даҕ.
1. Аһара иҥсэлээх, туохха да топпот. ☉ Ненасытный, алчный
Дьон оботтоох баҕа санаатын муҥур уһуга көстүбэт. «Кыым»
Саранча аһара оботтоох. ББЕ З
2. көсп. Дьулаан, оннук көрүҥнээх. ☉ Грозный, страшный, имеющий такой вид
Удаҕан оботтоох сүллүгэһэ Хоолдьугунан тосту ыстанан Тулламай угун эрэ Тутан хаалла. П. Ядрихинскай
Оботтоох аһыыларын килэҥнэтэн, тиистэрин лаһырҕаппахтаабыт. Болот Боотур
Намыын [киһи аата] маһы хаамтарбат эрэ уус буолан, сүгэтэ сытыы, оботтоох. Ф. Постников
3. көсп. Бэйэтигэр тардар күүстээх (хол., киһи хараҕын эҥин этэргэ). ☉ Притягивающий к себе, манящий, соблазнительный, страстный (напр., о взгляде)
Араарбакка одуулаһар, сиилиир-хоһулуур оботтоох харахтары [Ньургууна] көрүөн дьулайар. А. Софронов
Өлөөнө түүн эр киһи оботтоох уурааһыныгар махталлаахтык хардаран, Солтуохабы кууспаҕалаабыта. П. Аввакумов

аат. Тирии арааһыттан (хол., тыстан, саарыттан, түнэттэн о. д. а.) тигиллибит, уһун остоох атах таҥаһа. ☉ Обувь из кожи, похожая на сапоги, торбаса
Этэрбэс көрдөөн көрдүм да булбатым. Т. Сметанин
Ат хоҥхочоҕун тириититтэн тикпит саары диэн этэрбэс ууну иҥэриэхтээҕэр, түөрт-биэс күнү мэлдьи ууну да кэһэн сырыттаххына, атаххын быыкааннык да сиигирдиэ суоҕа. УАЯ А
♦ Этэрбэс араадьыйата — киһиттэн киһиэхэ кэпсэниллэн, ханнык эрэ сонун сурах курдук түргэнник тарҕаныыта (сороҕор сымыйа да буолуон сөп). ☉ Быстрое распространение слухов, достоверность которых не всегда подтверждается, торбозное радио
Дьахталлар обургулар ону эбэн-сабан, уу тэстибэт гына оҥорон, араастаан кэпсээбиттэрин этэрбэс араадьыйата обургу тиийиэх айылаах сиригэр барытыгар тиэртэ. М. Хара
Сураҕа, Татыйык икки кыыһыттан улаханнык саллыбыт үһү диэн этэрбэс араадьыйатын сонуна өр күүттэрбэккэ тиийэн кэллэ. Огдо
◊ Саары этэрбэс көр саары
Өбүгэлэрбит маанылаах саары этэрбэстэрин хатыҥҥа үүнэр ыт мунна тэллэйинэн кырааска оҥорон сотоллоро үһү. АЭ ТЫС
Эр дьон саары этэрбэстэригэр баанар быаларыгар көмүс тылы араас быһыылаан куталлара. ФГЕ ӨӨСҮҮ
Тумустаах кыбытыылаах саары этэрбэһи тигии туспа уратылаах буолара. ААН ТИиК. Саппыйаан этэрбэс — саппыйаантан тигиллибит чараас сайыҥҥы этэрбэс. ☉ Лёгкие летние торбаса, сшитые из коровьей кожи, выделанной ручным способом как сафьян, сафьяновые торбаса
Саппыйаан этэрбэс — нуучча сабыдыалынан тириини саппыйаанныахтарыттан ыла тигиллэр, синньигэс, кыараҕас остоох сайыҥҥы этэрбэс. НБФ-МУу СОБ. Сарыы этэрбэс — сарыыттан тигиллибит этэрбэс. ☉ Торбаса, сшитые из мягко выделанной коровьей или другой кожи, ровдужные торбаса
Ойуулаах (дьэрэкээннээх) сарыы этэрбэс — айаҕыттан тумсугар тиийэ өҥнөөх сабынан дьэрэкээн ойуулаах буолар. НБФ-МУу СОБ
Тирэҥсэ этэрбэс — тирэҥсэ диэн курдук. Тумустаах, сайыҥҥы тирэҥсэ этэрбэстээх эҥин. С. Маисов. Тулламай этэрбэс — тулламай
1.
1 диэн курдук. Тулламай — олус намыһах остоох, дьиэҕэ кэтиллэр сайыҥҥы чэпчэки этэрбэс. НБФ-МУу СОБ
Тумустаах этэрбэс көр тумус. Тумустаах, сайыҥҥы тирэҥсэ этэрбэстээх. С. Маисов
Тумустаах кыбытыылаах саары этэрбэһи тигии туспа уратылаах буолара. ААН ТИиК
Бэйбириэт билэлээх, тумустаах сарыы этэрбэс — икки кытыытынан кыһыл сукуна сыыйыылаах хара бэйбириэт билэлээх, ойуута-талата суох. НБФ-МУу СОБ. Түнэ этэр- бэс — түнэттэн тигиллибит этэрбэс. ☉ Торбаса, сшитые из лосиной или оленьей замши
Түнэ этэрбэс күүстээх үлэҕэ, булка кэтиллэр, аараламмыт, арыт ыыһаммыт түнэттэн тигиллэр. НБФ-МУу СОБ
Мин санаабар, сылгыһыкка түүлээх чомпой бэргэһэ, таба саҕынньах, таба эбэтэр ыт тириитэ ыстаан, уллук сутуруо, түнэ этэрбэс наадалар. ДВР САЗС. Тыс этэрбэс — тыстан тигиллибит, аллараа өттө хаатыҥканан уллаһыллар этэрбэс. ☉ Унты, сшитые из шкурки с нижней части ног животных, камусов и подшитые войлоком
Тыс этэрбэс — таба, тайах, сылгы, сүөһү тыһыттан мааныга да, мараҕа да кэтиллэр гына тигиллэр кыһыҥҥы этэрбэс. НБФ-МУу СОБ
Таба тириитэ ыстааннаах, саҥыйахтаах, суокка уллуҥнаах тыс этэрбэстээх эһэбит оҕонньор барахсан суол кытыытыгар баар дириҥ чалбах ууга тиэрэ түһэн сытар эбит. БМ БМ
Этэрбэс быата көр быа. [Симэхсин эмээхсин] ытыһын таһынан өрө эккирээн иһэн, этэрбэһин быатыттан иҥнэн умса баран түһэн, атаҕа иэнин таһыйан саллырҕатта. П. Ойуунускай
Уйбаан этэрбэһин быата сөллүбүтүн баанна. Амма Аччыгыйа
Этэрбэһин быата сөллөн, Ойон иһэн Охтон түстэ. Т. Сметанин
ср. др.-тюрк. етик ‘мягкая обувь из кожи’

аат.
1. Талах эбэтэр саҥа үүммүт үөт дэбигистик хастанар, сымнаҕас хатырыга. ☉ Легко отделяемая, мягкая кора тальника или молодой ивы, лыко
Сытыы быһах инчэҕэй талахха халтарыйдаҕын аайы, үрүҥ сутука сыыйыллан аҕабыт ньилбэгиттэн сиргэ түһэрин дьиэ кэргэн бүтүннүү одуулаһан олордубут. А. Сыромятникова
[Мөрүөн] табахтыыр кэмигэр Маайыс чыпчаххай гынар талаҕын сутукатын тииһинэн хастыы-хастыы, айаҕа хам буолбат. Д. Таас
2. Үүнэн турар мас хатырыгын уонна этин икки ардынааҕы сымнаҕас субата (саас баар буолар). ☉ Мягкий слой непосредственно под корой лиственничного дерева, луб
От үөрэҕэ мас сутукатын былаан, Олорбута кини [Дьэбдьиэ] үлэлээн-хамнаан. Н. Босиков
Дьон бары ити кэмҥэ титирик сутукатын сииллэрэ. ПИС СТС
Эдэр мас хатырыгын хастыыллара, онтон сутукатын ылаллара. Ю. Чернов (тылб.)
♦ Сутука кур (курдаах) — дьадаҥы, туох да баайа-дуола суох. ☉ Очень бедный, нищий (букв. пояс из лыка)
— Дьэ, сутука курдар олус күннээн эрэллэр. Эн улахан, саҥа лааппыгын «Народнай лааппы» диэн ааттаабыттар. Н. Якутскай
Эн буоллар сүөһүҥ сири сапта, итини биир киэһэ уоттаан кэбиһиэхтэрэ. Кинилэргэ суох буолла да, атыттар эмиэ кинилэр курдук сутука курдаах буолуохтарын баҕараллар. А. Сыромятникова
◊ Бэс сутуката — бэс хатырыгын аннынааҕы сымнаҕас субата (урут буһаран тарга, суоракка булкуйан сииллэр этэ). ☉ Молодой наружный слой древесины сосны, лежащий непосредственно под корой, заболонь (раньше употреблялась в пищу)
Бэс сутукатын ууга буһаран баран быыкаайык тооромос тары холбуу ытыйан, күнүс биирдэ аһыыллар. Амма Аччыгыйа
Суоракка бэс сутукатын, сайын муспут үөрэ отторун куттахтарына, син үссэммитэ буолан хоноллоро. А. Сыромятникова
Астара баранан, айаҕалыы сатаан саас диэкинэн бэс сутукатын, араас оту-маһы сии сатаатылар. Г. Колесов. Сутука быа — талах сутукатын илитэн, хатаран өрүллүбүт быа. ☉ Верёвка из мягкой коры тальника или ивы
[Мөлчөс] кэлгиэлээх туоһун ылан санныгар күүскэ бырахпытыгар сутука быа быстан, туоһа ыһылла түһэр. КНЗ ТС
Сутука быаны атыылаан харчыны мэнээк өлөрүллүөхтээҕэ, онон холкуостаахтар …… липа маһы кэрдэн, сутукатын хастаан, илитэн быа өрөллөрө. Г. Николаева (тылб.). Сутука олооччу (тулламай, эмчиирэ) эргэр. — сутуканан өрөн оҥоһуллубут атах таҥаһа. ☉ Плетёная обувь из коры тальника, лапти из лыка
Дьадаҥы мин аҕам күннүктээн Сутука эмчиирэ баайара. Сынньана таарыйа миэхэҕэ Мас аты оҥорор буолара. С. Данилов
Түннүк таһыгар …… илдьи сытыйбыт сутука олооччулаах киһи турара. АМН ҮТӨ
Аҕам эргэ хортууһун хаҥначчы уурунаат, сутука олооччуну анньынаат, ыстанабын. КИ АДББ
ср. чулым. сойҕу ‘лыко’