даҕ. Лоһурҕаан иһиллэр, «лоһур-лоһур» гынар тыастаах. ☉ Издающий дробный глухой стук, треск. Быстыбат сыралаах кыыллар буоллулар. Иннилэрин ылсыбаттар. Муос тыа һа тап-таһырҕас, лоп-лоһурҕас, кып-кыыч ы р ҕ а с. Н. Борисов

I
халбаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Тайахтанан таймаҥнаһан, Хайыһардаан халбаҥнаһан — Аҕыйах саастаах эрэттэр Айаан-буйаан бу иһэллэр. А. Николаев
II
даҕ. Икки өттүгэр халбаҥныыр, хамсыыр. ☉ Раскачивающийся, покачивающийся из стороны в сторону
Айаммыт элэҥнэс түргэн, Таба сыагаана таһырҕас, Аты харбатардыы биир кэм Хатыҥ сыарҕабыт халбаҥнас. Болот Боотур

I
кылбаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Дьахталлар кыраабыллара кылбаҥнастылар. Софр. Данилов
Күөл тоҕойугар арҕааттан тумустаан киирбит көнө кырдал үрдүгэр уонтан тахса кыталыктар кылбаҥнаһаллар. Болот Боотур
Бүгүн куобахтар төрүт да сыппатахтар, быдан ырааҕынан кылбаҥнаһаллар. Р. Кулаковскай
II
даҕ. Ыраахтан кылбайан, сандааран көстөр. ☉ Поблескивающий, сверкающий, искрящийся
Кылбаҥнас Кыымнар Оһохтон Субурус, Кытарыс Тахсаллар, Сырсаллар. Эллэй
Эрчимнээх быччыҥнаах Эдэркээн холкуостаах Кылбаҥнас сүгэтэ Кыырайан түһүүтэ таһырҕас, табырҕас. Р. Баҕатаайыскай
Сиэбиттэн кылбаҥнас браунины ылан Давыдов ытыһыгар уурда. М. Шолохов (тылб.)

туохт. Тугу эмэ оннук буолуон сөп диэн сэрэнэ, куттана санаа. ☉ Быть, становиться крайне осмотрительным, осторожным, действовать с оглядкой, опаской
Буокай оҕонньор бу киэһэ бэйэтин дьиҥнээх атаһа кэлбитигэр сэрэхэдийэр курдук дьиэс-куос буолуталаата. А. Софронов
Тыаҕа мутуктар тоҥута тоҥон таһырҕаһаллар, бэйэлэрэ да сэрэхэдийэн ону-маны иһиллии, кэтэнэ иһэр дьон соһуйан, куйахалара үмүрүтэ тутар. П. Филиппов
Чаҥыргыыр дьону салыннартыыр хас да албаһын кини таба таайбыта, ол иһин ойуун бастаан сэрэхэдийэр, кэлин албыннаһар буолан барбыта. Г. Угаров

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, та- диэн саҕаланар олохторго сыстар: тап-табыгырас, тап-тарылас, таптаһырҕас. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на та-: тап-табыгырас ‘сильно стучащий’, таптарылас ‘сильно трещащий’, тап-таһырҕас ‘сильно щёлкающий’
[Аттар] туйахтарын тыаһа аспаал суолга таптабыгырас. В. Гаврильева
Сорохтор окуопа хаһаллар, сорохтор билиндээс туталлар. Тип-тигинэс, тап-таҥынас буолла. И. Никифоров
Сүгэлэр чобуо тыастара тап-табырҕас. Л. Габышев
кирг. тап IV, осм. там

I
аат., байыан. Орудиеларынан уонна минометунан сэбилэммит артиллерийскай сэрии чааһа. ☉ Артиллерийское подразделение, вооруженное орудиями или минометами
Тимир суол ыстаансыйатын кэтэҕинээҕи бөлөх талахха өстөөх орудиетын икки батареята турар. Т. Сметанин
Батареяҕа өлүү-сүтүү үксээбитэ, ол да буоллар артиллеристар ыталларын тохтоппотохторо. А. Данилов
II
аат. Хас да биир тииптээх прибордар, аппарааттар уо. д. а. холбоһуктара. ☉ Батарея (соединение однотипных приборов, устройств и т. д. в единую систему)
Батареялар үлэлииллэр, Күтүр сүүнэ тутуулары Баҕа хоту ититэллэр. Күннүк Уурастыырап
Чуумпурбут кулуупка ханна эрэ хам-түм батареялар таһырҕаһаллар. «ХС»
III
аат. Электричествоны солбуйан кыра прибордары үлэлэтэр зарядтанар тэрил. ☉ Батарейка (небольшое аккумуляторное устройство)
Итини тэҥэ ыраах тэлэһийэ сылдьар хоту дойду дьонугар батареянан барар радиоприемник эмиэ наада. «Кыым»

мн. (ед. хлебопродукт м.) бурдук бородуукталар. хлебороб м. бурдук үүннэрээччи. хлебородный прил. бурдук үүнэр, бурдуктаах; хлебородный год бурдуктаах дьыл. хлебосдача ж. бурдугу туттарыы. хлебосол м. ыалдьытымсах киһи. хлебосольный прил. ыалдьытымсах, күндүһүт; хлебосольный хозяин ыалдьытымсах хаһаайын. хлеботорговля ж. бурдук эргиэнэ. хлеботорговый прил. бурдугунан эргинэр, бурдук эргиэнин; хлеботорговые организации бурдук эргиэнин тэрилтэлэрэ. хлебоуборка ж. бурдук хомуура. хлебоуборочный прил. бурдук хомуйар, бурдук хомуурун; хлебоуборочная кампания бурдук хомуурун хампаанньата. хлев м. хотон; коровий хлев ынах хотоно. хлестать несов. 1. кого-что, по чему (бить, стегать) таһый, быһыта биэр, быһыта курбуулаа; хлестать лошадь кнутом аты кымньыынан быһыта курбуулаа; 2. (литься с шумом) курулат, харылаа, охсуолаа; дождь так и хлещет самыыр түһэн курулатар. хлёсткий прил. 1. сытыы, купур^ас, хлесткий кнут сытыы кымньыы; хлёсткий ветер сытыы тыал; 2. перен. разг. (резкий) сытыы чыпчархай, хабыр; хлёсткие слова сытыы чыпчархай тыллар; 3. (звучный) хатан, таһырҕас. хлестнуть сов., однокр. быһа биэр, быпа курбуулаа, сырбат. хлоп межд. хап! (тыаһы үтүктүү). хлопать несов. 1. (производить шум) охсуолаа, лабырҕат, лаһырҕат; хлопать дверьми ааны лабырҕат; хлопать бичом кымньыынан охсуолаа; 2. (разрываясь, стреляя, производить звук) төлүтэ тэп; 3. (аплодировать) ытыскын таһын; 4. кого, по чему (ударять) охсуолаа, таптай, тобугурат; хлопать рукой по плечу илиигинэн саннын таптай.