тойторуй диэн курдук
[Убайын] кэнниттэн Саккычаан тойтоһуйар. С. Федотов
[Кулунчук] будьуруйбут ньуолах түүлээх кутуруга тойтоһуйар. «ХС»

тойторуй диэнтэн холб. туһ. Икки кыра оҕо дьахталларга утары сырсан тойторустулар. «ХС»
Уҥуор туораах кулуннар тойторуһа сүүрдүлэр. «Чолбон»

тойторуй диэнтэн көстө түһүү. Былатыан тымныыга чоочугураан кэлэн, биһиэхэ тойторус гына көтөн түһэрэ. «ХС»
Тэтэркэй имнээх оҕо дьиэҕэ тойторус гына түстэ. КИИ СТ-2

тойторуй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. [Кулунчук] көрөнистэн чоҕулуҥнаан, кулгаахтара чөрөлдьүйэн, кутуругун сыыһа тойторуҥнаан, оо айылҕа анаан айбыт ураты харамайа буоллаҕа. С. Никифоров
«Эһэм сүрдээх күндү, кэрэ», — Оннук диигин Натюликам, Сүүр, көт, тойторуҥнаа эрэ Үрүҥ, үрүҥ кулунчугум. И. Эртюков

сыһ. Наһаа күүскэ; ыбылы ылан. ☉ Крепко, накрепко (напр., обняться); очень тяжело (напр., заболеть)
[Бырдаахап:] Икки хонукка бэрт ыксарытык ыалдьан баран, бэҕэһээ киэһэттэн ыла арыычча хараҕым сырдаан олоробун. Н. Неустроев
Кыысчааным сүүрэн тойторуйан кэлэн моонньубуттан кууспута. Араара сатаабыттара да, ытыы-ытыы ордук ыксарытык ыбылы кууһаахтаабыта. И. Гоголев
Ыалдьыбатах киһи ыарыйдаҕына ыксарытык ыалдьар дииллэрэ кырдьык эбит. И. Данилов

туохт.
1. Хантан, туохтан эмэ ыраата түс, дьалты хаам. ☉ Удаляться, отдаляться; отходить от чего-л.
Борокуот куорат турар кытылыттан тэйдэр тэйэн, ырааттар-ыраатар. Н. Якутскай
[Уйбааскы] кэннинэн хаамыталаан мастан балайда тэйэн баран одууласпыта: тииҥэ, мас саамай чыпчаалыгар тахсан, кутуруга хороллон олорор эбит. Л. Попов
Кини Ньукулаас уҥуоргу харыйа ойуур иһигэр киирэн көстүбэт буолбутун эрэ кэннэ түннүктэн тэйдэ. С. Никифоров
2. Туохха эмэ тиийэн түһэн баран төттөрү көт (хол., мээчиги этэргэ). ☉ Отскакивать от чего-л. (напр., о мяче)
Мээчик тэйэн кээлтин, Сыыһа тэбэн кээстэ. Күннүк Уурастыырап
Хачыгыр чэчэгэйигэр уһуктаах төбөлөөх мас оноҕос супту суйулаан кэлэн саалла түһээт, төттөрү тэйэн умайа турар оһоххо түһэн хаалла. Эрилик Эристиин
Онтон кыыс ырыата дьиэрэйдэ Очуртан охсуллан тэйэрдии, Кырыарбыт ыар тайҕам иһийдэ Кыыс нарын ырыатын истэрдии. М. Хара
3. көсп. Кими эмэ кытары чугас, ыкса сыһыаҥҥын тохтот, оннук сыһыаннаһан бүт. ☉ Отдаляться, отворачиваться от кого-л., перестать поддерживать отношения
[Үчүгээйэп:] Билигин мин куһаҕан буолбутум кэннэ, ким даҕаны миигин өйүө суоҕа. Бары миигиттэн тэйиэххит. С. Ефремов
Ити киэһэттэн ыла Сардаана Артуртан букатыннаахтык тэйбитэ, көрсүбэт буолбута. В. Протодьяконов
Оҕолорум дьон кыһалҕатын тэҥҥэ үллэстэр буолуҥ, доҕоргут табыллыбатаҕына киниттэн тэйимэҥ, күүс-көмө буолуҥ. КДМ ОККО
4. Ханнык эмэ сиртэн (хол., төрөөбүт дойдугуттан) өр кэмҥэ эбэтэр букатыннаахтык көһөн бар. ☉ Уезжать из родных краёв надолго или насовсем
[Киис Бэргэн:] Эн бэйэҥ соҕотоҕун Самантан күрээ, …… Оттон мин... Мин манна хаалыах тустаахпын, Төрүт буорбуттан тэйэрим сатаммат. И. Гоголев
— Оттон эн, соҕотох киһи, ол оҕоҕун тоҕо батыспаккын? — Һа, дойдубуттан тэйиэхпин баҕарбаппын. С. Никифоров
[Миитээ] дойдута барахсантан тэйбитэ хайыы-үйэ алта сыл буола оҕуста. НЕ ТАО
5. Күүскэ тэбинэн өрө ойо-ойо сүүр (хол., кулунчук). ☉ Бежать, подпрыгивая, вприпрыжку, подскакивать (напр., о жеребёнке)
[Ат] Көнтөс устата көтөрө улаатта, Улам-улам уунара уһаата, Тэбинэрэ чиҥээтэ, Тэйэрэ күүһүрдэ. П. Ойуунускай
Кыһын устатыгар хотоҥҥо хорҕойон турбут ынах сүөһү салгыҥҥа тахсан, оонньохолоон бырдааттаата, тэһииккээн тэйдэ, хотонноругар кииримээри куота оонньоото. М. Доҕордуурап. Кутуруга тойторуйан, Ойоҕоһо күкээрийэн, Сааскы килэҥ ыллыгынан Топ-топ-топ — Сүүрэн тэйэр [кулунчук]. Доҕордоһуу т.
6. Сорох сыһыат туохтуурдары кытта холбоһон санаабыт санааны, туруоруммут сыалы ситиһэн эрэ баран уурайары, тохтууру көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастием на -ан употребляется в значении «переставать, прекращать делать что-л., только добившись поставленной цели»
Кытаанахтык саҕалаатыҥ, кытаанахтык, дьүккүөрдээхтик салҕаа, тиһэҕэр тириэрт, эйэлэһиитэ, кэхтиитэ суох, санаабыккын хайаан да олоххо киллэрэн тэй. Болот Боотур
Ыһааччылар огурунуом модьуйуутун хап-сабар толорон бараллар — кини эттэр эрэ толорторон тэйэрин билэллэр. П. Егоров
Кынтояров олус дьаныардаах киһи, мин кинини кытта бииргэ үөрэммитим, билэбин: туруоруммут сыалын ситиһэн баран тэйээччи. «ХС»
♦ Мэй-тэй буол (бар) көр мэй-тэй
Уһуутуу-уһуутуу тугу гыныан, ханна барыан билбэккэ мэй-тэй буолан олордо. А. Сыромятникова
Онтон салгыы кыайан аахпатаҕым, хараҕым ирим-дьирим буолан мэй-тэй барбытым. Г. Колесов
Сиртэн-буортан тэйбит курдук көр сир-буор. Кыргыттар хаамыылара дьахталлартан туох эрэ уратылаах. Ол кинилэр сиртэн-буортан тэйбиккэ дылы чэпчэкитик, кулуһун оттуу көнөтүк туттан, дьулурҕатык хааман сэгэлдьийэллэриттэн эбитэ дуу! Далан
Сиртэн-буортан тэйбиккэ дылы үөмэн хаамар, киэҥ эрилкэй харахтаах, нарын-намчы сэбэрэлээх …… Чыбылык уола Бырах диэн сааһын тухары бултаан айаҕын ииттэн олорбут киһи баара. В. Чиряев
ср. др.-тюрк. теҥ ‘подниматься, взлетать’