тыаһы үт. туохт. Кылгастык бүтэҥитик ньиргийэн ыл. ☉ Громыхнуть, грохотнуть
Толугур тыатыгар куобахчыт саатын тыаһа дор гынар. Суорун Омоллоон
Саа букатын атын сир диэки эстэн дор гынар. М. Чооруоһап

1) и. д. от толор = исполнение; ырыаны үчүгэйдик толоруу хорошее исполнение песни; нуорманы аһара толоруу перевыполнение нормы; 2) грам. дополнение; көнө толоруу прямое дополнение; ойоҕос толоруу косвенное дополнение. толугур парша.

дьүһ. туохт. Кырыыгынан соҕус кэдэччи туттан тур. ☉ Стоять скособочившись и выгнув спину
Таҥхай Баһылай мин аттыбыттан кэм да тэйбэккэ кээдьэллэн турбута. П. Аввакумов
Толугур соҕотох Торбостоох ынаҕа Кээдьэллэн туран Кэбинэрэ иһиллэр. С. Тимофеев

1. толугураа диэнтэн дьаһ. туһ. Толоон-алаас Тоҕойун саҕа Толугур маскытын Толугуратар буолаайаҕыт. П. Ойуунускай
   [Сүөдэр] Тэллэҕин аннын хаһан Кыыннаах быһаҕын толугуратта. С. Васильев
2. Быһа баттаан, түргэнник, чуолкайа суохтук саҥар. ☉ Говорить быстро и невнятно
   Тугу эрэ саҥаран толугуратта. Н. Абыйчанин
   Ньукулай Хомдьоокоп сулбу ойон туран, саҥаран толугуратан кэбистэ. Айталын

ситим сыһыан холб. Утарар дэгэттээх сөбүлэһиини көрдөрөр. ☉ Выражает уступительное отношение с противительным оттенком (однако, и тем не менее, и всё-таки, и всё же)
Мин эйиэхэ ийэ да, эдьиий да буолбатахпын, ол да эрээри, аҕа киһи быһыытынан сүбэлиэхпин баҕарабын. Софр. Данилов
Ол да эрээри Толугуру — төрөөбүт алаастарын бу икки оҕо олус таптыыллар. Суорун Омоллоон
△ Ордук күүскэ ситимнээн көрдөрөр. ☉ Выражает усиление соединительной функции
Чэ, ол да эрээри, син нууччалыы кэпсэтэн наадабытын толунар дьоммут. Н. Заболоцкай

аат.
1. Тэллэх баттаһа сытар олус улахана суох томтордор (үксүгэр, алаас халдьаайы эниэтин туһунан). ☉ Местность, покрытая небольшими буграми (обычно с северной стороны аласов)
Үөскээбит быллаардарын быыһыгар дуоһуйа оонньоон, арааһы сэһэргэһэн …… дьиэлэригэр кэлбиттэрэ. Амма Аччыгыйа
[Чүөчээски] Толугур диэки сүүрдэ. Хоту халдьаайыга кэлэн, быллаары быыһынан, саһан «Чүөчээскигэ» тиийдэ. Суорун Омоллоон
Онно баар: мин алааһым барахсан …… Бытырыыс буолбут ыстааннаах уолчаан Бырдааттыы ыстаҥалаабыт быллаарым. Эллэй
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, Сирэм күөхтээх толоон иэнэ Сибэккинэн тэтэрэллэр... Күннүк Уурастыырап
2. түөлбэ. Кыракый томтор, сир очура. ☉ Маленький бугорок, неровность земли
Дулҕа саҕа быллаартан иҥнэн, умса баран түстүм. СГФ СКТ
[Кэнчээри] Сатаан туппат кыраабылын, Оту харбыыр көнтөрүктүк, Иҥиннэрэр быллаартан. И. Гоголев
Дьылҕам быстах санньыара Дьарыйбыта омунун. Суолум нэҥсиэ быллаара Сойуппата дьулуурбун. Р. Баҕатаайыскай
Отчут киһи чэрдээх ытыһын курдук ононманан быллаардаах кэҥэс ырааһыйаҕа сүүрдэн киирэн, матасыыкылын умуруорда. «ХС»
3. түөлбэ. Ходуһа көнө, үрдүк, кураанах өттө, добун сир. ☉ Возвышенное ровное сухое место сенокосного угодья
Отчуттар ону [оту] быллаарга өрө тардан, суон үрдүк субуу, бу дойдулуу эттэххэ, «ынах быата» оҥорон, субута тураллар. Н. Заболоцкай

тыаһы үт. туохт.
1. Түргэн-түргэнник «бэ-бэ-бэ» диэн эрэр курдук саҥар (хабдьы, мэкчиргэ тустарынан). ☉ Учащенно издавать звуки «бэ-бэ» (напр., о куропатках, совах и т. д.)
Толугур чараҥыгар куртуйах куллугуруура, куулатыгар хабдьы бэбигириирэ. Суорун Омоллоон
Эчи, мэкчиргэ баҕайы бэбигирээтэҕэ куһаҕанын. И. Федосеев
Хабдьы бэбигирээн кэбиһэкэбиһэ, маҥан хаар хонууга ыраахтан улаатан көстөн ураты кылбайан олорор буолар эбит. «ХС»
2. Соһуйан, куттанан, тоҥон, ыга кыыһыран титирэстэтэн саҥар. ☉ Говорить громким, дрожащим, заикающимся голосом (напр., от сильного удивления, испуга и т. п.)
Хаппытыан Ачаарап, киһини сынньаары дибдийэрин саҕанааҕы курдук, аллараа сыҥааҕа босхо баран бэбигирии түстэ. Эрилик Эристиин
«Оок», — дьиэлээх эмээхсин өмүрэн өрө бэбигирии түстэ. В. Протодьяконов
Миитэрэй: «Миэнэ, миэнэ», — диэн бэбигирии түстэ, хаҥас илиитэ быластыы ууна сылдьар, уҥа илиититтэн кумааҕыны былдьаары, сиэҕиттэн, санныттан харбыалаа да харбыалаа буолла. М. Ефимов