I
аат.
1. Туох эмэ сүрүн хайысхата. ☉ Основное направление, тенденция чего-л.
Быыстапкаҕа аны дьону бэйэлэрин үлэлэрин хабаанынан көрөн, тус-туспа бөлөхтөрүнэн сырытыннарар сорук турар. С. Васильев
Ону, кинигэбит уопсай хабааныгар сөп түбэһиннэрэн, топонимика чахчыларын нөҥүө көрдөрүөҕүҥ. Багдарыын Сүлбэ
2. Туох эмэ (хол., учаастак) кыраныыссата, уопсай барыла. ☉ Очертания, границы, предел чего-л. (напр., какого-л. участка)
Үлэбитин үллэстэн тэрийэрбитигэр табыгастаах буоллун диэммит нэһилиэкпитин, олорор хабаанынан көрөммүт, түөрт учаастакка хайыппыппыт. А. Бродников
Мунньаҕы аны олорор сирдэрин хабаанынан көрөн, иккилии-үстүү нэһилиэк дьонун биир сиргэ түмэн ыытар буолбуттара. ЯНС ДьДьТ
3. Туох эмэ туохха эмэ сөп түбэһиитэ, тугу эмэ кытта дьүөрэлэһиитэ (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Соответствие чему-л., сходство с чем-л. (употр. в отриц. ф.)
Хара тыа маһыгар Ханыылыы көрдөххө Хайаларыгар даҕаны Хабаана суох Уһулута үүммүт. А. Софронов
Биирдэ Бруснев бэйэтин аҕыс уонча сааһыгар ханан да хабаана суох сытыы-хотуу туттунуулаах кырдьаҕаһы көрүстэ. П. Филиппов
«Чочу» сопхуос бэйэтин булдун сирэ кыра, булчутун ахсаана онуоха хабаана суох элбэх. «Кыым»
II
аат., тимир уус. Кутаа оттон тимир тааһы уулларарга аналлаах дириҥ дьаама. ☉ Глубокая яма, в которой на костре плавят железную руду
Дьаама түгэҕэр туора сыттык маһы үс сиринэн ууруллар, оччоҕо төлөн таһырдьа тахсыбакка эрэ хабаан иһигэр көөнньөн умайа сытар. МАП ЧУу
ср. тюрк. капан ‘ловушка’

аат.
1. Хайааһын хайа диэки буолара, оҥоһуллара, туһаайыы. ☉ Линия движения, направление, курс движения кого-чего-л.
Куттанымаҥ, тыал хайысхата уларыйан эрэр. Н. Якутскай
Айаҕалыы сатаан, баран иһэр хайысхаларын хаста да уларытан көрдүлэр. П. Филиппов
Хайысханы быһаарар туһугар, куомпаһы көнө ньуурга ууран баран, тылбыытын тас диэки тардыахха наада. КЗА АҮө
2. Үлэ ханнык суолунан барара, оҥоһуллара. ☉ Направление деятельности кого-чего-л.
Үлэ араас хайысхатынан идэтийбит биллэр-көстөр дьоммут түмсэн, эмиэ төбөлөрүн сынньаллар. Н. Борисов
Племенной үлэҕэ эмиэ уларыйыы күүтүллэр. Бу хайысханы сайыннарарга уолдьаста. «Саха с.». Туймаада хочотун барытын гаастыахпыт. Иккис хайысхабыт — гаас турбата бөҕө буолуута. «Кыым»
3
туһаайыы 2 диэн курдук. [Павлов В.С.] барыта алта төгүл Ленинград көмүскэлин хайысхатыгар Псковскай уобаласка уоттаах сэриигэ киирсибит. ХБИДК
4. Туох эмэ сайдар суола, туохха эмэ үөскээбит туспа сүүрээн. ☉ Направление, течение, тенденция (напр., в искусстве, науке). Баал Хабырыыс талаанын хайысхатынан лиирик поэт этэ. Софр. Данилов
Рок хайысхата олус элбэх. «Кыым»
Чорботон бэлиэтээтэххэ, бу уус-уран айымньы научнай хайысхалаах. А. Чугунов
Муус скульптурата — аан дойду ускуустубатыгар саҥа хайысха. ЗАН А