тиэр II диэнтэн дьаһ
туһ. [Баайдар] ыраас толооннору тиэрдэрэн бурдук сирэ гыналлара. Эрилик Эристиин
[Танкист] Сииктээх хара сири тэллэрэн, Силэйэн истэ, тиэрдэрэн. «ХС»

I
туохт. Ис өттүн таһыгар ороон таһаар, иһин тас өттүгэр буолар гына эргит. ☉ Выворачивать наизнанку. Ырбаахыны тиэр. Саппыкыны тиэр
□ Төгүрүк сирэйдээх, хара бараан киһи Сүөдэр хармааннарын тиэрэн, дьэҥдьийэн барар. Н. Якутскай
Сиэҕин тиэрэн, суруйуоҕа Олохтоох худуоһунньук. И. Гоголев
II
туохт. Тугунан эмэ (хол., күрдьэҕинэн, булуугунан) сири хаһан таһаар. ☉ Взрыхлять почву, пахать
Бүгүн сирбин тиэрдим Бүтүн киэҥи тэллим. Күннүк Уурастыырап
Бааһына. Тыраахтар Сир тиэрэн барыйар. С. Данилов
Көрдүгэни дириҥник тиэрэннэр Көһүнэн эргийэн күөйэллэр. С. Васильев. Тэҥн. түөр
ср. др.-тюрк. тевир ‘поворачивать’, туркм. чөвүрмек ‘выворачивать, переворачивать изнанку; переворачивать что-л.’

1. сыһ. Туора-маары (хол., үктээ, хаамп). ☉ Неуклюже, нескладно (ходить, ступать)
   Роман кинини көтөҕөн суол устун тиэр-маар үктээтэ. Н. Габышев
2. даҕ. суолт. Сыыһа-халты, түҥ-таҥ. ☉ Беспорядочно, невпопад. Үүнэ-тэһиинэ суох тиэр-маар барыыбыт бэрээдэктэннэ. «Саха с.»
   ♦ Тиэр-маар (тиэс-маас) эрт — тиэрэни эрт диэн курдук (көр тиэрэ)
   Дархан оҕонньор Намылҕа эмээхсинниин төрөөбүт үрэхтэриттэн арахсыбакка, көҥүл бултаан-алтаан, бүгэн сытаарылар, арааһа, тиэр-маар эрдэн лабаҥхалаатахтара. Софр. Данилов
   Кэлин уһугар киһи итэҕэйбэтин курдук тиэрмаар эрдэн бараллара баар буолуо. П. Аввакумов
   Саҥа олох, холкуос дьаһалын өйдөөбөт аатыран, тиэс-маас эрдэн кубулҕатыраргытын билбэт, ыйдаҥардыбат кырдьаҕас буолбатахпын. «ХС»

туохт.
1. Ханна эмэ тугу эмэ (хол., суругу) илт, тиксэр. ☉ Доставить, передать кому-л. или куда-л. что-л. (напр., письмо)
[Иван Иванович:] Таня, доҕорум оҕото, бу суругу кэмбиэргэ уган баран, бырабылыанньаҕа тиэрдээр. С. Ефремов
Зельцер суругу Неустроевтан хаайыыга, хаайыыттан Неустроевка тиэрдэн испитэ. П. Филиппов
[Михаил:] Мин бакыаты хайаан даҕаны тиэрдиэхтээхпин. «ХС»
2. Кимиэхэ эмэ ханнык эмэ илдьити, сураҕы, сонуну о. д. а. эт, иһитиннэр. ☉ Передавать, сообщать кому-л. какую-л. новость, извещение, весть и т. д. Эҕэрдэтэ тиэрт. Илдьиттэ тиэрт
□ «Харбас баайга баһыыбата тиэрт», — диэтэ Күүстээх-күдэхтээх күн судаара. П. Ойуунускай
[Дуолан Хара:] Үөрүүлээх сураҕы тиэрдэргэ Атах да, тыл да сыыдамсыйаллар. И. Гоголев
[Маша] ардыгар сонуну истэн баран, Друзьяновтаахха тиэрдэрэ. М. Доҕордуурап
3. Тугу эмэ туохха эмэ таарыйардыы чугаһат, даҕай. ☉ Приближать, подносить что-л. близко к чему-л., едва коснувшись
Сорохтор эттэрин айахтарыгар тиэрдиэхчэ буолан иһэн, ситэ укпакка, тохтоон хаалаллар. Күннүк Уурастыырап
Атын ким да тиэрдэ илигэ Уостарын мин итии иэдэспэр. П. Тобуруокап
[Чукчакыын] кумуччу туппут сутуругун муннун анныгар тиэрдэн, тарбахтарын сэгэтэн көрдө. С. Маисов
4. Кими эмэ ханна эмэ тиийэ илт, илдьэн тиксэр. ☉ Доводить, сопровождать кого-л. до какого-л. места
Куттаныма. Мин эйигин дьиэҕэр тиэрдиэм. Суорун Омоллоон
5. Тугу эмэ болдьохтоох кэмҥэ диэри бүппэккэ, бараммакка тиийэрин курдук дьаһан. ☉ Использовать что-л., рассчитав расходы так, чтобы хватило до какого-л. срока, дотягивать
Боппууда бурдуктарын үүнээйитин кэмчилээн-кэмчилээн ороһуоспаҕа эрэ тиэрдибиттэрэ. Амма Аччыгыйа
Ким тугу сатыырынан талбытынан күөстүөн сөп. Үс аһылыкка орочуоттаан тиэрдиэхтээх этэ. Н. Лугинов
[Дьэкиим:] Онтукатын Болтоһо толору биир сылга тиэрпэтэҕэ. «ХС»
6. көсп. Кими эмэ ханнык эмэ быһыыга-майгыга тиксэр. ☉ Приводить, заводить кого-л. до чего-л., втравить во что-л. [Бүөтүр:] Доҕоруом, куттаныма, мин эйигин хаһан даҕаны куһаҕаҥҥа тиэрдиэм суоҕа, мин тылбын ылын
Сөп дуо? А. Софронов
[Бүөччээн оҕонньор:] Хабырынар Хандьытаат, ханна тиэрдэҕин тиэрт, хаатыргаҕа да ыыт! П. Ойуунускай
Баай ханна тиэрдибэтэҕэй, туохха үктэннэрбэтэҕэй? А. Сыромятникова
7. көсп. Этэр санааны дьоҥҥо туох эмэ (хол., айымньы, уруһуй) нөҥүө биэр. ☉ Выражать, передавать свою мысль кому-л. посредством чего-л. (напр., через художественное произведение)
Хайа да суруйааччы, хоһоонньут ылыммыт баҕатын уус хоһоонунан, эгэлгэ эриэккэс кэпсээнинэн бар дьоҥҥо тиэрдэн астыннарыахтаах. Эрилик Эристиин
Алампа саха кыыһын, дьахтарын ураты айылгытын иэйии-хоһоон тылынан тиэрдибитэ. «Чолбон»
♦ Бэйэҕэр тиэрдимэ — кими эмэ сэнии санаа, бэйэҕэр холоомо, тэҥнээмэ. ☉ Проявлять высокомерие к кому-л., пренебрегать кем-л. как недостойным, не равным себе
Баай эмээхситтэр ону [Кэтириис сэниэ оҕонньорго кэргэн тахсыбытын] умнубаттар, бэйэлэригэр тиэрпэттэр. Амма Аччыгыйа. Төрдүгэр-төбөтүгэр тиэрт (тиий) — ымпыгар-чымпыгар тиийэ тугу эмэ бил, ыйыталас, түөргүлэс. ☉ соотв. дойти до сути
Арааһа, оҕонньоттор-эмээхситтэр төрдүгэр-төбөтүгэр тиэрдэ түөргүлэспиттэр быһыылаах. Кустук
Тылгын тиэрт көр тыл. Салайааччыгар тылгын тиэрт. Тылла тиэрт көр тыл. Ону бу оҕонньордоох эмээхсиҥҥэ этэн, тылларын тиэрдэн, бу аан ийэ дойдуга …… бу уоллаах кыыһы үөһэттэн түһэриҥ. Ньургун Боотур
ср. др.-тюрк. тегүр ‘доводить; доставлять, приносить’

1) переворачивать; выворачивать; ырбаахыны тиэр = вывернуть рубашку наизнанку; 2) пахать; сири тиэр = пахать землю.

побуд. от тиэр =.

побуд. от тиий = доводить кого-что-л. до кого-чего-л., передавать что-л. кому-л.; саатын киниэхэ тиэрт передай ему его ружьё; бу харчыны икки ыйга тиэрдиэхтээххит эти деньги вы должны растянуть на два месяца.

v. to turn inside out