1) взъерошиваться, ерошиться, топорщиться; адьырыйбыт баттахтаах с взъерошенными волосами; 2) перен. злобно ощетиниваться, злиться.

образн. 1) быть, казаться коротким и топорщиться (об одежде); 2) быть, казаться очень коротким и широким (о туловище).

дьүһ. туохт. Хоччорхой буолан эккэ сыстыбакка туора тэбэ, хоппойо сырыт (үксүгэр таҥнар таҥаһы этэргэ тут-лар). ☉ Стоять торчком, топорщиться (о жесткой, грубой одежде)
Дордойбут плащпын кумуччу тутабын. Софр. Данилов
Сонум эппэр сыстыбат, дордойо сылдьар. «ХС»

дьүһ. туохт. Өрө адаарыйан арбайан таҕыс, өрө тур (хол., кыыһырбыт кыыл арҕаһын түүтүн этэргэ). ☉ Взъерошиваться, топорщиться
Арҕаһын түүтэ адьырыйбытынан, Дьэллик аннынааҕы тиит төрдүгэр холоруктаан кэлээт, сытыы тыҥырах тыаһа хатырык устун өрө хачыгыраабытынан, барчалаабытынан барда. Н. Заболоцкай
Иккиһэ хара адьырыйбыт түүлээх бууркаҕа сууламмыт, уһун тугу эрэ санныгар сүкпүт этэ. М. Шолохов (тылб.)
△ Олус хойуу, дэлэгэй буолан көһүн. ☉ Показаться очень густым, быть изобильным
Сарсыарда тураннар сирдэрин кэрийэн көрдүлэр. Адьырыйан от да от. Болот Боотур
Аҕыстыы уонна алталыы туостаах араҕас сандалыларга ас-үөл адьырыйара, чороон айах чуоҕуһара. БИГ ӨҮөС

дьүһ. туохт.
1. Сарбаҕар быһыылаах гынан баран сиртэн эрэ быган көстөр курдук кыра буол (лабаалардаах оту-маһы этэргэ). ☉ Едва показываться из-под земли, быть малорослым (о низкорослом растении, разросшемся густыми ветвями)
Бу дойдуга сэрбэйэ үүнэн турар талаҕы, оту-маһы көрүөҥ суоҕа. «ХС»
Манна [Тиксиигэ] хатыҥ эмиэ сиргэ сыстан үүнэр, ол иһин сэрбэйэ үүнэн бытыгыраабыт оттон даҕаны өгдөйөн көстүбэт. «ХС»
Мин иннибэр сиртэн саҥа сэрбэйэн эрэр бэстэр-бэрдьигэстэр тураллар. «ХС»
2. Сааһынан үчүгэйдик сыппатах, ыһыллыбыт-бураллыбыт дьүһүннээх буол (хол., убаҕас, лэппэллибит кыыс оҕо баттаҕа). ☉ Быть, казаться растрёпанным (о коротко подстриженных, торчащих в разные стороны волосах маленькой девочки)
Сорох икки ардыгар, хомулуок болтуотун сыыһын бүрүнэн баран, кэлэр суолбар тоһуйан сэрбэйэн турар идэлэннэ. Амма Аччыгыйа
Баттахчаана сэрбэйэн, Харахчаана чоҕулуйан Далластаатаҕыан! П. Ламутскай (тылб.)
♦ Сиртэн сэрбэйиэҕиттэн — олох кыратыттан. ☉ С малых лет
Онон Саша сиртэн сэрбэйиэҕиттэн ыла эһэтин көрүүтүнэн-истиитинэн улааппыта. М. Доҕордуурап
Хайа хайабытын сиртэн сэрбэйиэхпититтэн билсиһэрбит. М. Доҕордуурап
Букатын сатаммат, сиртэн ситэ сэрбэйэ иликтэриттэн таптаһаллара. И. Сысолятин
ср. телеут. сэрбэй ‘растопыриться, разветвиться’, тув. сирбеер ‘щетиниться; топорщиться’, монг. сэрвийх ‘выступать вверх, торчать’

дьүһ. туохт.
1. Ол-бу диэки арбаччы быраҕылын, арбайан-хоройон тур; онон-манан уһулута ойон тахсан тур. ☉ Беспорядочно раскидываться в разные стороны
Кинилэр үһүөн силлиэ охторбут, силистиин-мутуктуун адаарыйа сытар баараҕай маһын үрдүгэр олорон кылгастык сынньанан ылбыттара. С. Никифоров
Доропуун оҕонньор түптэлэрин күөдьүппүтэ кутаалаах уот, буруо-тараа бөҕө халлааҥҥа өрө адаарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай
Батараактар, дьадаҥылар бука бары биир санаанан, үйэлэрин тухары үлэҕэ чэрдийбит илиилэрин өрө уунаннар, дьиэ иһэ адаарыйа түстэ. А. Бэрияк
2. Өрө тур, өрө тура сырыт (хол., баттах). ☉ Топорщиться, стоять торчком, дыбом (напр., о волосах)
Тракторист туруору үүнэн адаарыйа сылдьар баттахтаах, суон лыксыгыр, намыһах уол этэ. Софр. Данилов
Эһэ арҕаһын түүтэ өрө адаарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай
[Кулаковскай] бытыга ордук кэтирии адаарыйан, дьүдьэйбитэ-илистибитэ ордук биллэн сытар. Амма Аччыгыйа
Дьахтар соһуйан хаалан, адаарыйбыт кыламанын тэрбэтэн, хараҕын киэҥник көрөн дьиэгэниппитэ. П. Аввакумов
3. көсп. Салаҥ уһун илиилээх-атахтаах буолан көһүн. ☉ Бросаться в глаза длинными нескладными конечностями
Василий Педан, адаарыйбыт салаҥ уҥуохтаах, кырыылаах үрдүк муруннаах украинец. ДАЛ УуУоО
Уол эргичис гынна да, суол устун сүүрэн адаарыйа турда. А. Сыромятникова
Айыы бухатыыра Адаарыйан сытарын көрөннөр, Туора ойон Чугурус гына түстүлэр. П. Ойуунускай
△ Ол-бу диэки быраҕылын (быраҕыыттан, күүстээх охсууттан охтон эрэр киһи уһун атаҕа, илиитэ көстүүтүн туһунан). ☉ Раскидываться, разбросаться (о виде длинных ног и рук падающего от сильного удара человека)
Кулааһынньык адаарыйбытынан, били киһитин кууспутунан, иин айаҕа харааран турарынан аллара түһэн хаалла. Н. Павлов
Василий да көрдөрөр олуйуутугар киирэн биэрбит киһи дөбөҥнүк атаҕа адаарыйбытынан көтүүһү быһыылаах. Е. Неймохов
4. көсп. Тыл-тылга киирсибэккэ бурайсан, атааннаһан арахсан бар. ☉ Не ладить, вздорить, ссориться, иметь неурядицы (напр., семейные)
«Аны мантан сылтаан биһиги олохпут адаарыйан барыаҕа», — диэн ботугураата, улаҕа диэки хайыста, уот диэки эргилиннэ. М. Доҕордуурап. Аллараа дойду аҕыс адаарыйар бииһин ууһа мунньустубут үһү. Саха фольк.
◊ Иһэ адаарыйар — иһэ быһыта тыытан, үллэн ыалдьар (үксүгэр быстах, сотору ааһар ыарыы). ☉ Страдать животом (чувствовать вздутие или кратковременные острые боли)
«Дэлби ону-маны маҕыйан, иһэ адаарыйдаҕа дуу, тугуй?» — дии-дии аанын сэгэтэн баран ытын атаҕынан үтүрүйэн иһирдьэ анньан кэбистэ. «ХС»
Кэнники билбиттэрэ, улахан туох да суох, тый көннөрү иһэ адаарыйбыт эбит, ол киэһэ үтүөрэн хаалбыта. «ХС»
Байдычан саха аһын наһаа туттан кэбиспитэ. Онтон иһэ адаарыйан үс күнү быһа ыалдьыбыта. А. Кривошапкин (тылб.)