даҕ., фольк. Сүҥкэн, олус улахан. ☉ Очень большой, огромный
[Аттар] Сүлүһүн илбис дугуйдаммыт Сүҥ байҕал хотуну Бэтэрээ бэлэһинэн Битийэ көттүлэр. Саха фольк. Сүллэр этиҥ ньиргиэрдэммит, Сүлүһүн илбис дугуйдаммыт Сүҥ байҕал түгэхтэммит, Тунаах былыт урсуннаах Туустаах байҕал тулалаах …… Орто дойду оҥоһуллубута үһү. П. Ойуунускай
Ким көрбүтэй сүҥ эрилик Хотой төрөөт дайбытын? И. Гоголев
♦ Сүҥ дьааһын көр дьааһын
Э-э дьэ, мин диэтэх киһи сүгэ балта, сүҥ дьааһын тылбын истэн олор эрэ! ПЭК ОНЛЯ V
Сүүс сүллэр этиҥнии дуораттын Сүүс омук сүҥ дьааһын куолаһын. С. Тарасов
△ Кытаанах, нүһэр (ким, туох эмэ көрүҥүн этэргэ). ☉ Жёсткий, суровый (о ком-чём-л.)
Аттыгар хардаҥ эһэ тириитэ ыйанан турара кинини ордук сүҥ дьааһын, дьиппиэр, модун киэптиир. «Кыым». Сүҥ хаан фольк. — ытык-мааны, дархан. ☉ Почтенный, достойный уважения
Бу маннык сиргэ Одун хаан оҥорбут Сүҥ хаан улуустарын Сүгэ тойон аймахтарын, …… Дьылҕа тойон Оҥорон айан-кэрдэн түһэрдэҕинэ — оччоҕо эрэ бу сир иччитин булуо эбит нии, доҕоттор? Ньургун Боотур
Тукаам, Тыаһааны, эн Сүҥ хаан аҕаҥ Батас лыҥкыныырын эрэ манньыйан истибэт, Күөрэгэй дьырылыырын эмиэ кэрэхсиир. И. Гоголев

аат.
1. Устата-туората биллибэт, олус киэҥ сиринэн тайаан сытар туустаах дириҥ уу. ☉ Море, океан
Байҕал баастаах балыгы туппат (өс хоһ.). Байҕал түгэҕэр абааһы кыыһын хараҕа көстөр үһү (тааб.: чолбон). Байҕал уҥуор барыллыа уйата баар үһү (тааб.: таҥара дьиэтэ). Сүдү өрүстэр дэбилийэ устаннар байҕалларын барҕардаллар. Амма Аччыгыйа
Сүллэр этиҥ ньиргиэрдэммит, Сүлүһүн илбис дугуйдаммыт, Сүҥ байҕал тирэхтэммит, Тунаах былыт урсуннаах Туустаах байҕал тулалаах Орто дойду оҥоһуллубута үһү. П. Ойуунускай
2. көсп. Туох эмэ ордук киэҥэ-куоҥа, муҥура суоҕа (хол., тыл баайа). ☉ Неисчерпаемая глубина, богатство чего-л. (напр., языка)
Литература даҕаны норуот айымньытын байҕал курдук муҥура суох барҕа баайыттан сомсон ылар. Софр. Данилов
Ыһыахтар, оһуохай, олоҥхо Сахалыы мин тылым байҕала Суохтара буоллар дьэ олоххо Мин хантан булуомуй сааталы?! С. Данилов
Литература диэн байҕал дииллэр дьоннор. Ол байҕал ыраас дьэҥкир уутуттан баһан, утаҕы ханнарар олус да дьикти, кэрэ буоллаҕа. С. Тарасов
Биһиги, кырдьыга, гаас байҕалын үрдүгэр олоробут эрээри, туох буруйбутугар гааһа суох олоруохтаахпытый. В. Иванов
◊ Байҕал барааҕа – бэрт кэрэ дьүһүннээх кыра бараах: атахтара уонна тумсун төрдө ыыс араҕас, үрүҥ уонна хара моойторуктаах, түөһэ харалаах, сүүһэ маҥан, оройо хара, уорҕата бороҥ. ☉ Галстушник (кулик красноватого цвета)
Туохтааҕар даҕаны киһи бэлиэтиир эҥин дьүһүннээх байҕал барааҕа элбэҕин. УАЯ А. Уот Кудулу байҕал фольк. – олоҥхоҕо хоһуллар Аллараа дойду уот муората. ☉ Огненный океан в героическом эпосе олонхо
Уҥуоргута көстүбэтэх, Улаҕата биллибэтэх, Оломун булларбатах, Оппуоһун туттарбатах Уорааннаах Уот Кудулу байҕал. П. Ойуунускай
Уот Кудулу байҕалым кыраадыстаах тымныыга Кыратык да кыһаллыбакка Устан долгуйа сытар эбит. С. Зверев. Хоту муустаах байҕал – Евразия уонна Америка ыккардыларыгар мууһунан бүрүллэн сытар акыйаан. ☉ Северный Ледовитый океан
Хара муораттан Хоту муустаах байҕалга диэри тэнийбит кыргыһыы хонууларыгар социализм кэскилэ быһаарыллар мүччүргэннээх кэмнэрэ этилэр. Софр. Данилов
Хоту муустаах байҕалга уста сылдьар сир баарын туһунан учуонайдар ортолоругар кэпсэтэр буолбуттара ыраатта. П. Филиппов