көр татынньахтаа
Дьэс эмэгэт …… татыанньахтыы-татыанньахтыы эргийэн кулугуруур. П. Ойуунускай

туохт. Илиини быластаан баран эргичий; бэйэҕин тула эргий. ☉ Вертеться, вытянув руки в стороны или размахивая руками; вертеться одновременно вокруг себя и по кругу, кружиться
Дьэс эмэгэт Кулаһыйа дьэргэйэн, Татынньахтыы-татынньахтыы, Ыллаан-туойан Ыһыахтанан бардаҕа. П. Ойуунускай
Сир шара кулаһыйар Күн күдэнин ытыйа. П. Тобуруокап

тыаһы үт. туохт. Салгыны хаста эмэтэ (элбэхтик) күүскэ охсор курдук бүтэҥи тыаһы таһаар (үксүн көтөр кынатын тыаһын туһунан). ☉ Издавать глухой шум, энергично, многократно рассекая воздух (обычно о шуме, сопровождающем резкий взмах крыльев), шуршать, шелестеть (крыльями)
Иирэр эмэгэт, Иттэнэ сытан эрэн, Күөрчэх курдук ытыллан, Күлүгүрүү эргийдэ, Татынньахтыы-татынньахтыы Часкыйбахтыы сытта. П. Ойуунускай
Улар үөрэ саҥара-саҥара көтөн күлүгүрээн тахсар. И. Данилов

татынньахтаа диэн курдук
Айаҕа оҥоҥнуу татынньахтана сытар кып-кыһыл кыыс оҕону көрөн илиитэ салҕалаата. ИН ХБ
«Төһө эмэ харчыны илдьэн баран маны эрэ атыыластыҥ дуо?» — диэн татынньахтанар. «ХС»
Биһиги бөтөстөрбүт соһуйан өрө татынньахтаннылар. «ХС»

татынньахтаа диэнтэн дьаһ
туһ. Бүгүҥҥү баҕадьылары барыларын батыйа иэдэһинэн таһыйан татынньахтата сылдьан, ээхтэрин этитиэ этэ. Амма Аччыгыйа
Айан талыыта киирэн, уотунан салаан, өрө татынньахтатан бара-бара тохтоон хаалар. Болот Боотур

туохт. Бурдуктаах буол, бурдугунан хааччын, бурдугу хаһаан. ☉ Запасаться хлебом, зерном, мукой
Бэҕэһээ эмиэ: «Бурдугум быһынна», — дии-дии татынньахтаабытыҥ, бүгүн ол икки ардыгар хантан бурдуктанныҥ? Эрилик Эристиин
[Кытайга] бааһынайдар: «Былыт оннугар хойгуо ыламмын, Ардах оннугар ханаал хаһыам. Уу кутаммын, уоҕурдаммын, Бөдөҥ куоластаах бурдуктаныам», — диэн ыллыыллара. КФП БАаДИ

туохт., кэпс., сөбүлээб. Аһаҕас дорҕооннору киэҥник тардан, бытааннык сатаарыччы саҥар. ☉ Говорить громко, внятно, растягивая гласные звуки
[Мотуоһа:] Чэ, лаабырҕаан, кэпсээн бүт. Барар дьону тардыма. Болот Боотур
Татыйааһа талах ылан Татынньахтыы далбаатанна: Лаабырҕаама! Күннүк Уурастыырап
Айаҕа хам буолбакка, ту гу э рэ с аҥара, лаабыргыы иһ э р. Н. Босиков
ср. тат. диал. лыбыр ‘болтун, невоздержанный на язык’

дьүһ. туохт. Эрчим нээхтик түргэн-түргэнник хамсан-имсэн (намыһах уҥуохтаах кэтит, халыҥ киһини этэргэ). ☉ Быть подвижным, энергичным в движениях, имея низкий рост и плотную фигуру
Кини ойоҕо, кылгас уҥуохтаах лаһыкычыйбыт, сүр омуннаах, эрчимнээх эмээхсин, өрө татынньахтыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Балай эмэ өр буолан баран …… лаһыкычыйбыт намыһах уҥуохтаах мөхсүммүт эдэр киһи киирэн кэллэ. Н. Босиков

туохт. Күүскэ ыгыһын, түлүн (хол., төрүүр сүөһү, дьахтар туһунан). ☉ Тужиться (напр., о роженице)
Сабыйа Баай хотун Дьиэрэҥ кураҕаччы курдук Дьиэрийэ түһэн баран Үөгүлээбитинэн Үҥнэрин аҕай кытта Уол оҕо мүччү ойон тахсан, Татынньахтаабытынан барда. П. Ойуунускай
Клара туох баар күүһүн түмэн, этинсиинин күүрдэн, ыгылла-ыгылла үҥнэн барда. Тумарча
Ньирэй икки илин атаҕын үрдүгэр төбөтүн ууран иһэр түбэлтэтигэр ынах кэмиттэн кэмигэр үҥнэр буоллаҕына, бэйэтэ этэҥҥэ төрүүрүн көһүтэллэр. МСИ ССНьЫаУО

даҕ.
1. Киһи өйүгэр баппат куһаҕан, сидьиҥ (хол., быһыы-майгы, тыл-өс). ☉ Скверный, отвратительный, безобразный (напр., о нраве, словах). Түктэри быһыы
□ Кырдьаҕас киһиттэн түктэри майгылаах, наһаа кырыктаах. Н. Лугинов
Лааппы иһигэр икки эр киһи турар, биирдэстэрэ, сытыган сыттаах эти эргитэ сылдьан көрөкөрө, түктэри тылынан үөхсэр. Н. Якутскай
Кини таҥаһа киһи көрөрүттэн түктэри дьүдьэх эбит. Эрилик Эристиин
△ Түҥнэри майгылаах, киһилии быһыыта суох. ☉ Мерзкий, дурной (о поведении)
Үс биис баһылыктара: «Түҥнэри майгылаах, төттөрү санаалаах Түктэри оҕо төрүөтэ эбээт, бадаҕа!!!» — дэстилэр. П. Ойуунускай
Оо, олоххо араас да сирэйдээх-харахтаах, түктэри майгылаах дьон баар буолаллар эбит. Күрүлгэн
Кырдьаҕас таайын түктэри сигилититтэн төһө даҕаны хомойдор, Семён арыый уоскуйан, сымнаҕас куолаһынан эттэ. «ХС»
2. фольк. Олоҥхоҕо-остуоруйаҕа үчүгэй, кэрэ курдук тыллары кытта ситимнэһэн «сатала суох (үчүгэй)» суолтаҕа туттуллар. ☉ В эпических текстах и сказках в сочетании с такими словами, как үчүгэй ‘хороший’, кэрэ ‘красивый’, употребляется со значением «превосходный, прекрасный» (букв. страшно красивый, ужасно хороший)
Таҥас бүтэй этэ көстүбүт, эт бүтэй бүлтэһэ көстүбүт, бүлтэс бүтэй силиитэ көстүбүт уртуус курдук өрө-таҥнары дьалкылдьыйа олорор түктэри бэйэлээх үчүгэй кыыс оҕо. Саха фольк. Саха киһи төрдө буолбут Сабыйа Баай хотун барахсан Үөгүлээбитинэн үҥнэрин аҕай кытта: Түүлгэ түһэммэтэх Түктэри бэйэкэлээх Куударалаах астаах, Кулун эмньик, Уордаах-киҥнээх Уол оҕо мүччү ойон тахсан, Таас иэнинэн таралыс гына түһэн Татынньахтаабытынан барда... П. Ойуунускай