м. бегемот (Африкаҕа үөскүүр туйахтаах бөдөҥ кыыл).

даҕ. Түргэнник хайдар, кэбирэх. ☉ Некрепкий, ломкий, хрупкий
Чараас туйахтаах сылгы туйаҕа хайдыган, эмсэҕэлиир идэлээх диэн туораталлар. АНП ССХТ

даҕ. Хатыҥыр, этэ-сиинэ суох. ☉ Худой, тощий
Куобахчыт уолбут Куобахтаан куһуйар, Ыраҥа ыстаҥаһыт Ыстаҥалаан ыллаҥнатар. Н. Степанов
Чанта туйахтаах, Быраҥа сотолоох, Ыраҥа бууттаах, Одоҕор кутуруктаах. Дьүлэй Бүөкээн

1. нареч. местами, небольшими круглыми островками; түөрэм-түөрэм оту охсубуттар они скосили траву там и сям; 2. поэт, круглый (о копыте лошади); түөрт түөрэм туйахтаах лошадь, оставляющая четыре круглых следа.

сыһ. Наһаа кытаатан, айаннаатахха таһыгырыыр гына, оннук тыастаахтык (хол., куур-хат — суолу этэргэ). ☉ Наречие от таһыгыраа
Сайын түөрт атахтаах туораабат, ооҕуй оҕус бадараанныыр бадылҕах дьуоҕалар, куталар, маардар туйахтаах тэһэ үктээбэт гына таһыгыраччы тоҥмуттара. Далан
Массыына суоллара таһыгыраччы куурда. «Кыым»

аат., э. ахс., зоол. Атахтарыгар туйахтаах, үүнээйинэн аһылыктанар, үүтүнэн иитээччи бөдөҥ харамайдар (сылгы, ынах сүөһү, сибиинньэ, тайах, таба о. д. а.) этэрээттэрэ. ☉ Отряд копытных, копытные. Туйахтаахтар араастара — бүтэй уонна ыыраахтаах туйахтаахтар
□ Алаас сыһыыларым Алардарын иһигэр Ачаах туйахтаахтар Аалсыһан үөскээбиттэр. «ХС»
◊ Бүтэй туйахтаах (туйахтаахтар) көр бүтэй II
Үрэххэ баппатах үрүҥ түүлээҕи, Үргүүк хаҥылы, бүтэй туйахтааҕы Үксэтэ олордуннар. П. Ойуунускай
Бүтэй туйахтаахтар оҕолоро …… төрөөт да атахтарыгар тураллар уонна ийэлэрин батыспытынан бараллар. ББЕ З. Паарынай туйах- таахтар — ыыраахтаах туйахтаахтар диэн курдук. Паарынай туйахтаахтар этэрээттэригэр сибиинньэлэр, бегемоттар, табалар, жирафтар киирсэллэр. Ыыраахтаах туйахтаах (туйахтаах- тар) — туйахтарын иһигэр икки эбэтэр түөрт тарбахтаах туйахтаахтар этэрээттэрэ (хол., таба, туртас, сибиинньэ). ☉ Парнокопытные (напр., олень, кабарга, свинья)
Үгүс ыыраахтаах туйахтаахтар төбөлөрүгэр муостаахтар. ББЕ З
Бачча элбэх ыыраахтаах туйахтааҕы бу өрүс кытылыгар аатырбыт Кугда баай даҕаны буорга үктэннэрбитэ иһиллибэт этэ. ВМП УСС

I
аат., эргэр. Ыраах ойуу, ыстаныы. ☉ Большой длинный прыжок. Ыраах чугуу. Уһун чугуу
II
аат. Ханнык эмэ сир муннуга, уһуга. ☉ Окраина, конец, край какой-л. местности
Ол очуоһу Туйахтаах сытыыта чубуку даҕаны Чугуутун кыайан булбута биллибэт. Күннүк Уурастыырап

даҕ. Туох да халбаҥа суох, булгуччулаах. ☉ Обязательный, непременный
Ити эбэһээтэлинэй көрдөбүл буоллаҕа дии. Н. Босиков
Бултааһын кэмигэр туйахтаах дьиикэй кыыл бааһырар түбэлтэтигэр, ону өлөрүү эбэһээтэлинэй. САССР ББ-75
Көҥүл хоһооҥҥо аллитерация даҕаны эбэһээтэлинэй быраабыла буолбат. ВГМ НСПТ

кылбаҕар диэнтэн атаах.-аччат. Чааркаантан эрэ чаҕыйааччы, Сыһыыны, толоону сыыйталыыр Сыгынах анныттан быгыалыыр, Кыраһа курдук кылбаҕаркаан Кынаҕар-чоноҕор кыысчаан баар үһү. Болот Боотур
Кылбаҕаркаан уорҕалаах, …… Аҕыс адаар мүһэлээх, Түөрт түөрэҥ туйахтаах Соноҕоһум барахсан. А. Бэрияк
Кылбаҕаркаан бэйэлээх Кыһылыктыыр атахтаах, …… Кыҥкынаабыт куоластаах Кыталыктыыр көтөрбүт …… Кыҥкыначчы ыллаата. «ХС»

даҕ. Кэтит ураанньыктаах (сылгы дьүһүнүгэр). ☉ Имеющий белое пятно или белую полоску на лбу (о масти лошади)
Сүүһүгэр м алааннаах суор хара ат.  [Сылгы] Тараахтаахый туйахтаах, Баһырҕастаах атах таах, Малааннаах сырайдаах, Кунус тардаах сиэллэрдээх …… Бэрбээкэйдээх бэрдэ дьэ. С. Зверев
ср. монг., бур. малаан ‘лысый, плешивый’