1) суд, судебное разбирательство; суут дьүүлэ буолар состоится судебное разбирательство; 2) разбор, рассмотрение, обсуждение; мунньах дьүүлүгэр на рассмотрение собрания; 3) решение, приговор; суут дьүүлэ решение суда; 4) смысл, толк; туох да дьүүлэ биллибэт в этом нет никакого толку.

дьүүлэ-дьаабыта биллибэт (суох ) беспорядочно, бестолково, непонятно, неясно.

аат.
1. Буруйдааҕы суут көрүүтэ, ырыҥалааһына. ☉ Судебное разбирательство
Бүгүн суут дьүүлэ буолар.  Кини [Макаар] түһээн айыы тойон дьүүлүгэр эппит тыла норуот муҥнаах олоҕун, ыар дьылҕатын утары уһулуччу күүстээх бырачыас курдук иһиллэр. ССЛИО
Мачча [киһи аата] өрөбөлүссүйүөннэй трибунал дьүүлүн мүччү түспэтин! «ХС»
2. Буруйдааһын туһунан суут, үрдүкү тэрилтэ уурааҕа, быһаарыыта. ☉ Судебный приговор, решение суда или высшей инстанции
Онтон кинээстэр дьүүллэринэн төрдүөн түөрт аҥыы кумалааҥҥа тарҕаспыттара. Эрилик Эристиин
Тугунан эрэ баайсан, көхөлөһөн, куорат суутунан эргитэн, биһиги ходуһабытын былдьыырга дьүүл таһаартарбыта. «ХС»
Поэты быыстала суох кырбыыллар, муҥнууллар, өлөр дьүүлүн таһаараллар. М. Джалиль (тылб.)
3. Элбэх буолан мустан тугу эмэ үчүгэйин-куһаҕанын, сөбүн-сыыһатын ырытыы, быһаарыы. ☉ Коллективное обсуждение, разбор, анализ чего-л. «Кыһыл сулустар» [литературнай холбоһук] сурунааллара таҕыстар эрэ дьүүлгэ туруоран тиргиитээбитинэн бараллар. Амма Аччыгыйа
Бырабылыанньа ити боппуруоһу уопсай мунньах дьүүлүгэр туруорбут. А. Федоров. Майатааҕы норуодунай тыйаатыр сыллааҕы репертуарнай былаанын художественнай сэбиэккэ дьүүлгэ туруоран, бигэргэттэрэн үлэлиир. АҮ
4. Сэмэ. ☉ Осуждение (кого-чего-л.)
Бу Хабах уола Муустуйу тутан дьүүлгэ туруор, мин сирбин ыла сылдьыбытын иһин. Эрилик Эристиин
Манна сытар сүүһүнэн тыһыынчалар Арай бары туран кэллиннэр, «Фашистары дьүүл саамай кытаанаҕар туруора охсуҥ!» - диэх этилэр. И. Эртюков
п.-монг. дыйүл

дьүүлэ-дьаабыта биллибэт (суох, көстүбэт) - туох да бэрээдэгэ суох, чуолкайа биллибэт. ☉ Беспорядочно, хаотично; непонятно
Хаҥас ороҥҥо мас кытыйалар, мас чааскылар, туос иһиттэр, тимир тэриэлкэлэр, ол-бу хобордоох, сылабаар эҥин үлүгэр дьүүлэ-дьаабыта суох кыстанан сыталлар. Күндэ
Ынахтарын хомуйар оҕолор айдааннара дьүүлэ-дьаабыта суох ньуу-ньаа буолан иһиллэр. Эрилик Эристиин
Ол күн киэһэтигэр, буурҕа астаатын кытта аҕабыт муҥнаах бүтүннүү кырыа, сирэйэ-хараҕа дьүүлэ-дьаабыта биллибэт муус кыаһаан буолан баран, бу киирэн кэлээхтээбитэ. «ХС»

аат. Улахан суолталаах быһаарыы, уураах. ☉ Решение, имеющее жизненно важное значение, являющееся руководством к действию
«Батталы самнарар, бар дьону абырыыр дьүүлү-дьаһалы ылымматыгыт»,- диэн этэн-тыынан туран тойоттору үлтү үүрэн, мунньаҕы ыһан кэбиспит. Амма Аччыгыйа

аат.
1. Элбэх киһи мөккүһэн тугу эмэ быһаарыыта, ырыҥалааһына. ☉ Слушание, разбирательство, обсуждение
Дьүүл-дьүһүн бөҕө баарта. [Чүөчээскини] Көрдүүргэ, сурах ыытарга тэриммиттэрэ. Суорун Омоллоон
Хайа, улуус тойотторо туох кэрэ сонунун кэпсээтилэр, туох үчүгэй дьүүлү-дьүһүнү арыйдылар? Болот Боотур
Кырдьыга, кини маннык дьүүлгэдьүһүҥҥэ урукку өттүгэр түбэһэ илигэ. «ХС»
2. Туох эмэ ис номоҕо, өйдөбүлэ, көстүүтэ хайдаҕа. ☉ Сущность, содержание чего-л.
Улаҕата көстүбэт Улуу тайҕам Унаарыйар киэҥ эйгэтэ Үгүс да дьүүлэ-дьүһүнэ биллибэт үрүйэлэринэн, үрэхтэринэн өрө-таҥнары дьурааламмыт эбит. С. Зверев
Эриэккэс дьэрэкээннээх, Дьүүлэ-дьүһүнэ көстүбэтэх Ойулҕа оһуордаах, Ыстаал тимир сындалаһыннаах, Күтүр өлүү сэптэрим Күөстүү оргуйа тураллар аххан эбит. «ХС»

аат. Киһи ону-маны ырыҥалыыр дьоҕура, кыаҕа. ☉ Рассудок
Таастан тааска охсуллан күүгэн боһугуруур уонна үүнүн быһа ытыран кыыл барбыт ат курдук өйө-дьүүлэ суох түһэр. И. Данилов
Даарыйа өй-дьүүл ылыан иннинэ, Дабыыт, били хаһан эрэ кини дьиэтиттэн ойуурга мүччү түһэн куоппутунуу, эмиэ элэс гынна. И. Никифоров
Ити сэһэн дьоруойа мүччүргэннээх да мүнүүтэлэргэ өйүн-дьүүлүн ыһыктыбатын, холкутун, хотоойулаахтык туттарын кэрэһэлиир. ФЕВ УТУ