Якутские буквы:

Якутский → Русский

сутуруо

сутуры (меховая одежда, надеваемая на бёдра, спускающаяся до колен или ниже и пристёгиваемая ремешками к поясу); уллук сутуруо короткие (до колен) сутуры. сутус= совм.-взаимн. от сутуй=.

Якутский → Якутский

сутуруо

I
аат. Өттүктэн бэрбээкэйгэ диэри тиийэр, үөһээ өттө тураҕас сыалдьаҕа эбэтэр курга быанан иҥиннэриллэр түүлээх эбэтэр сарыы таҥас. Предмет традиционной одежды северных народов из меха или замши, покрывающий ноги от бедра до ступни, привязываемый ремешками (сургунах) к натазникам (сыалдьа) или к ремню, наколенник
[Сорук боллур уол сүүрбүтүгэр] Этэрбэһэ туура ыстанна, Сутуруота борбуйугар Сулбу түһэн хаалла. ТТИГ КХКК
Матаҕатын хаһан-хаһан, онтон киис таһааран, итии сыалдьа, куобах тириитинэн сутуруо, кээнчэ тигитэлээбитэ. Далан
Имитиллибит ньирэй тириитэ сутуруотун оннугар Тыаһыт Бииктэр бэлэхтээбит билиис ыстааннаах, даба ырбаахылаах. Л. Попов
Сутуруо быатын саҕа соллоҥ — туохха да топпот иҥсэ, сиэмэх быһыы. Ненасытность, кровожадность
[Аттар] сутуруо быатын саҕа соллоҥноох Суор тойон оҕонньор Аҕатын уустарын Ааһа баттаатылар. П. Ойуунускай
Ама кинилэр [сибииккэҕэ сытааччылар], сутуруо быатын саҕа соллоҥнонон, этэрбэс быатын саҕа идэмэрдэммиттэрин иһин …… ханна бардахтарай, бааллар. Эрилик Эристиин
Сутуруо быата — сутуруону ыстааҥҥа иҥиннэрэр сарыы быа. Ремешки из ровдуги, при помощи которых наколенники (сутуруо) привязываются к натазникам (сыалдьа)
Дьэ, нойоон …… Сутуруо быатын сулбурутарга Сууххай соҕус буолуоҥ дуо?!! П. Ойуунускай
Этэрбэһин быата Иэнин таһыйбыт, Сутуруотун быата Борбуйун кыаһылаабыт …… Симэхсин эмээхсин диэн баара. Күннүк Уурастыырап. Уллук суту- руо — этэрбэстэн үөһэ, тобуктан өттүккэ диэри кэтиллэр кылгас сутуруо. Короткие наколенники (сутуруо), покрывающие ноги от колен до бедра
Силип барарга тэринэн, түнэ этэрбэһигэр угунньа уктубута, уллук сутуруо кэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Сыгынньах ойуун …… хаҥас атаҕын уллук сутуруотун устубут, онтон, быһаҕын ылан, буутун төрдүнэн быстан барбыт. Н. Якутскай
[Ыт] булчут буолуо суох буоллаҕына, хата, өлөрөн, уллук сутуруо тиктэн кэтиллиэ. И. Федосеев
ср. эвенк. оторо, хоторо, русск. диал. сутыры ‘ноговицы’, якут. сото ‘голень’
II
сутуруо оһох эргэр. — кумах булкаастаах туойунан мас халыыпка симэн оҥоһуллар саха оһоҕо. Якутская печь, сделанная путём заливки смеси глины и песка в деревянную форму
Быргый дьиэтин дуомун көҥүрүйэн түһэ турар титирик чарапчылаах сутуруо оһох уота сырдатан күлүмүрдэтэ турбута. Күндэ
Титирик көҕүстээх сутуруо оһоҕу симэн баран, оҥо хаһан оттор сирдээбиттэрэ, көҥдөй маһынан сүрүннээн ураа турба симэн таһаарбыттара, буорунан халыҥнык сыбаан кэбиспиттэрэ. Д. Таас
Саах балаҕан иһигэр сутуруо оһоххо саҥа куруҥ титирик маһа мастанан кэлэн умайан кэчигирии турара. Н. Түгүнүүрэп. Сутуруо дьиэ түөлбэ. — буор сыбахтаах туруорбах балаҕан. Изба из наклонно поставленных брёвен, обмазанная смесью глины и песка. Кыра сутуруо дьиэлээхтэр этэ


Еще переводы:

сыппар

сыппар (Якутский → Якутский)

сыппа тардара диэн курдук
Сутуруота сототугар түспүт, сыалдьата сыппарыгар түспүт. П. Ойуунускай

сутуруолуу

сутуруолуу (Якутский → Якутский)

сыһ. Сутуруону кэтэр курдук өттүккэр диэри (тардын). Как наколенники (сутуруо), до пояса (натягивать — напр., болотные сапоги)
Уһун остоох эрэһиинэ саппыкытын сутуруолуу кэтэн, катер киил тумсугар ыкса киирбит. К. Уткин

сыппа

сыппа (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сутуруону өрө тардан сыалдьаҕа баанар быа, сутуруо үөһээ быата. Ремешки, которыми подвязывают наколенники (сутуруо) к натазникам (сыалдьа). Ойуун кыыра туран, сыппатын быата быһа баран хаалар. Саха ост. I
Манчаары Сабарайы …… сыалдьатын сыппатын тоҕута тарта уонна үс салаалаах оруоскатынан самыыга кууһуннарда. Софр. Данилов
Сыппа тардара эргэр. — киһи сутуруотун сыалдьатыгар холбуу баанар сирэ (ньилбэгин ортотун арыый үөһээ өттө). Верхняя часть бедра — место, где соединяются вязками наколенники (сутуруо) с натазниками (сыалдьа)
Хаара халыҥа сүрдээҕэ, сорох сиринэн сыппа тардарга тиийэрэ. «ХС»
ср. ДТС йып ‘нить, тесьма’

сургунах

сургунах (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сыалдьа алын өттүгэр сутуруону өрө тардан иҥиннэрэр быа эбэтэр алтан тиэрбэс. Ремешок или медное кольцо на натазниках (сыалдьа), к которым привязывается ремешок наколенников (сутуруо)
Чохунай Боотур Бөдьөкөнү хаарга охторон баран харыны былдьаан ылар, эбиитин баттаан сытыаран хаарга булкуйан сургунаҕын быатын быспыт. Саха сэһ. I
Сургунаҕын көрбүтүм — сукуналаах эбит. Саха нар. той. Тумалыма иистэнэн бүттэ, ырбаахытын арынан, сургунаҕыттан сутуруотун сүөрүннэ, ол кэннэ ньилбэгэр иҥиир сап хатта. ИН ХБ

суурхай

суурхай (Якутский → Якутский)

көр сууххай II
Сыалдьаны сылбырытыахха сыыдамҥын дуо, сутуруону сулбурутуохха суурхайгын дуо? ПЭК ОНЛЯ. Суон сураҕын көрдө, Суурхай долуотун аахта, Бу аахтаҕына оннук эбит. Д. Говоров

ыллаһыы

ыллаһыы (Якутский → Якутский)

ыллас диэнтэн хай
аата. Хойутаан, оонньуу бүтүүтүгэр, Ытаһыы уонна ыллаһыы — Түһүлгэ үрдүгэр, Сутуруо саҕа былыт тахсан, Ардыыр дьону тобугунан Бөдөҥ баҕанан, чохунан. Дьуон Дьаҥылы

мыаннарык

мыаннарык (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сыалыйа буутун бүүрүгэр алтан төгүрүк иилэргэ кэтэрдиллэн сутуруону баайарга анаммыт быа. Завязки у женских натазников (сыалыйа), для подвязывания к ним наколенников (сутуруо)
[Симэхсин эмээхсин] мыаннарыгын быһа тыыллан кэбистэ, сыалыйатын илин кэлин өттүттэн харбаата да өкөчөҥнүү турда. ПЭК ОНЛЯ I
Хор, бу барыта наадалаах маллар буолаллар, холобура, бу ситии — дьөрү мыаннарык да гыннахха хаалбат. Суорун Омоллоон
ср. тюрк. баҕ ‘верёвка’

уллук

уллук (Якутский → Якутский)

аат.
1. Киһи-сүөһү сототуттан үөһээ сүһүөҕэ (киһи тобугуттан иэччэҕэр диэритэ, буута, оттон сүөһү, кыыл сототун үөһээ баһыттан өттүгэр диэритэ). Бедро, ляжка
Кыра Хабырыыс уллугар дылы тардыммыт түнэ күрүмэ этэрбэһин үөһэ тардыалаата. Эрилик Эристиин
Миин оҥорорго түөс, ойоҕос, уллук этэ ордук үчүгэй. Дьиэ к. Уһун былаачыйа уллугун ортотуттан байбаралыы салҕааһын киэргэллээх курдук көстөр эбит. «Кыым»
2
уллук уҥуоҕа диэн курдук. [Саллаат] Тостубут уллугун Дьулаан күүс ыарыыта, Сытыы быһах курдук, Чабырҕаччы кэйбитэ. Күннүк Уурастыырап
Кыһыл этэрээтин биир киһитэ уллугун тосту ыттарбыт. Н. Түгүнүүрэп
Кырдьаҕас ынаҕа бөлүүн хотоҥҥо туран уллугун тосту түһэн кэбиспитигэр эмээхсини ыҥыртарбыттар. «ХС»
Уллук сутуруо көр сутуруо I
Силип барарга тэринэн түнэ этэрбэһигэр угунньа уктубута, уллук сутуруо кэппитэ, хабах таҥастаммыта. Күннүк Уурастыырап
Сыгынньах ойуун хаҥас атаҕын уллук сутуруотун устубут, онтон быһаҕын ылан, буутун төрдүнэн быстан барбыт. Н. Якутскай. Уллук уҥуоҕа — киһи-сүөһү буутун уҥуоҕа. Бедренная кость
Байтаһын биэтин уллугун уҥуоҕун бүтүннүү буһаран маанылаабыт. Эрилик Эристиин
Гурьянов уллугун уҥуоҕун булгу көтүттэрбитигэр Чээрин ыксыыр. Т. Сметанин
др.-тюрк. удлух, туркм. увлук, уйлук

эмчиирэ

эмчиирэ (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сүөһү тыһыттан түүтүн таһыгар гына тигиллибит, сутуруону кытта кэтиллэр кылгас сотолоох этэрбэс. Зимние торбаса из коровьих, бычьих или оленьих камусов, шерстью наружу, с короткими голенищами, подбираемыми под сутуруо (меховыми наколенниками)
Татыгыр курдук Тамыйах ыстааннаатылар, Этирик курдук Эмчиирэ этэрбэстээтилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эмчиирэм быата сөллүбүтүн чиҥэтэн биэрдим. С. Маисов
Сайын аайы киһи эрэйинэн кэһэн туоруур ото үүнэрэ үһү. Булчут эбээннэр, бу саҥа үөскээбит алаастарынан ааһалларыгар, уучахтарын туйаҕа уонна эмчиирэлэрэ көҕөрөн хаалар эбит. ГКН МҮАа
ср. эвенк. хэмчурэ ‘низкие меховые унты из оленьих камусов’

дьабала

дьабала (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Сутуруолуун үргүлдьү этэрбэс. Якутские меховые унты с длинными голенищами на мягкой подошве
Сиэнэ ыыстаммыт түнэ сону тиирэ кэппит дараҕар санна, түөрт илии кэтит тирии курунан ыга тардыммыт синньигэс биилэ, дьабала этэрбэһэ, кырдьык даҕаны, уон сэттэ саастаах уу ньуулдьаҕай оҕоҕо ончу маарыннаабат. Далан