран кэбиһэр. Саха фольк.
♦ Татааргын тарбатыаҥ — киэбирбиккин кэһэтиэхтэрэ диэн саанан этии. ☉ соотв. сбить спесь с кого-л. [Яго:] Атаспын татаарын дьэ тарбаатым ээт
Алыс да сүлүстэ. Хайдах буолар? У. Шекспир (тылб.). Татаар тыллаах таба эппэтин — киһини туох эмэ быһылааҥҥа (былыр, хол., охсуһууга) атаарарга куһаҕан санаалаах тылыттан самныма диэн алҕааһын. ☉ Такими словами в старину провожали кого-л. в дорогу (обычно на войну): пусть тебя не коснутся проклятия недоброжелателей (букв. пусть в тебя не попадут слова тех, у кого паршивый язык)
Татаар тыллаах Таба эппэтин! Саха саныаҕынан Саргыҥ салалыннын! П. Ойуунускай
Охтоохтон охтума, саалаахтан самныма! Уоттаах харахтаах утары көрбөтүн, татаар тыллаах таба эппэтин! Ньургун Боотур
ср. эвенк. татар ‘чесотка’, др.-тюрк. таз ‘парша, плешь’, тазар ‘покрываться паршой’

аат. Саҥа төрөөбүт ынах, биэ саһархай өҥнөөх олус хойуу маҥнайгы үүтэ. ☉ Желтоватое и густое молоко коровы, кобылицы в первое время после родов, молозиво
Араҕастай уоһаҕынан Алаадьылаан аһатта. И. Гоголев
Ньирэй ийэтин кытта биир суукка босхо сылдьан уоһаҕын бэйэтэ эмэр. ТССКС
Биэ төрүөн икки-үс хонук инниттэн синньигэр уоһах мустар. НПИ ССЫа
♦ Уорда намырый, уоһахта салаа, уҥуохта көмүллээ көр салаа I
[Сайсары:] Киэбирбэтин, уҥуохта көмүллээтин, уоһахта салаатын. Суорун Омоллоон
Уоһа (уоһугар) уоһахтаах, <хараҕа хааннаах> көр уос II. Уоспар уоһахтаах эрдэхпиттэн Эбэ күлүгүн быһа хаампат, аатын ааттаабат буоларбар такыйдылар да этэ. «ХС»
Уоһум уоһахтаах уолчаан сылдьан Умсубутум улуу куорат оргулугар. С. Тарасов
Уоһах (уоһахтаах) уостаах — уоһа (уоһугар) уоһахтаах, <хараҕа хаан- наах> диэн курдук (көр уос II). Уоһах уостаах оҕо муҥнаах …… Нүһэр соҕус суҥхаҕа Түбэспиппин өйдүүбүн. Күннүк Уурастыырап
Уоһахтаах уостаах уол буоламмын, быһыыта, Хараҕым уутун мин кыамматах эбиппин... И. Артамонов
Уоһун (уоһугар) уоһаҕа куура илик көр уос II. [Сараапап:] Мин баайбын кини дьаһайыа үһү. Уоһун уоһаҕа куура илик оҕочоос!.. Н. Якутскай
◊ Сымыыт уоһаҕа көр сымыыт
[Саһылчай тэллэй] сымыыт уоһаҕын курдук өҥнөөх. УГС ССКОТ
Сибиэһэй сымыыт уоһаҕын мүөтү кытта күүгэн тахсыар диэри булкуйаллар, хаптаҕай киистэнэн ылан сирэйгэ, моойго биһэллэр. ФВН ТС. Уоһах ала — уоһах өҥө баһыйар эриэн, эбириэн. ☉ Пёстрый, пятнистый с преобладанием цвета яичного желтка
Уоһах ала сылгылаах Уордаах Боруллуо ууһа, Ынчыктаах айаным Ыган кэллэ. Саха фольк. Уоһах ала атыырым Тоҥкучахтаан эрэрин Туора тутан кээспиттии Тоҕус туора туорумнаах. С. Зверев. Уоһах алаадьы- та — саҥа төрөөбүт сүөһү үүтүгэр оҥоһуллар алаадьы. ☉ Оладьи на молозиве
Сорох сиргэ хонуу ньургуһунунан саба үүнэн, уоһах алаадьытыныы саһарар. И. Гоголев
Ыалбыт биир ынахтаахтара саҥа төрөөбүт — уоһах алаадьыта итиэннэ быа иэдьэгэй сиэн хоннубут. И. Никифоров
Уоһах арыы көр арыы II. Ардыгар тириини сымнатарга, хаһан эмэ да буоллар, уоһах арыытын туһаналлара. АНП ССХТ
Уоһах кугас көр кугас. Соҕуруулуу илин туһунан, Суо айыыһыттарым суоллара диэн, Уоһах кугас сылгыны Кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев
ср. др.-тюрк. аҕуз, оҕуз, тюрк. угыз, овуз ‘молозиво’