совм.-взаимн. от үтүрүй = толкаться, толпиться, тесниться; теснить друг друга.

1) толкать, теснить; киэр үтүрүй = оттолкнуть; 2) перен. притеснять, угнетать, обижать.

1) сжимать, суживать, стягивать (обычно верхний край чего-л.); 2) перен. прижимать, теснить; үрүҥнэри куоракка сыҕайан үмүрүтэн истибит белых стали постепенно теснить к городу; 3) перен. заканчивать, подводить к концу; үлэбитин үмүрүттүбүт работу свою мы заканчиваем.

несов. разг. 1. см. напереть; 2. на кого-что (теснить) ык, ким; напирать на противника өстөөҕү ык; 3. на что (настаивать) кичэй; кичэйэн эт.

туохт., кэпс. Туора көр, туорат. ☉ Затирать, теснить, зажимать кого-л.
Ойоҕум уон араас буолан кубулунан, арахсаары тииһэн, муортуор сылдьар буоламмын кырыыбалатар буоллахтара. А. Бродников

совм.-взаимн. от хабырый= 1) затирать друг друга (напр. о судах); 2) давить, теснить друг друга; толкаться; 3) перен. задевать друг друга; кинилэр хабырысса сылдьаллар между ними вечно трения.

туохт.
1. Икки өттүттэн кыараан, үтэн киир (хол., үрэх икки өттүнээҕи хайалар). ☉ Подходить вплотную, теснить, прижимать (напр., о горах по обоим берегам речки). Үрэх хапчайан барда. Тула өттүбүттэн хадаар таастар хапчайдылар
2. көсп. Кими эмэ тугунан эмэ хаайан, кыһарыйан, күөмчүлээ. ☉ Обижать, притеснять, ущемлять кого-л.
Кинилэри наһаа хапчайыма. Кинигэни, аһылыгы хааччый, күүлэйдэт. МП ККС
Профсоюзтар баһылыктара үлэтэ суох буолууну утары, оробуочайдары хапчайар сокуоннары таһаарыыны бопсууга эҥин кыттыыны ыларга күһэллэллэр. ДИМ
Түүн чысхаан улуйара, тымныы хапчайан, хоруобуйа атахтара тыаһаан хачыргыыллара, ханна күрүөм буоллаҕай? М. Горькай (тылб.)
ср. туркм. гапжамак ‘защемлять, ущемлять, прищемлять’, бур. хабшаха ‘зажать; сжать’

I
туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ ыга анньан халбарыт, үтүрүйэ ас, турар сириттэн сыҕарыт. ☉ Отодвигать, сдвигать что-л. с места, придвигать что-л. к чему-л.
Айаан кыбыстыбыттыы умса көрөн, отун мүччү ууран иһэн, атырдьаҕа халтарыйбытыгар өйдөөн, тиэйии ортотун диэки сыҕайа аста. Софр. Данилов
Абыраамап утуйар хоһун түннүгүн өссө тэлэччи аһан, түүлүн эркиҥҥэ сыҕайда. Л. Попов
△ Кими эмэ оннуттан сыҕарыйарга, көһөргө күһэй, үтүрүй. ☉ Вытеснять, оттеснять кого-л. куда-л. Хомбуойдааччылар дьону баарса нөҥүө өттүгэр сыҕайдылар. Болот Боотур
Доропуун уонна Көстөкүүн быһа үүрсэн, ыһыытаан-хаһыытаан үргүбүт үөр сүөһүнү кутталлаах сиртэн улам тэйитэн, тыа саҕатыгар сыҕайан таһаардылар. Н. Заболоцкай
Этээччи аттынан дьон үтүрүһэ-үтүрүһэ киирэн, Катяны сыҕайан кэбистилэр. Э. Соколов
2. көсп., кэпс. Сирэйгэ ыкса чугаһат, үҥүлүт (хол., сутуруккун). ☉ Совать (напр., под нос) что-л., тыкать (напр., в лицо) чем-л. «Дьэ, аны биирдэ чып диэн көр эрэ!» — дии-дии Серкин сутуругунан уол сирэйин сыҕайар. Н. Якутскай
Хачыкаат бөтүөхтүү-бөтүөхтүү туран кэллэ, кэлгиллэ сытар эрэйдээххэ хокуоскатын муннугар сыҕайда. И. Гоголев
Булумдьу, остуолга умса түһэн, саҥара олорбут: «Тойон Бадаайап уола, бэстилиэккинэн миигин сыҕайыма». Л. Попов
3. көсп. Улам баһыйан бар, кэннигэр хааллар (хол., айылҕа көстүүтүн этэргэ). ☉ Вытеснять, прогонять что-л. (напр., о природных явлениях)
Туруйа уруйдуур хаһыытын Истээтин мин биллим эйигин, Кыыдааннаах кыһыны сыҕайан Өлүөнэм биэрэгэр кэлбиккин, Сааскы кэм барахсан! С. Данилов
Сарсыардааҥҥы хатан дьыбары сыҕайардыы, тыргыллаҕас сардаҥа …… сыыйа өрө чөмчөйөн таҕыста. М. Доҕордуурап
Халлаан, хараҥа солко быыһын өрө сыҕайан, сырдаан эрэрэ. «ХС»
△ Кими эмэ сыыйа кэннигэр хааллар. ☉ Оттеснять, отодвигать кого-л. на второй план
Талааннаах эдэрдэр кэлэн, кинини биллибэтинэн улам-улам сыҕайан испиттэрэ. П. Аввакумов
4. көсп. Итэҕэһи, сыыһаны-халтыны кимиэхэ, туохха эмэ түһэр, көлбөрүт. ☉ Перекладывать ответственность за что-л. на кого-л.
Үлэһиттэр хамнастарын кэмигэр ылбаккалар, дьон ортотугар саҥа-иҥэ ырааппыта, кэлтэй салалта буруйугар сыҕайааччылар да көстүтэлиир этилэр. В. Яковлев
Киһи эдэр эрдэҕинэ …… туора-маары сылдьыбытын утарытынан умнан иһэр, кэнэҕэһин көннөрүөх буолан, туохха баҕарар сыҕайар, куотунар. Н. Лугинов
ср. кирг. шыка ‘напирать’, п.-монг. сыҕа ‘выжимать’, МНТ шиха ‘сжимать, напирать, теснить’
II
туохт. Киһини туох эмэ итэҕэһинэн эбэтэр туохха эмэ буруйдаан хомуруй, мөх, үөх. ☉ Упрекать кого-л., попрекать кого-л. чем-л.
Мин итини истээт хараҕым хараҥарбыта, кэргэннии буола иликпититтэн дьадаҥыбынан сыҕайаллар дии санаабытым. Н. Якутскай
Анарааҥҥылар Дьэкиими бандьыыттыы эҥин сылдьыбыт хараҥа аймахтарынан сыҕайан түөрэҥнэппиттэрэ. В. Гольдеров
Оҕону күрүөйэҕинэн сыҕайаргар хайдах тылыҥ өҕүллэр? «ХС»
♦ Сирэй сыҕай көр сирэй-харах (сирэйгэ-харахха) ас диэн курдук (көр сирэй-харах)
Кини хотуна Балааҕыйа мөҥөрүттэн-этэриттэн, кыра да сыыһаны-халтыны була сатыы-сатыы сирэй сыҕайарыттан сүрэҕэ салыкына буолла. С. Никифоров
Кууска ойоҕо Мотуруона Уойканы санаатаҕын аайы сирэй сыҕайар. И. Оконешников. Баһылай ойоҕо кинини оҕо курдук мөҕөрүн-этэрин, сирэй сыҕайарын кыйахана иһиттэ. У. Ойуур

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., таҥаһы) бобо, хам тутан, эрийэн уутун, убаҕаһын таһаар, сүүрт. ☉ Выжимать из чего-л. влагу, воду (напр., из одежды), отжимать
Таҥаһын уста биэрэн, ыган окко-маска ыйаата. Суорун Омоллоон
Маайа сууйбут таҥаһын уутун ыган мускуйар. Н. Якутскай
«Дьэ, оччоҕуна мин муоста сууйуум, — диэн Миитэрэй үлэ былдьаһан өрөһүстэ, — эн ыкпакка эрэ [сууйбут таҥаскын] тааска ууран ис». Огдо
△ Эрбэххинэн күүскэ баттаан таска таһаар (хол., баас, искэн ириҥэтин). ☉ Сильно сдавливая большими пальцами, выдавливать наружу (напр., гной из нарыва)
Кутургуйа аһын ыган ылбыкка дылы (өс ном.). [Мэнигийээн] эдьиийин оҕотун мэйиитин тэһэн баран, ыган кэбиспит эбит. Саха ост. II
Кутургуйаны киинин ыкпатахха, иккиһин тахсар. Т. Сметанин
2. Үтэн киирэн, сабардаан, туох эмэ турбут сирин кыччат, кыарат. ☉ Наступать, сжимать, теснить, наседая с разных сторон
Таһаҕастаах массыыналар дьуккурута көппүт тииттэрэ суолу ыган киирэн тураллар. С. Васильев
Оок-сиэ, ол үөһэ өттүттэн, букатын болуот саҕа муус ыган киирэн иһэр. Н. Заболоцкай
Аттаах пуолка ыллаан-туойан, Пьердээҕи ыган кэллэ, суолу кыараҕастытта. Л. Толстой (тылб.)
3. Өстөөххө кимэн киирэн ыкса чугаһаа эбэтэр кэннинэн чугут. ☉ Наступать, теснить врага, заставляя его пятиться, отходить назад
[Көстөкүүн:] Билигин тула өттүбүтүгэр бандьыыт хаайан ыган киирэн истэҕинэ, тугу да гыммакка, субу курдук олорон хаалар сатаныа суоҕа. Күндэ
Фашистар биһигини улаханнык ыктылар. И. Никифоров
Олохтоох нэһилиэнньэ, талабырдьыттары утары дьаныардаахтык охсуһан, кинилэри улам соҕуруу ыган испитэ. АЕВ ОҮИ
4. Субу тиийэн кэл, субу буолаары гын, буолаары ыксат. ☉ Подходить вплотную, приближаться, надвигаться (напр., о каком-л. событии)
Наадам ыган кэлбитим кэннэ хайыахпыный, доҕор? Амма Аччыгыйа
Хайыы үйэ от хомуура ыган тиийэн кэлбитэ. Д. Таас
Табаарыһыттан өлөр чааһа ыган кэлбитин кистиэн баҕарбатаҕа. Н. Габышев
Киһи хомойоро баар арай, Пелагея Павловна биирдэ өйдөөбүтэ, биэнсийэҕэ тахсар сааһа бу ыган кэлбитэ. Айысхаана
5. Саҥаны, дорҕоону искиттэн бэрт эрэйинэн, нэһиилэ таһаар. ☉ Кое-как, с трудом выдавливать из себя слова
Тыын ыла-ыла, кэлэҕэйдии-кэлэҕэйдии, аҕыйах тылы иһиттэн нэһиилэ ыган таһаарар. Болот Боотур
Кыйаахылап кулуба, таптыыр оҕото, ойоҕо өлөн …… ыар кутурҕаннаах тыллары ыган таһаартыыр. М. Доҕордуурап
«Суох, сиэбэтэҕим», — нэһииччэ ыган саҥарда Болот. Н. Заболоцкай
6. Киһи тыына хаайтарыах курдук тыала суох бүтэйдии куйаар. ☉ Давить, душить (напр., о жаре)
Бэс ыйынааҕы куйаас сыралҕана ыкпытын үрдүнэн, комбат тохтобулу көҥүллээбэтэ. Эрилик Эристиин
Киэһэнэн, күн уота сырайара мөлтөөтөр да, ордук ыкта. И. Сосин
Ыган түһэн, дьэ куйаас да куйаас! ИМС ОС
7. көсп. Киһини туохха эмэ ыксат, ыгылыт эбэтэр ыххайан тугу эмэ оҥортор. ☉ Наседать, оказывать давление на кого-л., принуждая к каким-л. действиям
Бэйи, аргыый ык! Мин киирбит ааммын билэ-билэ киирбитим. Онон эн олус киһиргээмэ. Н. Неустроев
Миэхэ үөс-батааска биэрдигит этэ дуо? Үрүҥ тойотторун курдук ыкпыккыт дии. Амма Аччыгыйа
Ыган туран, саа биэрэн, хаайыы харабыла оҥостубуттар. А. Сыромятникова
8. көсп. Ханнык эмэ иэйии, санаа саба биэр, ыксары куус. ☉ Подступать, сжимать, сдавливать (напр., о каких-л. чувствах)
Хаһааҥҥытааҕар да сытыытык кэмсинии, хомойуу ыган кэллилэр. Н. Лугинов
Махтанабын түүҥҥү ыйбыт Сүрэхпин сылытарыгар, Хомолто, үөрүү ыкпыт Көмүскэтин уутугар. И. Гоголев
Өйдөөбөппүн туох салгыйарын. Өрүү санаам тэһийбэт, Ханнык ахтылҕан ыгарын, Эбэтэр тугум бу тиийбэт? С. Васильев
♦ Муннукка ык (хаай) көр муннук
Иннигэр хараҥа буруйдаах, Кэннигэр халыҥ аньыылаах, Кырыыстаах Гитлер ыта Кыыһы муннукка ыкпыта. Күннүк Уурастыырап
Үһүгэр барбыт уолчаан саҥата хойдон, тыла-өһө эбиллэн, ардыгар киһи күлүөх курдук ыйыталаһан муннукка ыгаары хаайар. Огдо. Тыынын (тыынын-быарын) ык — кими эмэ мунчаарыылаах санааҕа, хам баттаппыт турукка киллэр. ☉ Подавлять, угнетать кого-л., лишая сил (напр., об окружающей обстановке)
Дьиэ иһэ бүтүннүү …… киһи тыынын-быарын ыгар. Амма Аччыгыйа
Ампаар айах, киэр буол, тыыммын-быарбын ыгыма. Күннүк Уурастыырап
Давыдов уйаара-кэйээрэ биллибэтинэн киһи тыынын-быарын ыгар хонууну санаарҕаабыттыы одууласта. М. Шолохов (тылб.). Уутун-хаарын ык — 1) айымньы бэчээттэниэн иннинэ ордук-хоһу тылын, сымсах миэстэлэрин ылан бырах; бэчээттиир ирдэбилгэ сөп гына оҥор. ☉ Чистить, подчищать текст, убирать лишнее из текста (букв. выжимать воду-снег). «Хотугу сулуска» кэнники киирбит рукопиһы уутун-хаарын ыктахха бэчээккэ барыан сөп; 2) кэпс. буруйун билинэр гына күүскэ мөх-эт. ☉ Сильно ругать, бранить, распекать кого-л.
Биир күнү быһа мунньахтаан, Атаанабы уутун-хаарын ыган, кини сокуоннайа суох, бары түктэри быһыыларын билиннэрбиттэр итиэннэ — [хомсомуол] билиэтин ыларга диэн быһаарбыттар. Д. Таас
Хараххар үүт ыгыахтара суоҕа көр харах. Онто да суох икки нэдиэлэҕэ дьоҥҥо от охсордоохпун, онно мин харахпар үүт ыгаллара биллибэт. Суорун Омоллоон
Ээ, кыргыттаар, оонньоонкөрүлээн хаалыҥ, ким да хараххытыгар үүт ыкпат, бу эмээхсин тыыннааҕар сылдьыҥ. А. Сыромятникова
[Настаа:] Харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор, тыллаах этэр, мин харахпар үүт ыгар ким да суох. ПИП ОТ
ср. тюрк. сик, сык ‘сжимать, давить; сломать; угнетать’

сыһ.
1. Көтүрү барыар диэри, хоҥнуор диэри. ☉ Разрушительно, вдребезги, на мелкие кусочки, вдрызг
Онуоха аҥаар ойоҕоһо көҥү баран, иһэ-үөһэ курдары көстө сылдьар муус-маҥан куобах соһуллаҥнаан тахсан кэллэ. Р. Кулаковскай
Ахсынньы 28 күнэ буолар түүнүгэр түрмэ эркинэ көҥү тэптэриллибитэ. СССБТ
Жандармнар кинини сииктээх карцерга быраҕаллара, тыҥатын көҥү охсубуттара, эдэр сааһыгар сөтөл буоларыгар тиэрдибиттэрэ. «ХС»
2. Дьөлө, курдаттыы, тобулу. ☉ Насквозь, на всю толщу чего-л. (проломить, разрушить)
[Хаппыт Суруксут:] Һуу!.. Бу эркини көҥү охсубут киһи... Тыыным хаайылынна... Күндэ
Көрдүгэн Хаарыан кырыс сири күл оҥорон, Күөл онно буолуор диэри көҥү сиир. М. Тимофеев
Эһэ Төҥүргэс төбөтүгэр Өллө көхсүн көҥү түһэн. Баал Хабырыыс
3. Хайа солоон. ☉ Рассекая, раскалывая
Теплоход …… муора уутун көҥү тэлэн, Ионическай муора ыраас урсунунан устан иһэр. Н. Якутскай
Илья, сааскы уу көҥү охсон түспүт аппатын кыйа тахсан иһэн, күөх от быыһыгар туох эрэ хамсыыр баарын көрдө. И. Егоров
4. Тугу да ордорбокко, бүүс-бүтүннүү. ☉ Все, начисто, без остатка
Ийэ оҕотун …… көлөһүнүн көҥү сууйан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ V
Уол күтүр өстөөх Уоҕа харыар диэри, Ийэтин имин хаана Иһирдьэ тардыллыар диэри Көхсүн хааннары көҥү оборон ылла. П. Ойуунускай
Сарсын икки оҕуһунан маһы соҕотохто көҥү тиэйээри, биллэҕим Мииппээн оҕуһун баран көрдөһө сырыттым. Суорун Омоллоон
Күр баайбытын Көҥү үүрэн, Күрүөх дьоммутун хомуйан, …… Үтүө урууну төлкөлөөрү Кэлбиппит баара. С. Зверев
5. Күөнтүү, сабардыы (үт, үтүрүй). ☉ Занимая все пространство, не давая никому проходу (толкать, теснить)
[Өлүөнэ] Күлүмэх үгүс Көмүөл мууһу Күүстээх күөммүнэн Көҥү үтүрүйэн киллэрдим. Өксөкүлээх Өлөксөй
Харгыстааҕым үрэҕэ аатын быдан таһыйан, …… Күүстээх модун көмүөлүн Күөннэринэн көҥү үтэн, Улуу Амма хотуҥҥа Урусхаллаан уһаардаа?! Күннүк Уурастыырап
Өстөөх күтүр тааҥката Көҥү ааллаан иһэр эбит! А. Бэрияк
6. Тоҕо-хоро. ☉ В большом количестве, обильно
Көлөһүммүн көҥү тоҕоммун …… Күрүөх баайы байбатым, Күрүөлээх сүөһүнү ииппэтим. Саха нар. ыр. II
Көмүс сабын субуйбахтыы Көҥү ардаата күөх сайын. Р. Баҕатаайыскай
Күкүр тайҕа Күөгэс гынан, Көмнөх хаарын Көҥү ыһан, Күн диэки Күөгэйэ үүммүтэ. С. Васильев
♦ Көлөһүнэ көҥү түстэ көр көлөһүн
Алаһабыт итийдэ, Көҥү түһэр көлөһүн, Күһүн бурдук, от буолан, Көстө тиллэн кэлбитэ. ПИ КТ. Көҥү анньан — элбэх буолан, күргүөмүнэн. ☉ Гурьбой, толпой; стадом
Сайылык сүөһүтэ бүтүннүү көҥү анньан кэлэннэр, дэлби аалынан, сиҥнэрэн кэбиһэллэр [күрүөнү]. Суорун Омоллоон
Түрмэ олбуорун аана тэлэллэрин аҕай кытта, босхоломмут хаайыылаахтар …… көҥү анньан уулуссаҕа кутулла түстүлэр. В. Протодьяконов
◊ Көҥү ас — 1) туох эмэ мэһэйи төлө көт, тоҕо солоо (хол., үрэх сүүрүгэ). ☉ Разрушить, пробить, прорвать препятствие (напр., о стремительном течении реки)
Хорунжий, казактардыын көмөлөөн, хассыыр хоһун аанын бэрт эрэйинэн көҥү анньан киирэллэр. Н. Якутскай. Быһыт буора ууну кытта тэҥнэһэн эрдэҕинэ, хаайтарбыт уу эмискэ аннынан көҥү анньан, сүр күүстээхтик барылыы түстэ. А. Федоров; 2) ким эмэ утарсыытын, көмүскэлин тоҕо көт. ☉ Пробиться, пройти насквозь, сломив сопротивление противника, прорваться
Гитлеровецтар сорунуулаах улахан утарсыыны оҥоро сатаабыттарын үрдүнэн, биһиги сэриилэрбит боруон кирбиитин көҥү аспыттара. И. Никифоров
От ыйын саҕаланыытыгар японскай-маньчжурскай сэриилэр эмиэ көҥү анньан киирбиттэрэ. И. Федосеев. Көҥү көт — 1) туох эмэ мэһэйи алдьатан аһаҕастаах, хайаҕастаах оҥор. ☉ Пробить, проломить что-л. Уу кэлбитэ күүһүрбүккэ дылы
Көҥү көтөн тахсар сири көрдөөбүттүү долгун быһыкка кэлэн сабыта охсуталыыр. М. Доҕордуурап
Уонча сылгы, ону мин таһаартаан бараммын [күрүө иһиттэн], көҥү көппүт сирдэрин абырахтаан кэбистим. А. Бэрияк; 2) байыан. өстөөх бөҕөргөтүүтүн тоҕо көт. ☉ Прорвать линию обороны противника
Соҕурууҥҥу туһаайыынан боруону көҥү көтөн өстөөх Кавказ тэллэхтэригэр тиийбитэ. В. Протодьяконов
Туох баар күүһүнэн тоһууру көҥү көтөн тахсар иһин дьулуспута. А. Сыромятникова. Көҥү көтүү байыан. — өстөөх бөҕөргөтүүтүн тоҕо көтөн киирии. ☉ Прорыв линии обороны противника
Биһиги батальоммутун, учаастактан учаастакка, ханна көҥү көтүү оҥоһуллара былааннанар да — онно ыытар буолан испиттэрэ. И. Сосин. Көҥү сытый — таҥаһыҥ курдаттыы инчэйэн, ньылбы сытый. ☉ Промокнуть насквозь, целиком
Долгуннаах муора кытыытыгар Тулаайах туран хаалбыппын. Күүстээх самыыр ахсымыгар Көҥү сытыйан барбыппын. «ХС». Көҥү тарт — тугу эмэ онно оҥойон хаалар гына тоҕо тардан ыл. ☉ соотв. вырвать с мясом
Сонун сиэбин көҥү тардан ылан суулуу-суулуу дьаба иһигэр симитэлээтэ. С. Васильев. Көҥү түс — 1) эмискэ, элбэхтик түһэн хаал, тоҕо түс (ууну этэргэ). ☉ Резко прорвать какую-л. преграду, разлиться (о потоке воды, водоеме); хлынуть (о крови)
Тыынан балыктыы сылдьан көрдөххө түгэҕэ дьарата, оруобунайа бэрт буоллаҕа ээ [күөл]. Хорор буоллар, уута чэ соҕотохто көҥү түһээри турар. Күндэ. Хаан эрэ куттахха сатаныыһы, хаана көҥү түһэн хаалбыт. А. Федоров; 2) эрчимнээхтик, тоҕохоро түһэн тугу эмэ гын. ☉ Энергично, с резким усилием, рывком, с напором делать что-л. Күүрэн, кимэн, Көҕүтүһэн, Күн-түүн эбэн, Көҥү түһэн Үлэлиэҕиҥ, ыччаттар! Дьуон Дьаҥылы
Амсайар киһи, мөҕүллүмээри, Араас албаһы булунар, — Көҥү түһэн көрүлээри, «Көҥүлү» биэрэр ойоҕор. Р. Баҕатаайыскай. Көҥү тэп — 1) туох эмэ хатанан турары атаххынан тэбэн алдьата ас (үксүн ааны этэргэ). ☉ Выбить, проломить пинком (напр., дверь)
[Хаайыылаах:] Мин бу ааны көҥү тэбиэм, эһиги сырсан тахсан харабыллар үрдүлэригэр түһүҥ уонна куотан хаалыахпыт. С. Ефремов; 2) туох эмэ кытаанахха дьөлө түһэн үлтүрүт. ☉ Разбить вдребезги что-л. твердое, упав на него
Өрүскэ сэнэрээт түһэн мууһу көҥү тэппитэ — сороҕо өссө да күдэннирэ сытар. Д. Кустуров. Тугу көҥү көтүөхпүнүй (көтүөххүнүй, көтүөҕэй) — аны кэлэн тугу да кыайбаппын, эдэр, доруобай киһи курдук кыайан үлэлээбэппин диэн этии (үксүгэр ыарыһах эбэтэр кырдьаҕас киһи туһунан). ☉ Нет возможности (по возрасту, состоянию здоровья) решиться на что-л. серьезное, значительное. Билигин мин тугу гыныамый, …… тугу көҥү көтүөхпүнүй? КН ТДЬ