прил. I. (пылающий) төлөннүрэ умайар, кытыастар; 2. перен. төлөшгөөх; пламенный трибун төлөннөөх трибун.

трибуна; дакылааттыыр трибуна трибуна для докладчика; мунньах трибуната трибуна собрания; трибуната биэр = книжн. предоставить трибуну (т. е. дать возможность выступить публично).

ж. трибуна (I.араатар тахсан тыл этэригэр аналлаах үрдүк сир; 2. дьон мустар сиригэр үрдээн иһэр гына оҥоһуллубут миэстэлэр).

даҕ.
1. Күүскэ умайар, суостаах (уот туһунан). ☉ Пламенный, с большим пламенем (об огне). Оһоҕуҥ билигин да төлөннөөх, хойутуу сабаар
□ Буор оһох саҥа күөдьүйэн тыаһаан-ууһаан, бачырҕаан, төлөннөөх уоттар төбөлөрө өрүтэ үөмэхтэһэн хаппыт хардаҕастары кытта туһуннулар. Эрилик Эристиин
Төлөннөөх кутаа иннигэр икки сыгынньах киһи иттэн акыһа олордулар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үрдүк күүрээннээх, уохтаах, омуннаах, имэҥнээх. ☉ Пылкий, страстный, пламенный (напр., о любви)
Төрөөбүт дойдуга төлөннөөх таптал Үйэлээх сааска ыраастык күөдьүйдүн. И. Гоголев
Өстөөххө өс-санаа Өспөт төлөнүн Өрө күүрдээри, Өрүкүйэр сүрэҕим Төлөннөөх тылларын Дьүөрэлээн эрэбин. Күннүк Уурастыырап
Оҥостуоҕунан оҥостон, төлөннөөх трибун киэбин-киэлитин ыла сатыы турбут Васин тулуйумуна мичээрдээн кэбистэ. Э. Соколов

1. 1) сторона; направление; уҥа тус правая сторона; хаҥас тус левая сторона; барар туспун ыйан кулу покажи направление, в котором мне следует ехать; 2) перен. разг. долг, обязанность; дело; эн бэйэҥ тускун толоруохтааххын ты должен выполнить свой долг; мин туһум — туспа а) моё дело—.сторона; б) моё положение другое; я — другое дело; 2. в знач. частицы усил.: тус бэйэм лично я; тус арҕаа прямо на запад; 3. в роли служебного имени: туһугар а) ради; за; уопсай дьыала туһугар кыһаллар он старается ради общего дела; мин туспар кыпаллыма ты за меня не беспокойся; б) против, напротив; трибуна туһугар напротив трибуны; туһунан о, об; про; герой туһунан баллада баллада о герое; туһуттан из-за, ради; ол туһуттан манна кэллим из-за этого я пришёл сюда.

сов. 1. что (вокруг) тула уур, киэргэт, тулалаа; обставить трибуну цветами трибунаҕа сибэккитэ тула уурталаа; 2. что (меблировать) тээбириннээ, тэриллээ; хорошо обставить квартиру квартираҕын үчүгэй тэриллээ; 3. что, перен. (устроить) тэрий; хорошо обставить празднование чего-л. тугу эмэ бырааһынньыктааһыны үчүгэйдик тэрий; 4. кого, разг. (обмануть) албыннаа, түөкэйдээ.

1. низ, основание, нижняя часть чего-л. || нижний; бүтэй анна нижняя жердь изгороди; орон анна место под лавкой, кроватью; сир анна подземелье) харах анна подглазье; эркин алын маһа нижний венец в срубе; алын өттө нижняя сторона, низ чего-л.; алын мутук нижний сук; 2. в роли служебного имени: анныгар под; у; паарта анныгар а) под партой; б) под парту; трибуна анныгар у самой трибуны; уу анныгар под водой (находиться); куттал анныгар под страхом; анныттан а) из-под; снизу; бугул анныттан из-под копны; суорҕан анныттан из-под одеяла; сыыр анныттан из-под обрыва; атах анныттан из-под ног; илиитин анныттан из-под его рук (т. е. власти); б) из-под себя; аннынан под; түннүк аннынан а) под окном; б) мимо окна; саннын аннынан ниже его плеч; уу аннынан под водой (двигаться); сүүһүн аннынан исподлобья; бу кыыһы аннынан уол мальчик младше (букв. ниже) этой девочки; 3. низший, младший; алын чыын низший чин; алын үлэҕэ түһэр = понизить в должности, перевести на низшую должность # алын сүһүөх первичный (напр. о комсомольской организации); анныгар баттаа = а) победить, подмять под себя; б) успеть убить врага; сир аннынан тайком, секретно; үүт анна обрат; хоннох анна подмышка.

(со) предлог 1. с род. п. =ттан; убрать посуду со стола остуолтан иһити хомуй; спуститься с горы хайаттан түс; прийти с работы үлэҕиттэн кэл; дело началось с пустяков дьыала солуута суохтан саҕаланна; напасть на врага с тыла өстөөххө тыылыттан саба түс; с детства оҕотуттан, оҕо эрдэҕиттэн; с самого утра хара сарсыардаттан; с утра до ночи хара сарсыардаттан түүҥҥэ диэри; с тех пор ол кэмтэн ыла; говорить речь с трибуны три-бунаттан тылла эт; с этого места я всё хорошо услышу бу миэстэттэн мин барытын үчүгэйдик истиэм; получать деньги с кого-либо кимтэн эмэ харчыта ыл; урожай с гектара биир гектартан үүнүү; брать пример с кого--либо кимтэн эмэ холобурда ыл; перевести с якутского языка саха тылыттан тылбаастаа; сгорать со стыда сааккыттан өлө сыс; с горя аһыыттан, аһыыга, абаҕа; устать с дороги суолтан (яйантан) сылайан кэл; довольно с тебя эйигиттэн түксү; хватит с вас эһигиттэн сөп буолла; 2. с род. п. (на основании чего-л., следуя чему-л.) =нан; с разрешения начальника начальник көҥүллээһининэн; с вашего согласия эн сөбүлэҥҥинэн; 3. с род. п. (при помощи чего-л.) =ттан, =нан, =ан; писать с большой буквы улахан букваттан суруй; взять с бою сэриилээн ыл, сэриинэн ыл; 4. с вин. п. (приблизительно, почти) саҕа, кэриҥэ, =ча; величиной с дом дьиэ саҕа улахан; прожить где-либо с месяц ханна эмэ ый кэриҥэ олор; туда будет с километр онуоха диэри километр кэриҥэ буолуо; собралось человек с десять уонча киһи муһунна; 5. с * *те. п. (указывает на совместность, связь, наличие чего-л., обладание чем-л.) кытта, =ныын, =нан, =лаах; я иду с тобой мин эйигин кытта барабын; хочу повидать отца с матерью ийэлээх аҕабын көрүөхпүн баҕарабын; найти с трудом эрэйинэн бул; человек с талантом талааннаах киһи; 6. с те. п. (при посредстве кого-чего-л.) =йан; послать с курьером курье- ры нан ыыт; уехать со скорым поездом түргэн поеһынан бар; 7. с те. п. (указывает на лицо или предмет, на которые распространяется действие, состояние): *поспешить с отъездом барарга тиэтэй; собраться с мыслями өйгүн-төйгүн булун; у него плохо с сердцем кини сүрэҕэ куһаҕан, кини сүрэҕэ ыалдьар; 8. *с те. п. (при наступлении чего-л.) аайы; с годами взгляды меняются киһи саа-һырдаҕын аайы санаата уларыйан иһэр.