м. (революционный трибунал) ревтрибунал (революционнай трибунал).

былдьат диэнтэн хай
аата. Знамяны өстөөххө былдьатыы таҥнаран биэриигэ холоноро, оннук чаастары ыһан, тарҕатан кэбиһэллэрэ, хамандыырдара байыаннай трибуналга бэриллиэхтээхтэрэ. ССС
Өлүүттэн, алдьархайтан, Үтүө доҕоттору былдьатыыттан, Көмүү санньыар ырыатыттан, курус санаа баттыырыттан Уйан сүрэҕим бааһырбыта. И. Федосеев

туохт. Тугу эмэ төрүөт быһыытынан ылын, биричиинэ оҥоһун. ☉ Искать повод, предлог (напр., для совершения какого-л. действия)
[Вице-губернатор] хара ааныттан саллааттар өлбүттэринэн сылтаҕыран, хаайыыга олордорунан, байыаннай трибуналынан куттаан, суоһурҕанан кэллэ. Болот Боотур
Ол эрээри олохтоох аҕабыыт, атын да тойоттор айдааны тарпыт оҕолору онон-манан сылтаҕыран улаханнык кыһарыйбыттара-хабырыйбыттара. П. Филиппов
Звеноҕа олбу кыра наада күөрэйбитигэр сылтаҕыран, таарыччы ахтылҕаммын таһаараары, дьиэлээн иһэр дьүһүнүм. П. Аввакумов

1. даҕ. Сэриигэ сыһыаннаах. ☉ Военный
   Биэс-түөрт байыаннай формалаах дьон бааллар. Амма Аччыгыйа
   Семен эргэрбит синиэлин ыраастанан, өҥүн сүтэрбит байыаннай гимнастеркатын сууйтаран кэтэн кэллэ. Софр. Данилов
   Субу аҕай босхоломмут Дьокуускай улахан уулуссаларын устун орто уҥуохтаах, күүстээх көрүҥнээх, байыаннай формалаах киһи эрчимнээхтик хааман иһэрэ. П. Филиппов
2. аат суолт. Аармыйаҕа сулууспалааччы, сэрииһит. ☉ Военнослужащий, воин
   Биһиги байыаннайдар, ханна баҕарар байыаннайбытынан сылдьар идэлээхпит. Амма Аччыгыйа
   Кыһыл сулустаах коммунаркалаах байыаннайдар көтөр аал кэлэн түһэр сирин күөйэ сэлэлээн тураллар. П. Филиппов
   ◊ Байыаннай академия – байыаннай специалистары бэлэмниир үрдүк үөрэх тэрилтэтэ. ☉ Военная академия
   Байыаннай академиялары бүтэрбиттэри кытта манна, Кремльгэ, көрсүһүү биһиэхэ үгэс буолла. Л. Брежнев (тылб.). Байыаннай (сэрии) балаһыанньа – туох эмэ быһылааннаах түбэлтэҕэ (хол., сэрии, айылҕа иэдээнэ) судаарыстыба үрдүкү былаастара биллэрэр оһуобай быһыыларамайгылара. ☉ Военное положение
   Чопчу биир эппиэт эрэйиллибэтэр да, байыаннай балаһыанньаҕа ханнык өйүнэн-санаанан киирэн эрэллэрин [Степанов] билгэлээн көрөр эбит. У. Нуолур
   Тыылга хаалбыт оҕо-дьахтар, кырдьаҕас дьон сэрии балаһыанньата кытаанаҕын өйдөөн, баардарынан-суохтарынан түһэн сылдьаллара. П. Аввакумов. Байыаннай блок полит. – икки эбэтэр хас да судаарыстыба байыаннай уонна политическай сойуустаһыылара. ☉ Военный блок
   Эдэр дойдулары империалистическай байыаннай блоктарга киллэрэргэ сорунуулар үүнэн иһэр утарсыыны үөскэтэллэр. Л. Брежнев (тылб.). Байыаннай диктатура истор. – байыаннайдарга хааччаҕа суох бэриллэр политическай былаас. ☉ Военная диктатура
   Күөх истэри, бурсуйдары өрө көрдөрбөккө самнары охсор, кинилэри тимир сиппииринэн сиппийэр иннигэр Саха уобалаһыгар байыаннай диктатура тэриллэр. Бэс Дьарааһын. Байыаннай дьиссипилиинэ – байыаннайдар устаабынан көрүллүбүт бэрээдэги туох да халбаҥа суох тутуһуулара. ☉ Воинская дисциплина
   [Бадин – Пистолекка:] Куораттан тахсарга байыаннай дьиссипилиинэни толоруом диэн бигэ тылгын биэрэн турардааххын. С. Ефремов. Байыаннай дьыала – сэбилэниилээх күүстэри (аармыйаны) сайыннарыы, байыаннай техниканан хааччыйыы, байыан-най сулууспалаахтары үөрэтии, сэриигэ туһаныы. ☉ Военное дело
   Аҕабыыт, байыаннай дьыаланы быһааран эрэр генерал курдук, бэркэ улуутуйан кэпсээн барда. Эрилик Эристиин
   Бэһис аармыйа ыстаабыгар үлэлии сылдьан кини [Аммосов] байыаннай дьыаланы уонна байыаннай техниканы үөрэппитэ. П. Филиппов
   [Афиныга] уолаттары икки сыл устата байыаннай дьыалаҕа үөрэтэллэрэ. КФП БАаДИ. Байыаннай кистэлэҥ – судаарыстыба байыаннай дьыалаҕа сыһыаннаах сэкириэтэ. ☉ Военная тайна
   Итинтэн ордугу эһиэхэ сиһилии кэпсиир быраабым суох: байыаннай кистэлэҥ. Болот Боотур
   Биһиги [Абаҕа пионердара] бандьыыттары утары саа тутан сэриилэһэргэ бэлэмнэниэх тустаахпыт. Ол бэлэмнэнэрбитин пионера суох оҕолор да, төрөппүттэргит да билиэ суохтаахтар. Ити туохтааҕар да сэрэхтээх байыаннай кистэлэҥ диэн буолар. Н. Якутскай. Байыаннай коммунизм истор. – сэбиэскэй судаарыстыба тас дойдулар интервенцияларын уонна гражданскай сэрии саҕана (1918–1920 сс.) ыыта сылдьыбыт экономическай политиката. ☉ Военный коммунизм
   Күөх истэри, бурсуйдары өрө көрдөрбөккө самнары охсор иннигэр Саха уобалаһыгар байыаннай коммунизм олохтонон ревком диэн тэриллэр. Бэс Дьарааһын
   [Настаа:] Субу, күн бүгүнүгэр диэри биһиэхэ байыаннай коммунизм турар. Күндэ. Байыаннай оскуола истор. – анныкы хамандыырдары бэлэмнээн таһаарар байыаннай үөрэх тэрилтэтэ. ☉ Военная школа
   Сүүрбэ биир сааспын туоларбар, Дальнай Восток биир куоратыгар мин байыаннай оскуоланы туйгуннук үөрэнэн бүтэрбитим. Н. Якутскай. Байыаннай сулууспа – Россия Федерациятын Конституциятыгар көрүллүбүт булгуччулаах байыаннай үөрэх. ☉ Военная служба
   Спорт диэн биһиги уолаттарбытын байыаннай сулууспаҕа бэлэмнээһин, тулуурдаах, эр санаалаах буолуу курдук олоххо наадалаах хаачыстыбалары иитии буолар. Л. Брежнев (тылб.). Байыаннай сэбиэт – сэбилэниилээх күүстэр сэриилэрин бүтүннүүтүн эбэтэр араас көрүҥнэрин салайар үрдүкү кэлэктиибинэй уорган. ☉ Военный совет
   Кутузов дьиэтигэр байыаннай сэбиэт анаммытыгар, киэһэ уон чаас иннинэ Вейротер былаанын илдьэ кэллэ. Л. Толстой (тылб.). Байыаннай трибунал – байыаннай буруйдаахтары дьүүллүүр суут. ☉ Военный трибунал
   Сэбилэниилээх Күүстэргэ байыаннай трибуналлар үлэлииллэр. ССРС К. Байыаннай үөрэх – байыаннай билиигэ-көрүүгэ, байыаннай дьыала үөрүйэхтэригэр, сатабылларыгар үөрэтии. ☉ Военное обучение
   Байкал кытыытыгар байыаннай үөрэххэ сылдьабыт, биһиги лааҕырбытыттан чугас холкуос баар. Т. Сметанин
   Тордоохоп бииргэ айаннаабыт биир дойдулаахтарын кытары ый аҥаарын кэриҥэ байыаннай үөрэххэ үөрэммитэ. С. Никифоров

аат.
1. Буруйдааҕы суут көрүүтэ, ырыҥалааһына. ☉ Судебное разбирательство
Бүгүн суут дьүүлэ буолар.  Кини [Макаар] түһээн айыы тойон дьүүлүгэр эппит тыла норуот муҥнаах олоҕун, ыар дьылҕатын утары уһулуччу күүстээх бырачыас курдук иһиллэр. ССЛИО
Мачча [киһи аата] өрөбөлүссүйүөннэй трибунал дьүүлүн мүччү түспэтин! «ХС»
2. Буруйдааһын туһунан суут, үрдүкү тэрилтэ уурааҕа, быһаарыыта. ☉ Судебный приговор, решение суда или высшей инстанции
Онтон кинээстэр дьүүллэринэн төрдүөн түөрт аҥыы кумалааҥҥа тарҕаспыттара. Эрилик Эристиин
Тугунан эрэ баайсан, көхөлөһөн, куорат суутунан эргитэн, биһиги ходуһабытын былдьыырга дьүүл таһаартарбыта. «ХС»
Поэты быыстала суох кырбыыллар, муҥнууллар, өлөр дьүүлүн таһаараллар. М. Джалиль (тылб.)
3. Элбэх буолан мустан тугу эмэ үчүгэйин-куһаҕанын, сөбүн-сыыһатын ырытыы, быһаарыы. ☉ Коллективное обсуждение, разбор, анализ чего-л. «Кыһыл сулустар» [литературнай холбоһук] сурунааллара таҕыстар эрэ дьүүлгэ туруоран тиргиитээбитинэн бараллар. Амма Аччыгыйа
Бырабылыанньа ити боппуруоһу уопсай мунньах дьүүлүгэр туруорбут. А. Федоров. Майатааҕы норуодунай тыйаатыр сыллааҕы репертуарнай былаанын художественнай сэбиэккэ дьүүлгэ туруоран, бигэргэттэрэн үлэлиир. АҮ
4. Сэмэ. ☉ Осуждение (кого-чего-л.)
Бу Хабах уола Муустуйу тутан дьүүлгэ туруор, мин сирбин ыла сылдьыбытын иһин. Эрилик Эристиин
Манна сытар сүүһүнэн тыһыынчалар Арай бары туран кэллиннэр, «Фашистары дьүүл саамай кытаанаҕар туруора охсуҥ!» - диэх этилэр. И. Эртюков
п.-монг. дыйүл