туохт.
1. Ким эмэ буруйун суукка киллэрэн дьүүллээ. ☉ Рассматривать дело в судебном порядке, судить
Хата ол айдаарааччылары тутуталаан, сууттаан хаайталаабыттара. Н. Якутскай
Москубаттан байыаннай суут кэлэн аҕыйах хонуктааҕыта сууттаан, иирээни таһаарбытын иһин, Абдуркулланы ытарга уурбута. Эрилик Эристиин
Уорбуттара икки ый ааспытын кэннэ, били хаарга хаалбыт үтүлүгүнэн сирдэтэн, Туллай икки Кууһума иккини булан, сууттаан хаайыыга быраҕаттаабыттара. Н. Павлов
2. Туох эмэ буруй иһин сэмэлээ, аһаҕастык дьүүллээ. ☉ Порицать за проступок, осуждать кого-л.
Миигин сууттааҥ, мөҕүҥ, дьоннор, Тунуйаадыс курдук мин Хаарыан күнү олохпор Көдьүүһэ суох сүтэрдим. И. Гоголев
— Хаһыакка таһааран сууттаан эрэллэр диэбитэ. Ол кырдьык дуо? М. Доҕордуурап
Аҥаардас үөрэҕин билбэтин, уруогу көтүтэрин иһин сууттуур табыллыбат. «Чолбон»
3. кэпс. Тугунан эмэ оҕус, кырбаа. ☉ Наказывать, бить чем-л., устраивая самосуд
Саах күрдьээччи уолу, быыкаа арыы дуома сүппүтүн иһин буруйдаан, тайах маһынан сууттаабыт. Н. Заболоцкай
♦ Сутуруккунан (илиигинэн) сууттаа көр сутурук
Итиччэ киһини сутуругунан сууттуур табыллыбат. Н. Якутскай

1. даҕ. Түҥкэтэх, хараҥа; дьорҕоото суох, кэнэн, килбик. ☉ Замкнутый, тёмный (о чём-л.); нерешительный, робкий (о ком-л.)
   Кэпсээнтэн кэпсээн аайы …… кэнэн, ньүкэн дьону өрө тардар, сырдыкка таһаарар күүстэр ойууланан барбыттара. Күндэ
   Киһим суодал көрүҥүттэн маннык массыынаҕа айанныы үөрэммэтэх ньүкэн урааҥхай маҥнай улаханнык толло санаатым. С. Руфов
   Төрөппүттэриҥ эйиэнэ Былыргы ньүкэн үйэҕэ Тимир уматан кэлэллэрин, Иһит-хомуос охсоллорун Иэйэн кэпсиир буолаллара. М. Тимофеев
   «Сордоох суха» диэни иһиттэргин эрэ эргэни эҥээрдэһэн, саҥаҕа саантаабат ньүкэн киһини саныы биэрэҕин. «ХС»
2. аат суолт. Сайаҕаһа, сайдыыта суох, олохтон хаалбыт, түҥкэтэх киһи. ☉ Отсталый, тёмный, невежественный человек
   Бу, Лэппиэрэй, олохтоох тыллаах-өстөөх киһи эбиккин. Мин эйигин тыа ньүкэнэ буолуо дии саныырым. Л. Попов
   «Кини [Баһылай] тоҕо итинник ньүкэний, түҥкэтэҕий, дьонтон туора туттарый?» — диэн боппуруоска, бэл, нэһилиэгин дьоно кыайан эппиэттиэхтэрэ суоҕа. Күндэ. Суорун Омоллоон «Бэйэтэ эмтиэкэтин» Макаара, Ачаата, Күөх Көппөтө норуот кэпсэтэр тылыгар бигэтик киирэн ньүкэннэри, холтуурсуктары, тунуйаадыстары саралыыр эпиитэт буолбуттара да элбэҕи этэр буолбаат?! КНЗ СПДьНь
   ◊ <Үс күлэр> Ньүкэн <Үөдэн> түгэҕэ (төрдүгэр) фольк. — абааһы бухатыырдара айбардаан олорор Аллараа дойдуну ойуулааһын. ☉ Постоянный эпитет, описывающий Нижний мир, где господствуют богатыри-абаасы
   [Туйаарыма Куо] Көбүө-көмүс буорбуттан Үс күлэр Ньүкэн түгэҕэр Үүрүллэн киирэммин, Хааннаах хандалы кэтэммин, Хараҥа хаайыыга Хаайтарыам диэбэтэҕим. П. Ойуунускай
   [Бухатыырдар] Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕин дойдутун Тоҕута тэпсэллэригэр тиийдилэр; Кэлтэгэй ыйдара-күннэрэ Көстүбэт гына түҥнэри тарта, Өлүү гиэнэ дүбдүргэнэ, Сах гиэнэ быһылаана буолла. Ньургун Боотур
   Илин эҥээргэ Дуолан хара диэн Ньүкэн Үөдэн түгэҕиттэн да күөрэйбитэ, Халлаантан да түспүтэ биллибэт Туйгун Боотураат баар буолла. И. Гоголев
   ср. бур. нүхэн ‘дыра’, монг. нүкэн ‘лачуга; нора, отверстие, дыра’