Якутские буквы:

Якутский → Русский

быллаар

бугор; бугры || бугристый; быллаар сир бугристое место.

Якутский → Якутский

быллаар

аат.
1. Тэллэх баттаһа сытар олус улахана суох томтордор (үксүгэр, алаас халдьаайы эниэтин туһунан). ☉ Местность, покрытая небольшими буграми (обычно с северной стороны аласов)
Үөскээбит быллаардарын быыһыгар дуоһуйа оонньоон, арааһы сэһэргэһэн …… дьиэлэригэр кэлбиттэрэ. Амма Аччыгыйа
[Чүөчээски] Толугур диэки сүүрдэ. Хоту халдьаайыга кэлэн, быллаары быыһынан, саһан «Чүөчээскигэ» тиийдэ. Суорун Омоллоон
Онно баар: мин алааһым барахсан …… Бытырыыс буолбут ыстааннаах уолчаан Бырдааттыы ыстаҥалаабыт быллаарым. Эллэй
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, Сирэм күөхтээх толоон иэнэ Сибэккинэн тэтэрэллэр... Күннүк Уурастыырап
2. түөлбэ. Кыракый томтор, сир очура. ☉ Маленький бугорок, неровность земли
Дулҕа саҕа быллаартан иҥнэн, умса баран түстүм. СГФ СКТ
[Кэнчээри] Сатаан туппат кыраабылын, Оту харбыыр көнтөрүктүк, Иҥиннэрэр быллаартан. И. Гоголев
Дьылҕам быстах санньыара Дьарыйбыта омунун. Суолум нэҥсиэ быллаара Сойуппата дьулуурбун. Р. Баҕатаайыскай
Отчут киһи чэрдээх ытыһын курдук ононманан быллаардаах кэҥэс ырааһыйаҕа сүүрдэн киирэн, матасыыкылын умуруорда. «ХС»
3. түөлбэ. Ходуһа көнө, үрдүк, кураанах өттө, добун сир. ☉ Возвышенное ровное сухое место сенокосного угодья
Отчуттар ону [оту] быллаарга өрө тардан, суон үрдүк субуу, бу дойдулуу эттэххэ, «ынах быата» оҥорон, субута тураллар. Н. Заболоцкай

Еще переводы:

быгылах

быгылах (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Оллур-боллур ньуурдаах сиргэ чочоруһан турар боллохтор, быллаардар. ☉ Небольшие бугорки на неровной поверхности
Быгылах быыһын аайы Бырылас былдьырыыт, Бадараан саҕатын аайы Барылас бараах буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй

куоллаар

куоллаар (Якутский → Якутский)

аат. Быллаар быыһынааҕы куоһах сирдэр. ☉ Низины между буграми северных склонов аласов и речек
Кырдьаҕас хотойдуу бу эмиэ сайылык сыһыыбар эргийдим: Куобахтыыр киһилии, сыыр, эниэ Куоллаарын, чараҥы кэрийдим. Р. Баҕатаайыскай

оллороот

оллороот (Якутский → Якутский)

аат. Очур-чочур, быллаар-аҥхай. ☉ Ухаб, выбоина, неровность
Оччоҕо эрэ таба сыарҕата араас оллорооттору, тыа ыллык суолун мутугун-силиһин, маардар дулҕаларын, өрүстэр, үрэхтэр кытылларын таастарын мүччү-хаччы түһэн, уҥа-хаҥас быраҕаттанан, уйдаран айанныыр кыахтаах. Я. Семёнов

эҥиэ

эҥиэ (Якутский → Якутский)

эҥийэ 1 диэн курдук
Дьон, Дьэргэ эттээх табаларынан өрө мэҥийэн, «Эһэ Сууллубут» соҕуруу эҥиэтигэр чугаһаан иһэн, өрөһөлөнө сытар хайыр таастар аттыларыгар кэлэн тохтоотулар. Болот Боотур [Хаар] Быллаартан Быыппастан, Эҥиэттэн эһиллэн, Күүскэ-күүскэ күлүмнээтэ, Эмискэ-эмискэ Элэҥнээтэ. А. Бродников
Уулусса эҥиэтигэр, улахан дьиэ олбуорун айаҕар дьон бөлүөхсэн тураллар эбит. Л. Толстой (тылб.)

быллараат

быллараат (Якутский → Якутский)

  1. көр быллаар. Амыр Бааската Сыҥаһа күөл хоту сыырын былларааттарын быыһыгар Едлин этэрээтин саһыартаан баран, сааны ытан, «сигнал» биэрэр соруктаах эбит. Эрилик Эристиин
    Былыргы дьон уҥуохтара үрдүк сыыр былларааттарыгар бэйэтэ туһунан өлбүт куорат буолан чохчолоһон тураллара. Далан
    Өктөөбүр дойдутун үөрүүлээх олоҕор Үөр туллук курдук Өрө көтөн ааспыт, Быллараат быыһыгар оонньуур, Быыкаа кыра сааспыт. Баал Хабырыыс
  2. Суол оллура-боллура, куоһаҕа, томторо. ☉ Неровности, ухабы дороги
    Массыына кэлин көлүөһэлэрэ суол быллараатыгар өрүтэ көтүөккэлээннэр, кэнники олорооччулар бэргэһэлэрэ уһуллуор диэри сахсылыннылар. П. Аввакумов
    Суолу солуур буоллахха, уулаах сири муосталаан, былларааттаах сири дэхсилээн, сайын тэлиэгэ сылдьар гына оҥоһуллуохтаах. Эрилик Эристиин
оллур-боллур

оллур-боллур (Якутский → Якутский)

  1. аат. Кыра тэхтир, оҥхой, очур-чочур, быллаар-аҥхай (хол., суол охсуута, нэксиэтэ, очурачочура). ☉ Бугристость, неровность, ухабистость
    Күһүҥҥү түүн …… хараҥатын бэйэҕит да билэр инигит. Хас силиһин, оллурун-боллурун билэр омоон суолбунан хааман дэллэрийэбин. Софр. Данилов
    Доҕотторунаан кини үгүстүк төттөрү-таары сырсыакаласпыт кырдалларын оллурун-боллурун, хас ыырын-ыллыгын биэс тарбах курдук билэрэ. Далан
  2. даҕ. суолт. Кыра тэхтирдээх, очурдаах-чочурдаах (хол., суолу этэргэ). ☉ Ухабистый, неровный (напр., о дороге)
    Тайах оллур-боллур таастарга сыыһа-халты тэбинитэлээн, эрчимнээхтик илгистэн, эһэни олоҕун булларбакка өгдөҥөлөөтө. В. Протодьяконов
    Ларьяна Никитична, нухарыйыах буолан иһэн, оллур-боллур сирдэр охсууларыттан сэргэхсийэн хаалла. Р. Баҕатаайыскай
    Оллур-боллур суолунан, Түҥкүр-таҥкыр түһэн-тахсан, Онно-манна батыллан, Отой түүнүн тиийбиттээҕим. В. Гольдеров
оллороот-боллороот

оллороот-боллороот (Якутский → Якутский)

  1. аат. Очур-чочур, быллаар-аҥхай. ☉ Неровности, ухабы, кочки
    Үрүҥ көмүс чаҕылҕан хотуура бэйэтэ имиллэҥнээн биэрэн, уот дьөлүтэ сиэбит, сүөһү тобулута үктээбит оллороотун-боллороотун куота көтөн, курбуулаталаан, атын отчут хотуура халты көтөн тахсар. Амма Аччыгыйа
    Улуу ойуун Ыарыһах кыыс кутун-сүрүн Уоран барбыт абааһылары Ситэ охсон ылаары Оллорооту-боллорооту Үрдүнэн атаралыыр. «ХС»
    Кинилэр [Мас, сэппэрээк тыынарыгар аналлаах куччугуй хайаҕастар] тас көстүүлэринэн оллороот-боллороот курдуктар, көннөрү харахха чуолкайдык көстөллөр. КВА Б
    △ Көнөтө суох, онон-манан томтордоох, аппалаах, аҥхайдаах сир. ☉ Неровная местность с холмами и обрывами
    Оҕонньор мааҕыҥҥыттан курдук тиэтэйбэккэ, көҥүс хас оллороотун-боллороотун сирийэн көрөр. В. Миронов
  2. даҕ. суолт. Очурдаах-чочурдаах, көнөтө суох ньуурдаах, нэксиэлээх (хол., суол). ☉ Ухабистый, неровный (напр., дорога)
    Куһаҕан оллороот-боллороот суол. Н. Заболоцкай
    Куобах уоһа сир — ойуурга дьөлүтэ түспүт, киһи хаамарыгар куһаҕан, оллороот-боллороот сир. Багдарыын Сүлбэ
кэрдиис

кэрдиис (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ туора олуктуу кэрдиллибитэ, быһыллыбыта. ☉ Зарубка, насечка, засечка на чем-л.
Микиитэ кистээн, үгэһинэн, отут кэрдиистээх маһы оҥостон кэбиспитэ. Амма Аччыгыйа
«Үһүс кэрдиис… сэттэ кэрдиис кэрдиис аҥаара, оруобуна бэһис кэрдиис!» — уол саҥата чаҕылла түһэр (былыргы баай аһы — тары, хайаҕы — кэрдиистээх маһынан төһөтүн кэмниир). Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ (хол., хайа) төхтүр-төхтүр, олуктана быһыыламмыта. ☉ Ступеньки, ступенчатый вид чего-л.
Олох кирилиэс кэрдииһин курдук. Амма Аччыгыйа
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, сирэм күөхтээх толоон иэнэ, Сибэккинэн тэтэрэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бурхалей …… тыыны долгун кэрдииһин туора тардыалаан, үрдүк быллараат үрдүлэригэр бырахтартаата. Эрилик Эристиин
3. Туруору быһан, оҥон оҥоһуллубут ойуулар кэккэлэрэ (саха оһуорун көрүҥэ). ☉ Сочетание вертикальных геометрических рисунков — вид якутского национального орнамента, вырезаемого в основном на дереве, металле
Кэрдиис ойуулаах кэриэн ымыйаларга Араҕас арыыны кутан Уһун туску диэн Уура охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Кэрдиис ойуулаах кэнники сэргэҕэ кэрэ биэбит кэскилин тэрийиэҕиҥ! С. Васильев
4. көсп. Туох эмэ сайдыытын туспа олуга, олук кэмэ, сүһүөхтэрэ. ☉ Отдельный момент, этап, ступень развития когочего-л.
Эдэр сааһым үтүөтэ, Олоҕум кэрэ кэрдииһэ — Мин хомсомуол сылларым, Күлүм-чаҕыл күннэрим. Н. Харлампьева
[Дьокуускай] сүдү мөссүөнүгэр аан дойду култууратын сайдыытын бары кэрдиис кэмнэрэ көстөргө дылылар. Кини [Яков] олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. Н. Заболоцкай
◊ Таҥалай кэрдиис — таҥалай ойуутун курдук саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде «елочки». Хабарҕа кэрдиис — курдуулуу соҕус туора кэрчиктии барар ойуулаах саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде выпуклых, слегка округлых вертикальных узоров.
ср. тат. киртек ‘зарубка, засечка’

сайыс

сайыс (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кытта барсаары талас, хаалыаххын баҕарыма. ☉ Стремиться, пытаться следовать куда-л. за кем-л. близким, не желая отставать от него или расставаться с ним (напр., о ребёнке)
Хобороос-Хабырыыс, сурдьун сайыһан, икки күн устата суорҕанын бүрүнэ сытан ытаабыта. И. Гоголев
Аҕабын кытта бултаһа барсаары сайыһабын да, илдьибэт. Н. Якутскай
Күөрэгэй [кыыс аата] тута өйдөөтө — бу эһэ бултуу барарыгар, сайыспыттарын иһин, оҕолорун баттатан барбыт. Т. Сметанин
2. көсп., поэт. Туох эмэ кэрэтигэр ымсыыр, санааҕын тартар. ☉ Грустить по чему-л. уходящему, исчезающему на глазах (напр., наблюдать за отлётом перелётных птиц)
Ааһар сарыалы сайыһа Мин соҕотох тахсыаҕым, Халлаан араҕас сулуһа Намтыыр суолунан барыаҕым. С. Данилов
«Кынаттаах буолларбыан!» — дии санаан, Кыһыйа-көҕүйэ ымсыыран, Ол үтүө көтөрдөр суолларын Одуулуу, сайыһа хаалаҕын. Күннүк Уурастыырап
Өлүөнэ өрүс көмүс саһарҕа кумаҕын Үрдүнэн оол кыыдамнаһар Үөр хоптолору сайыһаммын Санаам эмиэ айманар. В. Миронов
3. көсп., поэт. Хаалааччы санаатыттан арахсыбат истиҥ иэйии буол. ☉ Навевать грусть на кого-л. при расставании (напр., о родном городе)
Кэннибэр Иркутскай сайыһан Уотунан дьиримнии хаалбыта. Күннүк Уурастыырап
Мүрү быллаарын быыһыгар, Танда үрэҕин талаҕар Хаалбыта ытаан, сайыһан Хаарыаннаах мин оҕо сааһым. Баал Хабырыыс
ср. тюрк. йанаш ‘приставать к кому-л.’

чоҥолох

чоҥолох (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Тулатынааҕар намыһахтык сытар кыра төгүрүк быһыылаах (хол., көлүччэ). ☉ Небольшой, округлой формы и находящийся ниже окружения (напр., об озере)
    Икки улуу алаас икки ардыгар, тыа быыһынааҕы чоҥолох толооннорго, быллаардар быыстарыгар уонча дьадаҥы ыаллар бытарыһан олороллор. Амма Аччыгыйа
    [Кини] сир ойуур ортотугар баар чабычахха куппут курдук чоҥолох көлүччэҕэ кэлэн тохтоон ылла. ПИ КТ
    Үрэх чоҥолох элгээнин будулуйбут уутуттан тахсыбакка сөтүөлүүбүт. Г. Колесов
  2. аат суолт.
  3. түөлбэ. Дириҥ уулаах кыра төгүрүк көлүйэ. ☉ Маленькое глубокое озеро округлой формы
    Тордохтоох дьэс солуурчаҕын Тоҥолохтонон киирэн, Чоҥолох тымныы уутун Тобугар диэри кэһэн, Тохтубат эрэ гына Тобус-толору баһар. П. Тобуруокап
  4. эргэр. Мастан хаһан оҥоһуллар кыра оҥхоҕор иһит. ☉ Маленькая глубокая деревянная чаша
    Былыргы саха уустара …… мас чорооннору, кытыйалары, чоҥолохтору …… ойуулаан-бичиктээн оҥортуур этилэр. ПСН УТС
    Мас кытыйалары, чоҥолохтору төгүрүк олохтоох гына …… оҥороллор. ПСН УТС
    ◊ Чоҥолох алаас көр алаас
    Мин эмиэ дьоҕус, чоҥолох алаас куулатыгар төрөөбүтүм. Сэмээр Баһылай
    Чоҥолох алаастар икки ардыларынааҕы хордоҕой устун нөҥүө алаас атаҕар түстүбүт. С. Федотов
    Намыһах ойуурдаах, чоҥолох алаастардаах тайҕа тыа хам тоҥон турара. В. Титов