1) мягкий, незакалённый; уйан тимирдээх хотуур коса из мягкого железа; 2) перен. чувствительный, мягкий; уйан киһи чувствительный человек; уйан сүрэхтээх киһи мягкосердечный человек.

уй курдук ис вздутый живот (напр. у детей, больных рахитом).

шум, крик, гвалт; уй-хай бөҕөнү түһэрдилэр они подняли страшный гвалт # уйа-хайа суох безудержно, безостановочно; уйа-хайа суох ытаата он безудержно плакал.

прям., перен. выдерживать, выносить, устоять; баттааһыны уй= выдержать какое-л. давление; улахан эрэйи уйда он пережил большое горе.

даҕ.
1. Ситэ модьута, уйуга суох, намчы, кэбирэх. ☉ Некрепкий, непрочный, хрупкий (о чём-л). Уйан оҥоһуулаах устуул. Маннык уйан мас өһүөҕэ барбат
□ Чоочо баай тойон абаҕам Уйан уҥуохтаах, Улдьаҕай саастаах эрдэхпинэ, Муҥ бөҕөнү состорон, Муҥур тиит дойдулаабыта. С. Зверев. Уйан уҥуохтааҕы Уһаарар күнүм буолла, Уйуллаах кутуруктааҕы Утаарар күнүм буолла. Саха фольк.
2. Ситэ хатарыыта суох, сымнаҕас (тимири этэргэ). ☉ Мягкий, незакалённый (о железе)
Кыра уус эрэйдээх тимири хатарыыны сааһыгар кыайбат: эбэтэр, ситэ хатарбакка, күөх уйан гыныахтаах, эбэтэр, наһаа ыытан, тостор хатан оҥоруохтаах. Күннүк Уурастыырап
Хатарыыга уйан хотууру күүскэ ититэн баран, олус түргэнник сойутуллар. ПАЕ ОСС. Сымнаҕас, уйан быһах балыгы эттииргэ ордук. Доҕордоһуу т.
3. көсп. Тулуура суох, кэбирэх, эмсэҕэ (киһини этэргэ). ☉ Мягкий, нежный, ранимый (о человеке)
Хорсун кыһыл комиссардар Арыт уйан да буоллаллар, Дьон курдук дьон эрээрилэр Саамай хатан ыстааллар Кинилэр баар этилэр. И. Гоголев
Кыратык да муҥатыйар, мунчаарар санааны барытын утары сабыта охсон иһиэххэ. Киһи мөлтөх, уйан өттө баһыйдар эрэ киһи бүтэр. СТЫМ
4. көсп. Аһыныгас, чараас сүрэхтээх. ☉ Отзывчивый, чуткий, проявляющий сострадание
Настя хоту дойду тыйыс олоҕор мускуллан, эр киһи курдук булчут буола үөрэнэн, кини сүрэҕэ аһынымтыа, уйан. Н. Якутскай
Ийэ оҕотугар таптала, ийэ уйан уйулҕата, киһиэхэ да, сүөһүгэ да биир курдук. С. Федотов
Кыра бырааппыт Митя үһүгэр-биэһигэр диэри наһаа уйан, аһыныык оҕо этэ. «Козлик» диэн ырыаны ытамньыйбакка эрэ ситэри ыллаан бүтэрбэт буолара. УАИ ИОЭОС
♦ Уйан сирин таарыттарда кэпс. — сөбүлээбэт, кыбыстар суолун этиттэ. ☉ Быть задетым за живое, быть уязвлённым, обидеться
Мэйбэриис Сааба уйан сирин таарыттаран олус кыыһырда, ойоҕун охсоору хаста да далайан баран уоскуйда. Д. Очинскай. Уйан си- рэ — ким, туох эмэ кэбирэх, эмсэҕэ миэстэтэ, өрүтэ. ☉ Уязвимое место когочего-л.
Киһим эмиэ, мин уйан сирбин таба тайанан, хаадьылаахтык хараҕа симириктээн, тартаҕар таныыта ордук кэтирээтэ. Н. Абыйчанин
ср. орд. уйан ‘мягкий’

I
туохт.
1. Туох эмэ ыарахан баттааһынын, күүһүн, дьайыытын ыарырҕаппакка, туох да буолбакка тулуктас. ☉ Выдержать, устоять под тяжестью чего-л.
Дьиэлэр үрдүлэрэ, күл ыараханын уйумуна, сиҥнибиттэр, хорҕойбут дьону хам баттаабыттар. Н. Якутскай
Киһини таба, сүүс киилэ ыйааһыннааҕын да иһин, кэбэҕэстик уйар. ПАК АаТХ
Күһүн муус үчүгэйдик тоҥмутун, киһини уйар буолбутун кэннэ улахан күөллэри муҥхалыыллара. ВПК СОо
2. көсп. Олоххо көрсөр ыарахаттары, моһоллору эрдээхтик тулуй, тулуурдаах буол. ☉ Стойко перенести, выдержать что-л. (напр., тяжёлое испытание судьбы)
Кэргэнэ, уруккута бастыҥ суоппар киһи, кэлин дьон хайҕалын уйбакка, арыгыга убаммыт диэбиттэрэ. В. Титов
[Хобороос:] Бу мин кырдьар үйэбэр Дорҕоонноох айан суолун тутустум! Биэс хотойбун сэриигэ былдьатар Баламат аһыыны эмиэ уйтум! И. Егоров
[Василий Васильевич] олох күчүмэҕэйдэрин, ыарахаттарын киһи сөҕүөн-бэркиһиэн курдук кэбэҕэстик тулуйара-уйара. МВВ
♦ Борбуйгун уй (уйун, кыан, көтөх) көр борбуй
Борбуйдарын уйаат, ууга булкуһаннар, икки уол балык курдуктар. Амма Аччыгыйа
Саха борбуйун уйда да, тустубутунан барар идэтэ. «ХС»
Тэппини уйбат (истибэт, көрбөт) көр тэппи. [Арамаан] бэркэ сирдиргээн, киҥэ-наара холлон, тэппини уйбат буолан сылдьар. Амма Аччыгыйа
II
уй курдук истээх <буол, истэн> көр ис IV
Ийэлээх кыыс истиҥник кэпсэтэр доҕордоро арай ити уй курдук истээх, кып-кылгас атахтаах бээгэй ынах. И. Гоголев
[Интэринээт оҕолоро] уй курдук истэнэн, сирэйдэрэ дыгдаччы иһэн, үксүн сыта мээрик буолтара. Күндэ
Уй курдук истээх сыгынньах оҕолор оһох кэнниттэн быгыаластылар. М. Доҕордуурап; уй түс — санааҥ улаханнык түһэн самныбыт дьүһүннэн, сүрүҥ тостубукка дылы буол. ☉ Быть, находиться в подавленном, угнетённом состоянии
Кэлин [эбэм] оронуттан турбакка сытара элбээн, күн-түүн улам уй түһэн испитэ. Н. Лугинов
Охоноон туох да үтүө тахсыа суоҕун көрөн уй түстэ. «ХС»
Сергей уота-күөһэ суох имик-самык сүөдэҥниир. Эдэр киһи итинник уй түһэ сылдьара көрүөххэ сүөргү. «ХС»
ср. др.-тюрк. у ‘выносить, выдерживать; мочь, быть в состоянии’, фин. вой ‘мочь’

уй-май буол (бар) — көр өй-мэй: өй-мэй буол (бар)
[Коля] Биһиккэ бигэнэ сытар курдук, кулгааҕа чыҥкынаан, эмиэ уй-май баран иһэн, иккиһин өйдөнөн кэллэ. Эрилик Эристиин
Оҕонньор уй-май буолла, онтон, сонно тута өйдөнө охсон, кыыһын сүүһүттэн сыллаан ылла, кыра кыыһы баттаҕыттан имэрийдэ. Н. Павлов
[Эһэ] киэһэни быһа хааман тугу да булбакка аччыктыырыттан букатын уй-май буолуталаабыта. «ХС»

көр ый-хай
Оҕус ойон туран туора ыстанна уонна айаатаан уй-хай бөҕөнү түһэрэн аллара, үрэх диэки таҥкычахтанна. Далан
Уойбуттоппут тойоттор таҕылларын тарҕатар Уй-хай күүрээннэрэ араадьыйанан оргуйар. А. Абаҕыыныскай
♦ Уйа-хайа суох ытаата — күүскэ, тохтоло суох маккыраччы ытаа. ☉ Плакать безудержно, безутешно, безостановочно
Глафира бу хара-бараан киһини моонньуттан кууһа түһэн, уйа-хайа суох ытыан баҕарда. Л. Попов
«Онон араас сымыйаны тарҕатааччылар миигин булбуттар», — дии-дии, Тамара уйа-хайа суох ытаан үллэҥниир. «ХС»

даҕ. Киһи хайдаҕа, үчүгэй-куһаҕан өрүттэрэ, туохха дьоҕурдааҕа, кыаҕа. ☉ Признаки, определяющие достоинства того или иного человека, его возможности, способности
Доҕордоһуу киһи уйанын-хатанын бэркэ бэрэбиэркэлиэн сөп. ПБН КДьСО
Сэргэй олоҕо кини уйанын-хатанын бэркэ диэн бэрэбиэркэлээтэ. Дылбаны
Ким уйанахатана, ким хайдаҕа, Ийэ дойду, норуот иһин төһө бэриниилээҕэ дьиҥ дьыала бэрэбиэркэлэнэр кэмэ-чааһа кэлбитин поэт дириҥник өйдөтөр, уйулҕаны хамсатар тылларынан хоһуйар. КНЗ ТС
♦ (Ким эмэ) уйана-хатана биллэр (суола) — киһи төһө тулуурдааҕа, күүстээҕэ, кытаанаҕа тургутуллан көрөр кэмэ (түбэлтэтэ). ☉ Какие-л. обстоятельства, события, которые выявляют такие душевные и физические качества человека, как стойкость, выносливость и т. д. Дьиҥэр, киһи уйана-хатана сэриигэ биллэр, киһи кимэ-туга, майгыта-сигилитэ эмиэ. А. Данилов
Уол оҕо уйана-хатана биллэр күнэ-дьыла тирээтэҕэ. Ф. Софронов
Кырдьаҕастар уол оҕо уйана-хатана хагдаҥ эһэни бултааһыҥҥа биллэр диэччилэр. ПАК АаТХ

v. to support, support the weight of