Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тардыһын

  1. тардыс I диэнтэн бэй. туһ. Оҕонньор, долгуйбутун көрдөрүмээри, тайаҕыттан тардыстан туран, таһырдьаны былдьаста. Амма Аччыгыйа
    [Артымыай:] Эбии күүс-уох тардыстабыт. Улуус аайы тымырбытсыдьааммыт баллайар баһаам. Л. Габышев
    Поэт биһигини үтүөҕэ, кэрэҕэ тардыстарга үөрэппитэ. «ХС»
  2. Кимтэн-туохтан эмэ тутулуктанан хаал (тугу эмэ гынаары, оҥороору гынан баран). Намереваясь сделать что-л., воздержаться по какой-л. причине
    Москваҕа үөрэнэр Чиэс дьоллооххо эрэ тиксэр. Уолчаан тута сөбүлэһиэҕин Ийэтиттэн тардыстар. И. Гоголев
    Ол сылдьан, күрээн көрүөн дуумайдыыра да: «Мин бардахпына тойоммун тутуохтара», — дии санаан тардыстара. Н. Түгүнүүрэп
    Өлөксөй бу сайын хаста да куоракка киирэ сылдьыан санаамахтаан баран, оттууруттан тардыстан барбатаҕа. Кустук
  3. Биир сиртэн атын сиргэ тардан билин, оннук ыарый. Тянуть, стягивать, отдаваться где-л. (о боли)
    [Эһэ] атаҕын сиикэй бааһа дьаралыйан, туох баар этиттэн-хааныттан барытыттан тардыстан ыалдьара. И. Федосеев
    [Ньургууна] көхсүгэр туох эрэ тардыстар баар. Ол Туораҥа быһаҕын суола. А. Сыромятникова
    Тыыннахпына, хаамтахпына Тугум эрэ тардыстар. Д. Апросимов
    Үөс тааһырыытыгар …… түөс тылын туһунан тардыстан ыарытыннарар. ЯАС БХ
    Атах тардыһын — атах тардыс диэн курдук (көр атах)
    Тыраахтарынан атах тардыстан, сорунан туран көрдүүллэригэр тиийбиттэрэ. В. Яковлев
    Икки табабытын бу Хабырыллаҕа биэрэбит: айанныырыгар атах тардыстыа. «ХС»
    Сылтан сыл аайы сырыыны-айаны кыайбат буолан иһэбин. Хата, бөртөлүөтү миинэр миҥэ оҥостон атах тардыстабын. «Кыым»
    Тардыстар талаһа — миинэр миҥэ диэн курдук (көр миинэр). Миинэр миҥэтин, Тардыстар талаһатын …… ыҥыран, Хаһыытаан хабырытта, Ыһыытаан дуораһытта. С. Васильев
    Тыый, инньэ диэн (оҕуһу) ууга ыытыа эбитим үһү дуо? Муҥ эрэ оттон миинэр миҥэҥ, тардыстар талаһаҥ этэ буоллаҕа дии. Н. Заболоцкай
    Кэтэх (кэтэхтэн, кэтэҕиттэн) тардыстан көр кэтэх
    Никита оронугар кэтэх тардыстан сытан хоһун үрдүн одуулуур. Н. Лугинов
    Хабытчаарап оронугар тиэрэ түһэн, кэтэх тардыстан сытта, арыгыта олох төбөтүгэр тахсыбата. «ХС». Тобук (тобуккуттан) тардыһын — икки илииҥ тарбахтарын хатыйан баран аҥаар атаххын тобуккуттан куустаран өрө көтөҕөн олор. Сидеть, держа на весу согнутую ногу и обхватив сцепленными руками колено (обычно о стариках)
    Киил оҕонньор тобук тардыстан, сымыһаҕын быһа ытыран, …… түннүк диэки тугу эрэ одуулаһар. Н. Лугинов
    Оҕонньор атаҕын оллооннуу ууран, тобугуттан тардыстан олорон …… ыллаан барда. Эрилик Эристиин
    Туола …… айан суолун одуулаһан, олоппоско тобук тардыстан чөкөллөн олордо. П. Аввакумов

Якутский → Русский

тардыһын=

возвр. от тардыс = I; турникка тардыһын = подтягиваться на турнике; үөрэнэр уолуттан куоракка тардыһар (или тардыстар ) он тянется в город, потому что у него там учится сын.


Еще переводы:

тардыһыннар=

тардыһыннар= (Якутский → Русский)

побуд. от тардыһын =.

тардыстыы

тардыстыы (Якутский → Русский)

и. д. от тардыһын =; төрөөбүт сиргэ тардыстыы тяга к родным местам.

тардыһыннар

тардыһыннар (Якутский → Якутский)

тардыһын диэнтэн дьаһ
туһ. Кэнэҕэски дьиҥнээх архитектура дьону кэрэҕэ тардыһыннарыахтаах. Н. Лугинов
[Айаас соноҕоһу] быалаан тардыһыннаран, мөҕүһүннэрэн баран, үс-түөрт күнүгэр ыҥыырынан миинэҕин. АНП ССХТ

тардыстыы

тардыстыы (Якутский → Якутский)

тардыһын диэнтэн хай
аата. Миэхэ да киһилии олоххо тардыстыы сырдык манньытыыта, биирдэ эмэ да буоллар, өйбөр-сүрэхпэр охсуллан ааһара. И. Федосеев
Дьиэтигэр-уотугар тардыстыыта, кэргэттэригэр ахтылҕанын күүһэ дьэ улааппыкка, сириэдийбиккэ дылы буолла. Тумарча

тардыс

тардыс (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1.
тарт диэнтэн холб. туһ. [Кыыстаах уол] сыһыары тардыһан, бэйэ-бэйэлэригэр умсугуйсан уһуннук уурастылар. Саха фольк. Дьоно үөрэ-көтө кыһыллыбыт балыгы тардыспытынан, айахтарыгар симмитинэн бараллар. «ХС»
Уйбаан аҕатын кытары …… оҥочо ханаппаакылыыра, муҥха тардыһара. «ХС»
2. Илиигинэн туохтан эмэ тутуһан баран бүтүн бэйэҕин тардан туруор. Ухватившись за что-л., подтянуться, чтобы сесть или встать
Сайсары баттыктарыттан тардыһан турарга мөккүһэр. Суорун Омоллоон
Аянитов кириэһилэтин өйөнөрүттэн тардыһан турда. Софр. Данилов
[Эмээхсин] кийиитин көмөтүнэн быаттан тардыһан олордо. М. Доҕордуурап
Быаҕа бааллан иһэн төттөрүлэс, атын сир диэки дьүккүс. Тянуть в другую сторону, упираться (будучи запряжённым, на поводке и т. п.)
Сиэттим. Бөрөм өсөһөн тардыһан көрөөрү гынна, төбөтүн булкуйбахтаата. Т. Сметанин
Ойоҕос ат, бостуруоҥката босхо баран, тардыспакка гынан көрө-көрө, сүүрүүтүн эбэн истэ. Эрилик Эристиин
3. Кимиэхэ-туохха эмэ дьулус, талас. Тянуться, испытывать тягу, стремиться к кому-чему-л.
Киһи баайга тардыһар. Амма Аччыгыйа
Маннык [сааскы] күн аҥаардастыы үчүгэйи эрэ баҕараҕын, үтүөҕэ эрэ тардыһаҕын. Н. Лугинов
[Маҕаачый] соҕотох ынах буолан тэһийбэтэ, үөргэ тардыһара эбитэ дуу, пиэрмэ сүөһүлэригэр бара турара. Далан
Биһиги бэйэ-бэйэбитигэр муҥура суох тардыһар этибит эрээри, дьиҥ өйдөһүүгэ кэлин хаһан да тиийбэтэхпит. «ХС»
4. Биир-биир кэлэн биир сиргэ түмүлүн, мунньуһун; туохха эмэ холбос, кыттыс. Стягиваться, собираться в одном месте; присоединиться к кому-чему-л.
Оонньуу өрөгөйө — бэс ыйын ортото — ыһыах. Ыҥырсан, тардыһан ыһыахха барыы, мааны таҥаһы таҥныы. Далан
Таммахтар мунньустан, тардыста сүүрүгүрэн, улуу өрүстэр буоланнар, таас хайалары тоҕута солоон түһэллэр. Амма Аччыгыйа
[Баайдар] билигин албыннаан, түөкэйдээн бэйэлэрин кэккэлэригэр дьон тардыһаллар. С. Ефремов
5. эргэр. Туох эмэ үөһэттэн бэриллэргэ тиксээри дьулус, ону көрдөс. Добиваться чего-л., просить что-л. у всевышнего, искать что-л. (напр., счастье)
Икки ини-бии Аҥыы-аҥыы айхал тардыһа Арахсан хааллылар. А. Софронов
Сарсын эн дойдулуоҥ, сарсын мин өрөгөй тардыһа, аат-сурах былдьаһа барыам. П. Ойуунускай
Нэһиилэ, кыл тыына кырдырҕаан, Сур тыына сурдурҕаан, Өрөгөй көрдөһө, Талаан тардыһа сытта. С. Васильев
Атах тардыс көр атах
Ити эдэркээн киһиэхэ атах тардыһарыгар ат наада буолаарай. А. Сыромятникова
Ханыы тардыс көр ханыы. Биир суоссоҕотох хатыҥыр уоллаахтара, эр киһи быһыытынан, эр киһини, Дьулустааны ханыы тардыспыттыы одуулаһар. Э. Соколов
Мас тардыс спорт. — мас тардыһыытыгар күрэхтэс. Соревноваться в перетягивании палки
Мас тардыһан, көтөхсөн, хары баттаһан быйыл ким аҕамсыйан, күүһэ мөлтөөбүтэ, ким үүнэн, күүс киллэриммитэ быһаарылынна. Амма Аччыгыйа
Кеша дьарамай, сула эрээри миэхэ күүһүмсүйэр, мас тардыһаары тииһэр. Н. Габышев
II
даҕ., кэпс. Кыра дэҥи көрбөт, тулуйбат; кыраттан кыыһырар, өһүргэнэр. Легко приходящий в раздражение, вспыльчивый
Тардыс киһи син биир кыыһырсыан, көҥөһүөн, холдьохсуон наада. Далан
Уола киһитинэн мөлтөҕүн, майгытынан тардыһын Никифоров кинээс билэрэ. М. Доҕордуурап
Макаар [«Бэйэтэ эмтиэкэ»] өйөсанаата муҥутаҕын, майгыта-сигилитэ татымын, тардыһын ааптар уустуктук иҥэн-тоҥон көрдөрөр. «ХС»

тобук

тобук (Якутский → Якутский)

аат. Киһи атаҕын, сүөһү, кыыл илин атаҕын өҕүллэр сүһүөҕүн сирэй өттө. Сустав, соединяющий бедро и голень; место сгиба на ноге, где выступает этот сустав, колено
Дулҕаны оҕус тобугар баайан угуттууллара. Амма Аччыгыйа
Этэрбэһин устан, даба баккытын тобугун ньыппарынан кэбиспит. Күннүк Уурастыырап
Быарбынан сыыллым. Тобукпар, тоҕонохпор күһүҥҥү тымныы уу билиннэ. Т. Сметанин
Сүүһүн көлөһүнүн уллуҥаҕар (тобугар), уллуҥаҕын (тобугун) көлөһүнүн сүүһүгэр аҕаан көр аҕаа
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ. А. Софронов
Топпутун <тобуга> уйбат көр тот I. Бэйэтэ буруйдаах. Дьон төһө эмэ өйүүтайыы сатаабыттара. Топпутун тобуга уйбат. М. Тимофеев. Тобугар хат буолбут кэпс., күл.-ооннь. — ыараханнык турар-олорор, барыан-кэлиэн сүрэҕэлдьиир, сылааргыыр, наар олорон тахсар. соотв. тяжёл на подъём
Чэ, доҕор, тобуккар хат буолбуккун дуу, бара охсуохха. НАГ ЯРФС II
Тобуккунан доҕуй көр доҕуй. Тоҕус уон үрэҕи Муустаах далайтан Соҕуруу Дьугдьуурга диэритин Тобукпунан доҕуйбут Муҥутуур Мутуктуур Тарбааскын Мин ахан буоллаҕым ини?! Амма Аччыгыйа. Халлаан хабарҕатынан, муора тобугунан көр муора. Баай, мэник иккигэ халлаан хабарҕатынан, муора тобугунан. Саха фольк.
Тобук таайсыыта — саха оонньуута: хараҕа баайыылаах оонньооччу кэккэлэһэ олорор алта-сэттэ киһи тобугар биир-биир олорон, кинилэр кимнээхтэрин ыйытан таайыахтаах. Барыларын таайдаҕына, кыайыылааҕынан тахсар, сыыстаҕына, буруйданар. Якутская игра: игрок с повязанными глазами идёт вдоль сидящих в ряд людей, садясь к каждому поочерёдно на колени, с помощью наводящих вопросов он должен угадать каждого из сидящих
Если он угадывает всех, становится победителем, а если нет — его штрафуют. [Тобук таайсыыга] таайааччы сэттэ киһини барытын таайдаҕына, кыайыылааҕынан тахсар. ФАС ӨОо
Тобук талкы көр талкы. Тобук талкыны суон тииттэн лэкээни быһан оҥоһуллар. АНП ССХТ. Тобук таҥаһа эргэр. — сарыынан эбэтэр торбос тириитинэн тигиллибит, уллуҥ сутуруоҕа маарынныыр тобукка кэтиллэр кылгас таҥас. Тёплая повязка на колено, сшитая из замши или выделанной шкуры телёнка, наколенник
Быаны дьахтар ньилбэгэр хатара олус ыарыылаах буолан, тобук таҥаһын тиктэллэр. АЕЕ ӨҮОБ
[Сааһыттар] ол күн этэрбэстэрин абырахтаннылар, тобук таҥаһа тигиннилэр, батарантаастарын бэлэмнэннилэр. В. Арсеньев (тылб.). Тобук хамса түөлбэ. — оборон тардыллар курдары үүттээх мас, оборчо. Курительная трубка из просверленной насквозь деревяшки
Оҕонньор тобук хамса тардар. Тобук (тобуккуттан) тардыһын көр тардыһын. Дьоннор хонууга лөкөрүстүлэр, Чоноһон тобуктарыттан тардыстылар. С. Васильев
Дьуона оҕонньор тыытын ортотугар тобугуттан тардыстан олорон аа-дьуо кэпсиир. С. Никифоров. Тобук тардыһыыта — саха оонньуута: икки күрэхтэһэр киһи илиилэрин кэннилэригэр сис туттан, тобуктарын ыга кыпчыйсан баран утарыта олороллор. Биирдэрэ иккиһин тобуктарын күүһүнэн икки аҥыы араара сатыахтаах, араардаҕына кыайыылаах тахсар. Якутская национальная игра: два игрока сидят на стульях друг против друга, замкнув руки сзади
Один из них сжимает колени у другого. Если второй игрок разъединит свои колени, то становится победителем. Тобук тардыһыыта оонньууну тэҥ уҥуохтаах оҕолор оонньууллара ордук сатамньылаах. ФАС СТОо. Тобук хараҕа — тобук хаппаҕын (харчы уҥуоҕун) анна. Подколенная впадина
[Абааһы киһи] тоҕус уон бууттаах тимир тирэх этэрбэһи тобугун хараҕар диэри туруору тардынан кээспит. ПЭК СЯЯ
Тойон киһини Тобугун хараҕынан Тоҥуу хаар түһэн кэбистэ. Саха фольк. [Кулун Куллустуур] Тоҥ буору Тобугун хараҕар диэри Тобулу тирэннэ. ТТИГ КХКК
ср. др.-тюрк. тобых ‘лодыжка’, кум. тобукъ, кирг. томух ‘надколенная чашечка’, карач.-балк. тобукъ ‘колено’