ноздря; ноздри; тартаҕар таныы широкие ноздри (один из признаков хорошего рысака).

тартаҕар диэн курдук
[Атыыр] кыдьыгыран, сүүрэн бидилгэхтээтэҕинэ тоҥ буору логлорута тэбэр, …… киэҥник тартайбыт таныыта тардырҕас буолар. «ХС»
Кини тартайбыт таныылаах, кырыылаах, хонтойбут улахан муруннааҕа. И. Тургенев (тылб.)

аат. Киһи-сүөһү, кыыл муннун үүтэ, көҥдөйө, муннун аллараа кырыыта. ☉ Ноздря, ноздри
[Үчүгэй Үөдүйээн] бууру муннуттан сиэтэ барбыт, эһэни тэбэгэйиттэн сиэтэ барбыт, тайаҕы таныытыттан сиэтэ барбыт. Саха ост. I
Ат, таныытын тыаһаппытынан, туора ыстанна. Амма Аччыгыйа
Костя торбуйах таныытыгар ытыһын ууммутугар, атыҥыраан …… баһын быһа илгистимэхтээн ылла. Н. Заболоцкай
Оҕонньор олоҕун оҥоһунна, икки таныытыгар биирдии кымаах боруоска табах уурунна. С. Сарыг-оол (тылб.)
◊ Тартаҕар таныы — киэҥ үүттээх кэтит таныы (үчүгэй сэлиик буолар ат биир сүрүн бэлиэтин быһыытынан сыаналанар). ☉ Широкие ноздри (один из признаков хорошего рысака)
Киэҥ, аһаҕас харах, тартаҕар таныы сылгы этсиин өттүнэн сөпкө сайдыбытын туоһулуур. АНП ССХТ
ср. каракалп. танау ‘ноздря’, алт. танак ‘внутренность носа’

сыһ. Киһини дьээбэлиирдии, дьээбэлээхтик. ☉ С насмешкой, издёвкой, насмешливо
«Хайа, доҕоор, бу биригэдьиир киһи судаарыстыба этин бэйэтэ сии олорор эбит дии», — остуолга олороллоругар Сомсуон хаадьылаахтык саҥарда. В. Яковлев
Киһим эмиэ, мин уйан сирбин таба тайанан, хараҕа хаадьылаахтык симириктээн, тартаҕар таныыта ордук кэтирээтэ. Н. Абыйчанин

даҕ.
1. Ситэ модьута, уйуга суох, намчы, кэбирэх. ☉ Некрепкий, непрочный, хрупкий (о чём-л). Уйан оҥоһуулаах устуул. Маннык уйан мас өһүөҕэ барбат
□ Чоочо баай тойон абаҕам Уйан уҥуохтаах, Улдьаҕай саастаах эрдэхпинэ, Муҥ бөҕөнү состорон, Муҥур тиит дойдулаабыта. С. Зверев. Уйан уҥуохтааҕы Уһаарар күнүм буолла, Уйуллаах кутуруктааҕы Утаарар күнүм буолла. Саха фольк.
2. Ситэ хатарыыта суох, сымнаҕас (тимири этэргэ). ☉ Мягкий, незакалённый (о железе)
Кыра уус эрэйдээх тимири хатарыыны сааһыгар кыайбат: эбэтэр, ситэ хатарбакка, күөх уйан гыныахтаах, эбэтэр, наһаа ыытан, тостор хатан оҥоруохтаах. Күннүк Уурастыырап
Хатарыыга уйан хотууру күүскэ ититэн баран, олус түргэнник сойутуллар. ПАЕ ОСС. Сымнаҕас, уйан быһах балыгы эттииргэ ордук. Доҕордоһуу т.
3. көсп. Тулуура суох, кэбирэх, эмсэҕэ (киһини этэргэ). ☉ Мягкий, нежный, ранимый (о человеке)
Хорсун кыһыл комиссардар Арыт уйан да буоллаллар, Дьон курдук дьон эрээрилэр Саамай хатан ыстааллар Кинилэр баар этилэр. И. Гоголев
Кыратык да муҥатыйар, мунчаарар санааны барытын утары сабыта охсон иһиэххэ. Киһи мөлтөх, уйан өттө баһыйдар эрэ киһи бүтэр. СТЫМ
4. көсп. Аһыныгас, чараас сүрэхтээх. ☉ Отзывчивый, чуткий, проявляющий сострадание
Настя хоту дойду тыйыс олоҕор мускуллан, эр киһи курдук булчут буола үөрэнэн, кини сүрэҕэ аһынымтыа, уйан. Н. Якутскай
Ийэ оҕотугар таптала, ийэ уйан уйулҕата, киһиэхэ да, сүөһүгэ да биир курдук. С. Федотов
Кыра бырааппыт Митя үһүгэр-биэһигэр диэри наһаа уйан, аһыныык оҕо этэ. «Козлик» диэн ырыаны ытамньыйбакка эрэ ситэри ыллаан бүтэрбэт буолара. УАИ ИОЭОС
♦ Уйан сирин таарыттарда кэпс. — сөбүлээбэт, кыбыстар суолун этиттэ. ☉ Быть задетым за живое, быть уязвлённым, обидеться
Мэйбэриис Сааба уйан сирин таарыттаран олус кыыһырда, ойоҕун охсоору хаста да далайан баран уоскуйда. Д. Очинскай. Уйан си- рэ — ким, туох эмэ кэбирэх, эмсэҕэ миэстэтэ, өрүтэ. ☉ Уязвимое место когочего-л.
Киһим эмиэ, мин уйан сирбин таба тайанан, хаадьылаахтык хараҕа симириктээн, тартаҕар таныыта ордук кэтирээтэ. Н. Абыйчанин
ср. орд. уйан ‘мягкий’