занятие (на к-рое непроизводительно тратится время); күн ыаһаҕа развлечение; ыаһах оҥоһун = развлекаться чём-л.; ыаһах гынан үлэлээ = делать что-л. не торопясь, для собственного удовольствия.

употр. в отриц. ф. и отриц. оборотах 1) оставаться в стороне, отступаться; эппитин энчирэппэт от своих слов он не отступается; 2) расходовать; киһиэхэ тугу даҕаны энчирэппэт он никому ничего не даёт; он ни на кого не тратится.

возвр. от ороскуоттаа = расходоваться, тратиться; элбэх үлэ күнэ ороскуоттанар расходуется много рабочих, дней.

возвр.-страд. от ыскайдаа= 1) разбрасываться, рассеиваться, быть разбросанным, рассеянным; 2) перен. транжириться, тратиться, быть растранжиренным, потраченным (напр. о деньгах).

туохт.
1. Тугу эмэ сүтэрэн, туттан ороскуоттан; туохха эмэ үбү-аһы, малы сүтэр. ☉ Тратиться; расходоваться на что-л. Куттар хороммот, бастар бараммат (өс хоһ.)
Үс түүннээх күнү быһа мин кэпсээн суруйан тахсыбытым. Төһөлөөх кумааҕыны хороммуппун, хаста соппуппун, көннөрбүппүн, бэйэм да өйдөөбөппүн. Н. Заболоцкай
[Сэмэн] кэнники ходуһа сирэ суох буолан, сыл аайы от атыытыгар хороноро. Эрилик Эристиин
Сойуус баайа хостонон хоронор сирбит-уоппут соболоҥун үбүнэн утары төлүүрүн [Ельцин] эрэннэрэр. Н. Борисов
2. көсп. Буолан бүт, аас. ☉ Протекать, миновать
Күн-дьыл күүппэт, хонук хоронон иһэр. Уһатар олох сатаммат. Ф. Софронов
ср. др.-тюрк. хора ‘терпеть убыток, иметь потери’

аат.
1. Оччо туһата суох саҥа-иҥэ, кэпсээн, ыаспай. ☉ Разговоры, болтовня, на которые впустую тратится время
[Ньукуус:] Ыаһах элбэх. Устурууктар чэ тугу эрэ эттэ-эттэ. Ситэ өйдөөбөтүм. Күндэ
Ыраах ыалдьыт ыаһаҕа Ыһыллан барбыт, Абаҕалара тойон албына Аһыллан эрэр эбит. С. Зверев. Ыаллара кэлэллэр: ыйытыы, ыаһах… С. Тарасов
Сибэкки диэн — оҕо, дьахтар ыаһаҕа. И. Гоголев
2. лит. Кэпсэл, номох. ☉ Сказ, сказание
Киһи аньыыттан-таҥараттан арахсан, …… Сүттүлэр дүҥүр, былаайах, Сүр баттыыр сүҥ дьааһын, ыар ыаһах — Дом ини, …… Чуумпурда мин сахам алааһа. С. Тарасов
«Сир түннүгэ, Сээркээн сэһэн» — Ытык кырдьаҕас дэтэн Ыччат дьон ыаһаҕар, кэнэҕэски кэпсээнигэр Киирсэр баҕам баар, Кэрэ доҕотторуом! Болот Боотур
♦ Күн ыаһаҕа оҥоһун көр күн
Киһи көрбөтөҕүнэ-истибэтэҕинэ букатын сатаан олоруо суохтар. Иллэҥ киһи хата мин күн ыаһаҕа оҥостобун. Болот Боотур
Күн ыаһаҕын (күнү) ыыт көр күн. Айаҕалыы сатаан, күн ыаһаҕын ыытан, куруһуба баайар. М. Доҕордуурап
Сайын атырдьах, кыраабыл оҥорон күн ыаһаҕын ыытарым. С. Никифоров
Саад отун күн аайы биир киһи охсор. Күн ыаһаҕын ыытар курдук буоллар-хааллар үлэлээн сүөдэҥниир. Н. Кондаков. Ыаһах оҥо- һун — 1) тугунан эмэ аралдьый, кими эмэ элэк-хаадьы оҥоһун. ☉ Делать кого-л. предметом насмешек
Баһылай өһүргэс. Кинини оҕо эрдэҕиттэн элэк, ыаһах оҥостон, араастаан аат-суол биэрбит киһилэрэ. Н. Заболоцкай
Дьон эйигин туой оонньуу, ыаһах оҥостоллор. «ХС»; 2) бириэмэни атаараары тугунан эмэ дьарыктан, онон аралдьый. ☉ Заниматься чем-л., чтобы убить время
Кэрдибит маспытын, аппынан үчүгэйдик суол үктээн бараммын, бэйэм киирэ-тахса ыаһах оҥостон тиэйиэҕим. В. Иванов
Булчуттар бултуу барар туһунан бэрт эрдэттэн, ааспыт саастан, уһун сайыны быһа үлэһэн, ыаһах оҥостон тэриммиттэрэ. «ХС»
Тиитэбис хараҕын хайа тардынна да, кыһан-отон киирэн барара, ону кэнникинэн дьиҥ чахчы ыаһах оҥостубута. «Чолбон»
◊ Ыаһах киһи түөлбэ. — сэһэннээх, кэпсээннээх киһи. ☉ Хороший рассказчик, собеседник. Ыаһах киһи манна суох
ср. др.-тюрк. аҕызан ‘сказать, произносить’