аат., түөлбэ. Түү истээх, кулгаахтаах, кыһыҥҥы бэргэһэ. ☉ Зимняя шапка на меху с широкими наушниками, малахай
Малахай көп түүтүн быыһынан мин диэки эдэрдик мичээрдээтэ уонна мин төрөөбүт тылбынан: «Мин эмиэ сахабын ээ», — диэтэ. Софр. Данилов
Ийэтэ Чиэнэҕэ улахан киһи буолтун аатыгар оһуордаах-дьарҕаалаах, сиэгэн хаймыылаах күндү саҕынньаҕы, үүдэһиннээх малахайы, үрүҥ таба үтүлүгү тигитэлээн биэрдэ. И. Данилов

аат.
1. эргэр. Имитиллибит тирииттэн тигиллибит кылгас ыстаан. ☉ Короткие штаны, сшитые из выделанной кожи, натазники
[Хаттыана эмээхсин] киис тириитинэн сыалдьа, куобах тириитинэн сутуруо, кээнчэ тигитэлээбитэ. Далан
Ханна гынаахтыа диэтэххиний, бэркэ буоллаҕына, сыалдьатыгар уктар ини. Күннүк Уурастыырап
Саҥа таҥаспар үөрэнэн биэрбэтэҕим, сыалдьам сулбуруйа сылдьара, самахпынан кыараҕаска дылыта, кыаһыламмыт курдугум. «ХС»
2. Кыһын ынах синньин саба баайар баата, түү уо. д. а. истээх таҥас оҥоһук. ☉ Сшитое из материи и имеющее ватный или шерстяной подклад приспособление, предохраняющее вымя коровы от отморожения. Ынаххар сыалдьатын баай
◊ Ат сыалдьата көр ат II. Ат сыалдьатын уһул

аат.
1. Туох эмэ кытыытынан дьураалыы бүүрүк. ☉ Кайма, кант
Эйигин санатан, Ыалыкы хара Хаймыылаах кыната Туртаҥныы хаалла. С. Данилов
Үрдүгэр хара хаймыылаах кыһыл таҥастар таҥнары ыйаммыттара. П. Тобуруокап
Сэрбиис кыһыл көмүс хаймыылаах. В. Протодьяконов
2. Таҥас эбэтэр атах таҥаһын кытыытынан таҥаһынан, түүнэн эбэтэр атын матырыйаалынан тигиллибит синньигэс дьураалыы бүүрүк. ☉ Узкая полоска ткани, меха, мягкого материала, нашитая по краю одежды или обуви, оторочка
Анфиса үрүҥ түү хаймыылаах түүппүлэлээх. Н. Габышев
Үрүҥ куруһуба хаймыылаах баартыктаах официантка тиийэн кэллэ. С. Дадаскинов
Ийэтэ Чиэнэҕэ …… сиэгэн хаймыылаах күндү саҕынньаҕы, үүдэһиннээх малахаай бэргэһэни тигитэлээн биэрдэ. И. Данилов
3. көсп. Туох эмэ тулата, кытыыта. ☉ Окрестность, край чего-л.
Ол толоон Хара тыа Хаймыылааҕа эбитэ үһү. С. Васильев
Иннибитигэр хара ойуур хаймыылардаах туртайан көстөр толооннор ыраахха диэри нэлэһийэн көһүннүлэр. С. Окоёмов
Аллара хайыр таас хаймыылаах муора дьалкыллар. Н. Островскай (тылб.)

I
аат. Өттүктэн бэрбээкэйгэ диэри тиийэр, үөһээ өттө тураҕас сыалдьаҕа эбэтэр курга быанан иҥиннэриллэр түүлээх эбэтэр сарыы таҥас. ☉ Предмет традиционной одежды северных народов из меха или замши, покрывающий ноги от бедра до ступни, привязываемый ремешками (сургунах) к натазникам (сыалдьа) или к ремню, наколенник
[Сорук боллур уол сүүрбүтүгэр] Этэрбэһэ туура ыстанна, Сутуруота борбуйугар Сулбу түһэн хаалла. ТТИГ КХКК
Матаҕатын хаһан-хаһан, онтон киис таһааран, итии сыалдьа, куобах тириитинэн сутуруо, кээнчэ тигитэлээбитэ. Далан
Имитиллибит ньирэй тириитэ сутуруотун оннугар Тыаһыт Бииктэр бэлэхтээбит билиис ыстааннаах, даба ырбаахылаах. Л. Попов
♦ Сутуруо быатын саҕа соллоҥ — туохха да топпот иҥсэ, сиэмэх быһыы. ☉ Ненасытность, кровожадность
[Аттар] сутуруо быатын саҕа соллоҥноох Суор тойон оҕонньор Аҕатын уустарын Ааһа баттаатылар. П. Ойуунускай
Ама кинилэр [сибииккэҕэ сытааччылар], сутуруо быатын саҕа соллоҥнонон, этэрбэс быатын саҕа идэмэрдэммиттэрин иһин …… ханна бардахтарай, бааллар. Эрилик Эристиин
◊ Сутуруо быата — сутуруону ыстааҥҥа иҥиннэрэр сарыы быа. ☉ Ремешки из ровдуги, при помощи которых наколенники (сутуруо) привязываются к натазникам (сыалдьа)
Дьэ, нойоон …… Сутуруо быатын сулбурутарга Сууххай соҕус буолуоҥ дуо?!! П. Ойуунускай
Этэрбэһин быата Иэнин таһыйбыт, Сутуруотун быата Борбуйун кыаһылаабыт …… Симэхсин эмээхсин диэн баара. Күннүк Уурастыырап. Уллук суту- руо — этэрбэстэн үөһэ, тобуктан өттүккэ диэри кэтиллэр кылгас сутуруо. ☉ Короткие наколенники (сутуруо), покрывающие ноги от колен до бедра
Силип барарга тэринэн, түнэ этэрбэһигэр угунньа уктубута, уллук сутуруо кэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Сыгынньах ойуун …… хаҥас атаҕын уллук сутуруотун устубут, онтон, быһаҕын ылан, буутун төрдүнэн быстан барбыт. Н. Якутскай
[Ыт] булчут буолуо суох буоллаҕына, хата, өлөрөн, уллук сутуруо тиктэн кэтиллиэ. И. Федосеев
ср. эвенк. оторо, хоторо, русск. диал. сутыры ‘ноговицы’, якут. сото ‘голень’
II
сутуруо оһох эргэр. — кумах булкаастаах туойунан мас халыыпка симэн оҥоһуллар саха оһоҕо. ☉ Якутская печь, сделанная путём заливки смеси глины и песка в деревянную форму
Быргый дьиэтин дуомун көҥүрүйэн түһэ турар титирик чарапчылаах сутуруо оһох уота сырдатан күлүмүрдэтэ турбута. Күндэ
Титирик көҕүстээх сутуруо оһоҕу симэн баран, оҥо хаһан оттор сирдээбиттэрэ, көҥдөй маһынан сүрүннээн ураа турба симэн таһаарбыттара, буорунан халыҥнык сыбаан кэбиспиттэрэ. Д. Таас
Саах балаҕан иһигэр сутуруо оһоххо саҥа куруҥ титирик маһа мастанан кэлэн умайан кэчигирии турара. Н. Түгүнүүрэп. Сутуруо дьиэ түөлбэ. — буор сыбахтаах туруорбах балаҕан. ☉ Изба из наклонно поставленных брёвен, обмазанная смесью глины и песка. Кыра сутуруо дьиэлээхтэр этэ