тулуй диэнтэн х-ччы аата
Оҕуруот култууралара ичигэһи сөбүлээччилэргэ, тымныыны тулуйааччыларга уонна кыһыны кыстааччыларга арахсаллар. ФНС ОС

туохт.
1. Өй-санаа өттүнэн ким, туох эмэ дьайыытыгар бэринимэ, тугу эмэ уй, туораа. ☉ Стойко переносить, терпеть, сносить что-л. [Маайа:] Эн мөхпөтүҥ, сыспатыҥ буоллар, оҕонньордоох эмээхсин тылларын тулуйуом, кыһаныам да суоҕа этэ. А. Софронов
Бурхалей, төһө да дьадаҥытын иһин, маннык атаҕастабылы тулуйбакка, кыыһыран кэллэ. Эрилик Эристиин
Үгүс хаайыылаахтар киһи тулуйбат муҥун уйбакка өйдөрүттэн тахсаллара. П. Филиппов
2. Эт-хаан өттүнэн туох эмэ дьайыытын уй. ☉ Терпеть, выдерживать физически неприятные, болезненные ощущения
Ыарыытын тулуйа сатаан хараҕын быһа симтэ, алын уоһун хам ытырда. И. Гоголев
Саха сылгыта барахсан этэ минньигэһинэн, тымныыны-куйааһы тулуйарынан туохха тэҥнээх буолуоҕай. «ХС»
Сырыыны-айаны тулуйар эдэр киһини бэрт үгүстүк хомондьуруопкаҕа ыыталлара. «Чолбон»
3. Туох эмэ тастан дьайыытын (хол., ыйааһынын, баттааһынын) алдьаммакка, эмсэҕэлээбэккэ уй. ☉ Выдерживать физическое воздействие чего-л. извне (напр., тяжесть, давление)
[Ардахха] отуута тулуйбата, тэстэн, таммалаан тобурҕатан барда. Н. Якутскай
Ол оннук күүстээх үлэҕэ баһымньы уга тулуйуо дуо? М. Доҕордуурап
Подсолнечник күһүн хаһыҥы тулуйбат. СБХА
4. Тугу эмэ күүтэн, кэтэһэн төһө эмэ кэми аһар, туораа. ☉ Терпеть, выдерживать, пережидать какое-л. время до наступления, совершения чего-л.
Мин бэйэм даҕаны Сөдүөрэм көрбөккө аҕыйах хонугу аһарарбын тулуйбат буолан хаалбытым. Эрилик Эристиин
Бука бары: «Кыһыны этэҥҥэ туораан эрэбит. Аҕыйах хонугу тулуйдарбыт, күөххэ үктэниэ, көҥүлгэ көтүө этибит», — дии саныыллар. И. Федосеев
Биир сиргэ өр тулуйан турбат, тула көтөр, эргичиҥниир. А. Фёдоров
♦ Дэҥи тулуйбат — дэҥи (эндиэни, энчини) көрбөт диэн курдук (көр дэҥ II)
Эйигин: «Кыыһырымтаҕай, Дэҥи тулуйбат, — дииллэр, — Истиэ эрэ кэрэх! Алдьархай! Киҥэ тугунан диэлийэр». Р. Баҕатаайыскай
Ергин дэҥи тулуйбат, уолҕамчы уонна сүрдээх түрдэстигэс киһитин өйдүүбүн. П. Филиппов. Инчэҕэй эттээх тулуйбат — тыыннаах киһи уйбат, эрэйдэнэр. ☉ Ни один человек не выдержит
Кини [Мардьаҥныырап] доппуруостаатаҕына, инчэҕэй эттээх тулуйуо суох үлүгэрэ буолар. Е. Неймохов
Инчэҕэй эттээх тулуйбат итиитэ. И. Егоров
Өй мэйдээх тулуйбат көр өй мэйдээх. Биһиги өй мэйдээх тулуйбатынан «ураа» хаһыытын түһэрэбит. Кыайыы! Н. Лугинов
Бөрөлөөх эһэ киирсиилэрэ саҕаламмыта. Өй мэйдээх тулуйбат часкыыра, хаар күдэригэ өрө холоруктаабыта. И. Федосеев. Тулуйарын (тулуйарыттан) ааста — күүһэ-уоҕа, кыаҕа бүтэн тугу эмэ уйбат, кыайбат буолла. ☉ соотв. чаша терпения переполнилась
[Бүөтүр:] Мин, эйигин таптыыр киһи, итинник быһыыны өр тулуйарбыттан аастым. А. Софронов
[Дуня:] Убаай, тулуйарбыттан аастым. Кини санаабыттан арахпат. С. Ефремов
Тулуйарын аастаҕына, аба-сата таһынан дьалкыйдаҕына …… норуот кырдьык даҕаны бууннаталыыра даҕаны. АМН ҮТӨ
ср. бур. тулиха ‘мучиться, томиться’, эвенк. тулуймии ‘терпеть, претерпевать, выдержать’

туохт. Тугу эмэ (олус кэтэһиилээҕи, долгутуулааҕы) оҥоро охсор баҕаҕын уҕарыт, кыатана тутун, туттун (үксүгэр буолб. ф-ҕа). ☉ Воздерживаться от сильного желания сделать, исполнить что-л. (долгожданное, волнительное) как можно скорее (обычно в отриц. ф.)
Биһиги ырбыт ат тэлиэгэтигэр тулуйан-тэһийэн олорбокко, түһэн, төһө эмэ куота баран, томтор үрдүнээҕи күөх окко быардаан сытан арааһы сэһэргэһэбит. Амма Аччыгыйа
Мэник Мэникчээн Сэргэчээн тулуйбата-тэһийбэтэ. Соҕотох бу киэһэ, сибилигин Боруукайга сатыы ыстаныах санаата киирдэ. Болот Боотур
Сабыс-саҥа сырдык дьиэ тутуллан бүтэрин эдэрдиин-эмэнниин тулуйбакка-тэһийбэккэ кэтэспиппит. КИ АДББ

туохт. Тугу эмэ тулуйан кэтэһэ сатаа (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Терпеливо дожидаться чего-л. (напр., окончания разговора — обычно употр. в отриц. ф.)
«Хара маҥнайгыттан итинтэн саҕалыаҥ этэ буоллаҕа дии», — диэтэ хайаларын эрэ тэһийбэтэх-тулуйбатах саҥата. В. Яковлев
Дьэбдьиэ тэһийбэтэ-тулуйбата, уот иннигэр соҕотоҕун хороллон олорор сүрэ бэркэ дылы. Болот Боотур
Соня итини тэһийэн-тулуйан истибэтэ. М. Доҕордуурап
Арамаан тэһийбэккэ-тулуйбакка эттэ: «Аҕаа, миигин оскуолаҕа ыыт эрэ». С. Федотов. / / Ханна эмэ сылдьан соҕотохсуйбат, чуҥкуйбат буола сатаа (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Переносить одиночество, скуку (обычно употр. в отриц. ф.)
Маннык түгэҥҥэ киһи тэһийбэккэ-тулуйбакка эрэйдэнэр, мэктиэтигэр аһаабат буолар. «ХС»

выносить, переносить, терпеть, претерпевать; быстах кыһалҕаны тулуй = терпеть временную нужду; ыарыыны тулуй = переносить боль; биир сиргэ тулуйан-тэһийэн олорбот он никак не усидит на месте, он непоседа; тулуйарбыттан аастым мне уже невтерпёж.

v. to endure, tolerate; тулук n. tolerance, endurance; тулуйумтуо a. enduring, tough