нагромождение чего-л.; муус халҕаһата торосы; долгун халҕаһата водяные валы; хаар халҕаһата снежная лавина.

I
аат. Туох эмэ ыарахан соһуллары (хол., тиэхиньикэни, сыарҕаны) холбонорго, тугу эмэ (хол., чөҥөчөгү, маһы) быалаан түөрэргэ туттуллар бөҕө ыстаал ханаат. ☉ Трос
Бүгүн «ЧТЗ» тыраахтарга Бөҕө торуоһунан быалаан, Суорба тииттэри Суулларан истилэр, Суон чөҥөчөктөрү Состорон бардылар. С. Васильев
Иккис испит массыына түспүт массыынаны торуоһунан холбонор. А. Фёдоров
[С.Н. Титов] сыыры кыайан дабайбатах сыарҕаҕа торуос холбоноору, хомолтолоохтук өлбүтэ. Ходуһа х.
II
1. аат. Адаарыччы тоҥмут муус кыдьымах. ☉ Торос. Өрүскэ торуос бөҕө үөскээбит
□ Бии Моруос Оҕонньор Бытыга Муус Торуос. А. Кондратьев
2. даҕ. суолт. Адаарыччы тоҥмут улахан (муус). ☉ Торосовый. Өрүһү туоруурга торуос муустар мэһэйи үөскэтэллэр
□ Кылбараҥ кырсалар мэнээктээн, Муора торуос муустарын буллулар. В. Миронов

аат. Өрүс саас эстэригэр, күһүн турарыгар устар бытархай, көбдөркөй муус. ☉ Мелкий рыхлый лед, появляющийся в реках весной во время ледохода или осенью до ледостава, шуга
Өр-өтөр буолбат, өрүс эстэн, мууһун үлтү кумалаан, үөһэ-аллара түһэртээн, намыһах арыылары үрдүлэринэн таһыйтаан, кыдьымаҕын уһаарар. Н. Якутскай
Сааскы өрүс уутугар кыдьымахтар аймана усталларын курдук, арҕааттан халлаан оройунан быстах былыттар айманаллар. Эрилик Эристиин
Өлүөнэ кыдьымаҕа үксүүр, бэйэ-бэйэлэригэр силимнэһэ тоҥуталаан, улаатан түөлбэтүөлбэнэн бытааннык сыылан усталлар. «ХС»
△ кэпс. Күһүнүн өрүскэ өрө күөрэлэммитинэн, бачымахтаммытынан тоҥмут муустар. ☉ Ледяная глыба, торос
Өрүс киэҥ үөһүгэр бачымахтаспыт кыдьымах муустара, сыгынньах дьэҥкир түөстэригэр күн чаҕылын түһэрэн, күндү чөмчүүк таастыы көҕүрүмтүйэ сандаарыҥныыллара. Софр. Данилов
Муустар …… өрө күөрэлэнэн тахсан кыдьымахтары үөскэтэллэр. СПН СЧГ
Биһиги Өлүөнэ сүнньүнэн айаннаан иһэбит. Кини киэбин толору хайа баҕарар диэки өттүнэн сүүнэ муустар — олохтоохтор ааттыылларынан «кыдьымахтар» — адаарыһан тураллар. В. Короленко (тылб.)
◊ Кыдьымахтаах кымыс — оргутуллубут арыы кутуллубут кымыһа. ☉ Кумыс, заправленный растопленным маслом
Кулут уолаттар-кыргыттар кыдьымахтаах кымыһы чорооҥҥо кута-кута аҕалаллар. Ньургун Боотур
Анды сымыытын курдук Аллыр-баллыр арыылаан Кырылыы көөнньүбүт Кыдьымахтаах кымыһы [куттулар]. П. Ойуунускай
Самаан сайын салаллан, саймаарыйан турдаҕына: «Кыдьымахтаах кымыһы Кыллырҕаппыт киһи!» — диэҕэ. Урсун
ср. бур. хайрмаг ‘шуга’