сильно толкнуть; дёрнуты, илииҥ таһынан садьый = толкнуть тыльной стороной руки; умса садьый = дёрнуть, толкнуть вниз; туора садьый = оттолкнуть от себя сильным резким движением.

1. см. толкнуть 1—3; 2. спорт. ас, өрө ас; толкать ядро ядрону ас; толкать штангу штанганы өрө ас.

сов. 1. кого-что (слегка толкнуть) анньан кэбис, үтүрүй, үтэн биэр; 2. кого (чтобы обратить внимание) имнэн; 3. кого, перен. разг. (побудить к действиям) анньан биэр, үтэй, көҕүт.

сыһ. Бэйэҕиттэн тэйиччи, халбарыччы (ас). ☉ Подальше от себя, в сторону (толкнуть, отодвинуть)
Ыраахтан айаннаан, ыран-сылайан кэлбит Көтөр кынаттаах Күтүр бэрдэ обургу Хаарын-мууһун, дьаҥхатын Хары-халбарыччы хамсанна, Дьайын-соболоҥун Дьары-дьалбарыччы сахсынна. Күннүк Уурастыырап
Дьаранаастар, аныгы оҕолор, Дьаралҕан баастаах бэтэрээни, Дьаал харата көрүмэҥ, Дьалбарыччы анньымаҥ! Р. Баҕатаайыскай

дьүһ. туохт. Тугу эмэ эмискэ үөһэ ас, көтөх. ☉ Неожиданно поднять, толкнуть, вскинуть что-л. вверх
Даайыс илиитин күөрэс гыннарарын кытта, уол сирэйигэр кытыан сып-сылаас туорахтара саба түһэр. А. Федоров. Эмискэ Илья саатын өрө күөрэс гыннарда да, утуу-субуу икки төгүл ытан субурутта. Н. Якутскай
Арбатскай …… үөрэн, илиитин күөрэс гыннарбыта. В. Яковлев

туохт. Кими-тугу эмэ сутуруккунан оҕус, күүскэ ас. ☉ Ударить кулаком по чему-л., кого-л., сильно толкнуть кулаком кого-что-л.
Дугдуруй да сутурҕаа (өс хоһ.). Оҕонньор бабыгырыы түстэ да …… умса нөрүйэн олорор дьахтары көхсүгэ сутурҕаан «лүҥ» гыннарда. Амма Аччыгыйа
Коля …… абатыйан, ыстаанын абырахтаах тобугун сутурҕаабыта. Эрилик Эристиин

сыһ. Охтор, сиргэ түҥнэри түһэр гына (оҕус, ас). ☉ Так, чтобы кто-что-л. повалился на землю, опрокинулся (ударить, толкнуть)
Ньыгыл тааһы үлтү охсор уустук, туруук тааһы сууллары анньар ыарахан. И. Гоголев
Бандьыыт ол кэмҥэ Миитэрэйи оһохтоох уокка сууллары охсон түһэрдэ. М. Доҕордуурап
Кэрээкин …… муус түннүгү таһырдьа сууллары тэптэ. Уустаах Избеков

сыһ. Ыкса чугаһата эбэтэр тэйитэ (ас). ☉ Придвигая к комучему-л. или отодвигая от кого-чего-л. (толкнуть или двинуть кого-что-л.)
Сэмэнчик чэйдээх чааскытын сыҕарыччы анньар. Н. Якутскай
Маайа, туран, кэтэҕэриин орон иннигэр турар үс атахтаах төгүрүк остуолу уот кытыытыгар сыҕарыччы тардан баран, …… чааскыларын ылан уурталаата. Эрилик Эристиин
[Василий] хаартыны киниэхэ сыҕарыччы аспыттарын хаба тардан ылла. А. Сыромятникова

туохт.
1. Тугу эмэ түрдэстэн тахсарын курдук ыксары ас, түрдэһиннэр (хол., уу үрдүн). ☉ Колебать, зыбить что-л. (напр., поверхность воды)
Аллараа сөтүөлүүр күөлгэ оҥочолоох уолаттар сырсан оҥочолорун күөнүнэн уу килбэйэр иэнин түрдэрэллэр. Н. Габышев
2. көсп. Киһини улаханнык ыххай, ыктүүр. ☉ Напирать, наседать на кого-л., принуждать кого-л. к чему-л.
Дэлби үөҕэр-мөҕөр, ыҕарыйар, түрдэрэр. Саха фольк. Саллааттары мэнээк сир-буор сирэйдиигин, түрдэрэҕин, түүрэйдиигин. С. Никифоров
Кинилэр ким маннык кымньыылаан ыксатан, түрдэрэн үлэлэтэрин бэйэлэрэ да өйдөөбөттөр. Ф. Постников
ср. алт., кирг. түрт, уйг. түртмэк, карач.-балк. тюртерге ‘ткнуть, толкнуть, подтолкнуть’

сыһ. Умса, тиэрэ баран түһүөх курдук, тэлиэс-былаас (хол., быраҕылын, түс). ☉ Так, чтобы зашатался, едва не упал кто-л. (напр., толкнуть); чуть не падая; шатаясь, загибаясь (напр., от смеха)
Саллааттар буруйдаахтары саа бырыкылаатынан умсатөннө ыыталыыллар. Эрилик Эристиин
Кыргыттары иккиэннэрин иһирдьэ хос диэки умса-төннө анньыалаан киллэрбиттэрэ. С. Никифоров
Сорох умсатөннө бара-бара күлүс да күлүс буоллулар. Н. Павлов
♦ Умса-төннө ас — кими эмэ олох ыарахаттарыгар, моһоллоругар анньан, уган биэр. ☉ Обрекать кого-л. на тяготы жизни, тяжёлую участь; притеснять, угнетать
Ити суорума соруктааҕы, Балбаара сордоох кыыһын, умса-төннө анньа сылдьан сиэтэххит. Эрилик Эристиин
Оттон ийэтэ кинини [Харитошаны] (буолаары-буолан куоракка!) үлэҕэ умсатөннө анньыан адьас баҕарбат. П. Чуукаар. Умса-төннө тут (уур) — бэйэҥ тугу эмэ илиигэр ылан, билэргинэн дьаһай, тут-хап. ☉ Распоряжаться всем по своему усмотрению, не считаясь ни с кем, творить произвол
Соҕотох былырыыҥҥа диэри бу дэриэбинэни умсатөннө туппутум: ячейкалары, сэбиэттэри көлүөһэ курдук эргиппитим. П. Ойуунускай
Ыччаппыт кэлэн уонча хонук устатыгар номнуо умса-төннө уурталаан эрэр буолбаат. Болот Боотур
Умса-төннө (умса) түс көр умса. Салайааччы оруола наада буоллаҕына умса-төннө түһүү, кырдьыгы түөһүнэн хаххалаан араҥаччылааһын. Н. Лугинов
Ийэтэ умса-төннө түһэрин көрө сылдьан, кыратык эмэ иллэҥсийэ эрэ түстэр, киниэхэ көмөлөһө сатыыра. БТТ
Оҕо, оҕонньор хас биирдии киһи от диэн баран умса-төннө түһэр. «Кыым»