прил. иҥнэри, таҥнастыгас.

дьүһ. туохт. Көп түүлээх эбэтэр сонос буолан баран намыһах уҥуохтаах, кылгас атахтаах буол; оннук буолан көһүн (хол., ыт, бэдэр тустарынан). ☉ Быть, казаться низкорослым, коротконогим и пушистым (напр., о собаке, рыси)
Таҥнастыгас халдьаайылаах Таалай талба хонуулардаах Мэндээркэй хайатыгар Бэрдьигэс маһыгар Бэдэр кыыла Бэйбэйэ сиэлбит эбит. Нор. ырыаһ.

даҕ.
1. кэпс. Сабыччы түспүт (хол., хаас, сүүс); сүүһүн аннынан өһөччү көрбүт (хараҕы этэргэ). ☉ Насупленный; смотрящий исподлобья
Түҥнэстигэс сүүстээх, таҥнастыгас чабырҕайдаах …… киһи өттүк баттаммыт. ПЭК ОНЛЯ I
Егор Михайлович үрдүк уҥуохтаах, өһөччү соҕус көрбүт түҥнэстигэс харахтаах, быһымах киһи. Н. Босиков
2. көсп., фольк. Толоос, табыгаһа суох. ☉ Непристойный, неуместный
Түҥнэстигэс дьүүллээх Түҥкэтэх өлүү дойдутуттан Төлө мөҥөн тахсаммыт, Саҥа сайдыылаах аартыкка Дабайан тахсыбыппыт. Саха нар. ыр. III
[Аллараа дойду] Күнүһэ суох Түүнүнэн түбүлээбит, Сайына суох Кыһынынан кыскыйбыт, Түҥнэри эргиирдээх Түҥнэстигэс түҥ хара күннээх, Кэрис бараан ыйдаах. Суорун Омоллоон

туохт.
1. Ис дууһаҕыттан тартаран, сөбүлээ; манньыйан умсугуй. ☉ Проявлять, испытывать искренний, душевный интерес, тягу к кому-л.; тянуться, стремиться всей душой к кому-чему-л.
Мин Киэҥ Күөрээйи эбэ иччитэ буолабын, бу эбэҕэ кэнэҕэс киһисүөһү үөскүүрүн көрөн-билэн иэнигийэн эрэбин. Саха сэһ. I. Ньургун Боотур диэн Илэ бэйэбинэн Иэнигийэн кэлэммин, Үс бараан хара күлүккэр Үҥэнсүктэн сүөдэлдьийэн эрэбин. П. Ойуунускай
Айыыһыт хотун Илэ чахчы иэнигийбит үһү. П. Ядрихинскай
Дьэ, нохоо, бэркэ иэнигийдиҥ, арай биир оҕус төбөтүнэ ыл. А. Сыромятникова
2. Тэнийэн, тарҕанан, сабардаан кэл. ☉ Распространяться, растекаться, расползаться; накрывать собой
Хаар уута халыйда - иҥнэстигэс диэки иэнигийдэ, Таҥнастыгас диэки таласта, Сүнньүн булан сүүрүктэннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Төһө даҕаны Ийэ сирбитигэр иэдээн илбиһэ иэнигийбитин иһин, олох силиһэ быстыа суохтаах. Софр. Данилов
Эрдэҕэс улар кыылым Эрбийэтин түүтүн курдук, Эбир дьаҕыл былыт Иэнигийэ тэнийэн таҕыста. П. Ядрихинскай
△ Тохтоо, олохсуй. ☉ Останавливаться (временно расположиться, поселиться где-л.); обосноваться, селиться
Оройум үүтүнэн Оһол олохсуйдун! Илиим иһигэр Илбис иэнигийдин! П. Ойуунускай
Бааллара хайыыүйэ Парнаска ыттыбыт Иэйии таптаан иэнигийэр Имэҥнээх поэттарбыт. С. Тарасов
3. Ыараханнык унаарыйа дуораһый (саҥа, дорҕоон, тыас). ☉ Разноситься, доноситься громко, протяжно (о звуке, речи, смехе и т. п.)
Кыргыс кыыһа кыланна, Илбис кыыһа иэнигийдэ, Хамсык уола хаһыырда, Аймалҕаннаах-алдьархайдаах сэрии буолла. Саха нар. ыр. III
Үгүс тыас Өрө ньиргийэн иһилиннэ, Элбэх тыас Ийэ сиргэ иэнигийдэ. С. Зверев
Дойду иччитэ Аан Алахчын хотун аҥаатынна, Иэйэхсит хотун иэнигийдэ, Айыыһыт хотун алынна, Ынах айыыта ыҥыранна, Сылгы дьөһөгөй иҥэрсийдэ. П. Ядрихинскай

даҕ.
1. Киһи тылын ылынымтыа, ылбаҕай. ☉ Чуткий, отзывчивый
Омолоев ыллам баҕайытык кэпсээбитинэн барбыта. Далан
Павел көмүскэл эбэтэр сүбэ көрдүү кэлээччигэ ыллам, сэргэх бэйэлээх киһи. «ХС»
Кырдьаҕас таҥас өрөөччүлэр кинилэр кыһалҕаларын бэркэ өйдүүр, ыллам хаһаайыннарын сүрдээхтик хайгыыллара. М. Горькай (тылб.)
2. Дьоҥҥо эйэҕэс-сайаҕас сыһыаннаах, үтүө майгылаах. ☉ Добродушный, благожелательный
Олус ыллам майгылаах, Омун-дохсун тойуктаах Олоохуна дьоннорун Оонньууларын таптыыбын. Л. Попов
Киһи дьоҥҥо-сэргэҕэ эйэҕэс, ыллам сыһыана хайҕанар. «ЭК»
Эн, Давыдов өйдөө, сэриигэ эрэ киҥнээх буолар үчүгэй, киҥ сэриигэ көмөлөһөр, оттон хорутууга эйэҕэс буолуохха наада, сир наҕыл, ыллам буолары таптыыр. М. Шолохов (тылб.)
3. Аллаах, соруйары истимтиэ, улгум (көлө туһунан). ☉ Быстроходный, ходкий (обычно о лошади в упряжке или под седлом)
Ыллам ат барахсан айаннаан дьигиһитэн истэ. И. Никифоров
Ыллам сырыылаах аттар тэлиэгэлэрэ бөҕө-таҕа, таҥнастыгаһа суох буолуохтаах. «ХС»
♦ Ыллам хардыынан — туох да мэһэйэ суох иннин диэки дьулурҕатык (баран, сайдан ис — хол., туох эмэ олоххо киириитин толоруллуутун этэргэ). ☉ В быстром темпе, скорым шагом, без преград (идти, продвигаться в сторону осуществления чего-л., исполнения какого-л. дела)
[Биригэдьиирдэр] үлэ тэрээһинигэр итэҕэстэр, инники ыллам хардыынан барары мэһэйдиир харгыстар баалларын ыйбыттара. КПИ УТДь
«Якутмебель» холбоһук кэлэктиибин үлэтэ-хамнаһа итинник күннэтэ кэҥээн, ыллам хардыынан инники дьурулуйар. «Кыым»
ср. кирг., алт. ылдам ‘быстрый’, бур. илдам ‘милый, ласковый’