туохт.
1. Илиигин-атаххын былас быраҕан тиэрэ түс, тиэрэ түһэн сыт. ☉ Лежать или упасть навзничь, раскинув руки-ноги
Бу кыыс үчүгэйиттэн барылара тарайа уҥпуттар. Саха ост. I
Дьэ, бачча өлүөр-сөлүөр, күүс-уох үрдүгэр сылдьан, сынньанан тарайа сытыам үһү. И. Бочкарёв
Хаар үҥкүүтүн Көрө таптыы Сүүрдүм-көттүм, күөлэһийдим Хабдьылары тэһииргэттим Хаарга охтон тарайдым. Н. Босиков
2. Атаахтаан, ньирэмсийэн кыҥкыйдаа, бас-баттах быһыылан. ☉ Вести себя капризно, ломаться
Ньыкын, эбэтигэр тарайан, уоһун боллоччу туттан, хараҕын, сүүһүн аннынан үрүҥүнэн түҥнэри көрөн олордо. Болот Боотур
Тарайбыт оҕо бас-баттах Тыллаһарын саната, Тэпсэрбит суолу буолбатах — Бэйэбит дьылҕабытын. С. Данилов
Кэргэммэр олус тарайарым, кини мин ол-бу кыҥкыйбын-тыҥкыйбын толоро сатыыра. И. Федосеев
△ Атаахтаан тугу да гыныма (ким эмэ бэлэмигэр эрэнэн). ☉ Жить на всём готовом, за чей-л. счёт
Кырдьаҕас дьон эмиэ атаахтыахтарын баҕараллар. Ийэҥ үөрэхтээх кыыһыгар, эйиэхэ, тарайыан саныа. Н. Босиков
Оччолорго кырдьык даҕаны тарайан сылдьыбыта. Судаарыстыба барахсан туохха даҕаны кинини тутахсыппатаҕа, босхо ииппитэ, улаатыннарбыта. Тумарча
Эр дьон баарыгар, тарайаҥҥыт, уу-ньулдьаҕай буолаҕыт буолбаат! «ХС»
◊ Тарайа сэлии — муҥ күүһүнэн сиэлии (көлөнү этэргэ). ☉ Быстрая рысь, переходящая в галоп
Мантан өрөпкүөмҥэ диэри [ат] өкөчөҥ былаастаах тарайа сэлиинэн киирэн баран, көр, түүтүн да төбөтө сиигирбэт эбээт! Амма Аччыгыйа
Айан суолунан бөһүөлэк диэкиттэн биир туус маҥан аттаах киһи өкөчөҥ былаастаах тарайа сэлииннэн түһэрэн иһэр эбит. В. Яковлев
Сыарҕата чэпчэки, ата даҕаны ат да ат, барбах тарайа сэлиинэн айанныыр. ССХУо
ср. монг. тарах ‘растянуться (о чём-л. при падении)’, др.-тюрк., тюрк. тара ‘рассеиваться’

аат. Аһыйбыт суорат мунньуллубута, ол тоҥмута. ☉ Перебродивший кисломолочный продукт суорат, запасаемый на зиму в мороженом виде, мёрзлый суорат
Ийэбит суорат оҥорон кыһыҥҥыга хаһаанар: «Тар диэн дьыл аһа», — диир ийэбит. И. Федосеев
Мааһа таһырдьа тахсан ыаҕастаах тары киллэрэн, ууга ытыйан ымдаанныыр. Күндэ
Билигин Саха сиригэр тар аһылык быһыытынан туһаныллыыта сүтэн эрэр. ТИИ ЭОСА
♦ Тары сиэбит ыт курдук — тохтообокко, олус күүскэ (титирээ, хол., тоҥон). ☉ Дрожать от холода, промёрзнуть до костей (букв. как собака, проглотившая мёрзлый суорат)
Арай тары сиэбит ыт курдук дэлби титирээн бабыгырыы сыттым. А. Софронов
Ньырбачаан тары сиэбит ыт курдук титирээбитэ. Далан
◊ Тар (дар) акаары — далай акаары диэн курдук (көр акаары)
Сөрү сөҕөн, бэркиһээн, кэлин улам дьиктиргээн, тар акаары дии санаан тахса турда Харачаан. Г. Данилов. «Тар акаары, киһиргэс, дьахтарымсах…» — Мин оргууй аҕай тыыбын эрдэн иһэн Кешабын була сатыы-сатыы үөҕэ испитим. «ХС». Тар үөрэ — тарга бэс сутукатын эбэтэр аһылык буолар оту былаан буһарбыт бутугас. ☉ Похлёбка из сосновой заболони или из съедобных трав, приготовленная на перебродившем суорате (таре)
Бэс үөрэнэн биһирээн аһаталларын билэбин, тар үөрэнэн бэркэ хадаҕалыыр этилэр, кырдьык да үчүгэй астар этилэр. Тоҥ Суорун. [Дьэбдьиэ:] Мин тар үөрэ ото хаһаамматаҕым буоллар быстыбыппыт өр да буолууһу эбитэ ини… Суорун Омоллоон. Тар хааһы — тарга оҥоһуллубут бурдук хааһы. ☉ Мучная каша, приготовленная на перебродившем суорате (таре)
Дьиэҕэ тар хааһыларын сии-сии, онтуларыгар буккулла-буккулла, оҕолор ытаһаллар-соҥоһоллор. Күндэ
Ити киэһэ [Ааныска] тар хааһытын сиэн, утуйаары көмүлүөккэ атаҕын ититэ олордоҕуна, Сэмэн мааһахыс гына түстэ. Р. Кулаковскай
ср. др.-тюрк. тар ‘пахта, простокваша’

тыаһы үт. т. Сэтиэнэҕинэн хааман иһэр курдук тыас. ☉ Звук, издаваемый при ходьбе по прошлогодней траве
Ынах хонуу отун арсарбатахтык тур-тар тардан көрдө. Н. Заболоцкай
Ньукууска эмискэ эргилиннэ да, тур-тар үктэнэн тахсан барда. Г. Нынныров

замёрзшая простокваша (приготовленная из снятого кипячёного молока); тары көмүллээбит ыт курдук погов. как собака, грызшая замёрзшую простоквашу (о сильно озябшем человеке).

1) лежать навзничь, раскинув руки-ноги; 2) перен. неодобр, жить, воспитываться в неге и холе, не знать ни нужды, ни забот # тарайар сэлии быстрая рысь, переходящая в галоп.

v. to become bald; тараҕас a. bald