Якутские буквы:

Якутский → Русский

ньүкэн

1) застенчивый, робкий, несмелый; ньүкэн киһи застенчивый человек; 2) перен. глухой (о местности); ньүкэн дойду глухое место.

Якутский → Якутский

ньүкэн

  1. даҕ. Түҥкэтэх, хараҥа; дьорҕоото суох, кэнэн, килбик. ☉ Замкнутый, тёмный (о чём-л.); нерешительный, робкий (о ком-л.)
    Кэпсээнтэн кэпсээн аайы …… кэнэн, ньүкэн дьону өрө тардар, сырдыкка таһаарар күүстэр ойууланан барбыттара. Күндэ
    Киһим суодал көрүҥүттэн маннык массыынаҕа айанныы үөрэммэтэх ньүкэн урааҥхай маҥнай улаханнык толло санаатым. С. Руфов
    Төрөппүттэриҥ эйиэнэ Былыргы ньүкэн үйэҕэ Тимир уматан кэлэллэрин, Иһит-хомуос охсоллорун Иэйэн кэпсиир буолаллара. М. Тимофеев
    «Сордоох суха» диэни иһиттэргин эрэ эргэни эҥээрдэһэн, саҥаҕа саантаабат ньүкэн киһини саныы биэрэҕин. «ХС»
  2. аат суолт. Сайаҕаһа, сайдыыта суох, олохтон хаалбыт, түҥкэтэх киһи. ☉ Отсталый, тёмный, невежественный человек
    Бу, Лэппиэрэй, олохтоох тыллаах-өстөөх киһи эбиккин. Мин эйигин тыа ньүкэнэ буолуо дии саныырым. Л. Попов
    «Кини [Баһылай] тоҕо итинник ньүкэний, түҥкэтэҕий, дьонтон туора туттарый?» — диэн боппуруоска, бэл, нэһилиэгин дьоно кыайан эппиэттиэхтэрэ суоҕа. Күндэ. Суорун Омоллоон «Бэйэтэ эмтиэкэтин» Макаара, Ачаата, Күөх Көппөтө норуот кэпсэтэр тылыгар бигэтик киирэн ньүкэннэри, холтуурсуктары, тунуйаадыстары саралыыр эпиитэт буолбуттара да элбэҕи этэр буолбаат?! КНЗ СПДьНь
    ◊ <Үс күлэр> Ньүкэн <Үөдэн> түгэҕэ (төрдүгэр) фольк. — абааһы бухатыырдара айбардаан олорор Аллараа дойдуну ойуулааһын. ☉ Постоянный эпитет, описывающий Нижний мир, где господствуют богатыри-абаасы
    [Туйаарыма Куо] Көбүө-көмүс буорбуттан Үс күлэр Ньүкэн түгэҕэр Үүрүллэн киирэммин, Хааннаах хандалы кэтэммин, Хараҥа хаайыыга Хаайтарыам диэбэтэҕим. П. Ойуунускай
    [Бухатыырдар] Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕин дойдутун Тоҕута тэпсэллэригэр тиийдилэр; Кэлтэгэй ыйдара-күннэрэ Көстүбэт гына түҥнэри тарта, Өлүү гиэнэ дүбдүргэнэ, Сах гиэнэ быһылаана буолла. Ньургун Боотур
    Илин эҥээргэ Дуолан хара диэн Ньүкэн Үөдэн түгэҕиттэн да күөрэйбитэ, Халлаантан да түспүтэ биллибэт Туйгун Боотураат баар буолла. И. Гоголев
    ср. бур. нүхэн ‘дыра’, монг. нүкэн ‘лачуга; нора, отверстие, дыра’

Еще переводы:

саатынньаҥ

саатынньаҥ (Якутский → Якутский)

даҕ. Саатыа да суохтан саатар, олус кыбыстыган. ☉ Стыдливый, застенчивый
Туох дьикти, ньүкэн оҕотой? Саатынньаҥа итиччэ дуу? Э. Соколов

нүкэн

нүкэн (Якутский → Якутский)

көр ньүкэн
Бэйэтин да наа датын кыайан быһаарсыбат нүкэн киһи. СГФ СКТ
Алдьархай аймаҕыттан икки атахтаах нүкэн чаадай. Д. Говоров
Мин Настя курдук нүкэн, көнө киһини өссө хаһан да көрсө иликпин. «ХС»

тардылыктан

тардылыктан (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Туохтан эмэ мэһэйдэтэн бытаар, хойутаа. ☉ Задерживаться, затягиваться из-за чего-л. (напр., о решении вопроса)
Кини ити тардылыктаммыт боппуруоһу быһаарыыга тус бэйэтинэн ылсыбыта. А. Яковлев. Чааһынай бас билиититтэн тардылыктанан Ньүкэн холкуоска сыҕарым киирэр. СЛ-9-10

тыыннаахтык

тыыннаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Күүстээхтик, илэ баардыы. ☉ Ярко, правдиво, живо (описать)
Оттон Най, Ньүкэн, Түптүр Хара диэн хайдахха дылы аҕыйах сурааһынынан тыыннаахтык тардыллыбыт уобарастарый! Эрчимэн
Наташаҕа таптала уонна эйэҕэстийиитэ хаһааҥҥытааҕар да ордук тыыннаахтык, ордук күүскэтик кини дууһатыгар уһуктан тиийэн кэллэ. Л. Толстой (тылб.)

үөдэн

үөдэн (Якутский → Якутский)

аат.
1. миф. Аллараа дойду, абааһы дойдута. ☉ Нижний мир, преисподняя, ад
Кырынаас дьаарын курдук ыы-дьаар сыттаах өлүү үөдэн дойдутун кирбиитин үрдүгэр турар эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс уон сааспын Аҥаарыйа туоламмын, Үрүт уҥуоҕум өҥкөйөн, Күрэҥсийэ дьүдьэйэн, Үөдэним үүтүн өҥөйөн, Өлөр күнүм бүрүүкээн Олордоҕум үһү, оҕолоор! С. Зверев
Үөдэн айаҕа аһыллан туран оборон ыллын. ХИА КОВО
2. үөхс. Абааһы, дьаабал, дирээн (үксүгэр сэнээн этэргэ). ☉ Дьявол, чёрт, бестия
Кырдьык даҕаны, кыыһырбычча да бу үөдэни кытта охсуһаары гынным. Ньургун Боотур
Чыс кутуйах үөдэн Чобоотук чыҥыргыыр, Чычыпчааптар үөрдээн Сылдьаллар дабархайдыы. Баал Хабырыыс
[Ойуун — эдэр ойууҥҥа:] Үөдэн олус билээҕимсийэн, киһиттэн төһө эмэ ордук ойуун буолан. «Чолбон»
♦ Үөдэн салаатын (сиэтин, тыыттын) — абааһы көрөн, сөбүлээбэккэ саҥа аллайыы. ☉ Выражение недовольства, сильной досады; соотв. пропади [оно] пропадом
Үөдэн салаатын, ити сүөһүлэргин харайталаа. Н. Апросимов
[Укулаанап:] Тиэйбэт буолла дуо, сөп буоллаҕа дии. Үөдэн тыыттын кинини. В. Протодьяконов
Кэбэлий! Киэр буол мантан! Үөдэн сиэтин! Баал Хабырыыс. Үөдэн түгэҕэр — ханна эрэ олус ыраах, кыайан эргийбэт сиргэр. ☉ соотв. у чёрта на куличках
Аакка таҥнаһынным дуу? Үөдэн түгэҕэр түстүм дуу? Өксөкүлээх Өлөксөй
«Бай, үрүҥнэрбит үөдэн түгэҕэр түспүттэр буолбаат?! — диэтэ Булумдьу — Аҕыйах хонуктааҕыта тиэргэн иһэ үллэҥнэс киһи этэ». Л. Попов
Сыарҕалаах ат, аан туманы олбохтонон, ханна эрэ үөдэн түгэҕэр көтөн эрэргэ дылы. А. Фёдоров
<Үс күлэр> Ньүкэн <Үөдэн> түгэҕэ (төрдүгэр) көр ньүкэн. Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕин дойдутун тоҕута тэпсэллэригэр тиийдилэр. Саха фольк. Чэй эрэ, түргэнник Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэ дьиэҕиттэн тахса тарт! Ньургун Боотур
Илин эҥээргэ Дуолан Хара диэн Ньүкэн Үөдэн түгэҕиттэн да күөрэйбитэ, Халлаантан да түспүтэ биллибэт Туйгун боотураат баар буолла. И. Гоголев
ср. п.-монг. егүдэн ‘дверь’

аҕакка-ийэккэ

аҕакка-ийэккэ (Якутский → Якутский)

аҕа-ийэ диэнтэн атаах.-аччат. (тард
ф-гар тутлар). Аҕаккаам-ийэккээм! Истиэҕэ суохтарбын Иһиттим быһыылаах. Ардьаҥ Дуолай Буор Маҥалай оҕонньор, Адаҕалаах Ала Буурай эмээхсин икки, аҕаккайым-ийэккэйим, Мин этэр тылбын Ньүкэн Үөдэн (түгэҕиттэн) үс сиринэн дьөлөркөй оройгутунан таба оройдооҥ эрэ! Ньургун Боотур

алаатыгар

алаатыгар (Якутский → Якутский)

көр алаата
Ар-дьаалы! Аарт-татай! Алаатыгар эминэ туомуй! Алдьархайдаах аллараа дойдуттан, Үлүгэрдээх үс күлэр ньүкэнтэн …… Үөлэскит үүтүн өҥөйбүтүм Үһүс сыла туолла эбээт... П. Ойуунускай
Мас таҥараа, алаатыгар бааргын дуу, суоххун дуу? Ситэри, батары көр, мас таҥараа! Суорун Омоллоон
Аар-татай, алаатыгар нии, Ама тыйыс тыын! Туманынан үллүммүт Днепри Ким эрэ харбыыр. Баал Хабырыыс

анныттан

анныттан (Якутский → Якутский)

дьөһ. Абстрактнай миэстэ сыһыанын көрдөрөн, ким, туох эмэ былааһын, кыаҕын иһиттэн босхолонууну, тахсыыны бэлиэтииргэ туттуллар (дэҥҥэ тут-лар). ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, лица, из-под влияния, власти которых выходит, освобождается другой предмет или лицо
Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэ дойдуттан, Өлүү уутун үс күлэр күлүгүн анныттан Көтөҕөн сүгэн таһаарбытым. Ньургун Боотур

баҕатыйыы

баҕатыйыы (Якутский → Якутский)

баҕатый диэнтэн хай
аата. Кини кыргыттар үөрэххэ баҕатыйыыларын тэҥэ ньүкэн төрөппүттэр ол дьулууру туорайдаһа сатыылларын ойуулуур. ФЕВ УТУ
Күнү батыһа хаамыы – куруук мин иннибэр үрүҥ күн баар буоллун, араҥаччылыы сырыттын диэн баҕатыйыы. Багдарыын Сүлбэ
Ама, хайа бэйэлээх төрөппүт оҕото үөрэхтээх киһи буоларыгар баҕарбат буолуой? Ол эрээри, аҥаардас баҕатыйыы дьыаланы быһаарбат. ЧКС ОДьКИи

кэппиэйкэ

кэппиэйкэ (Якутский → Якутский)

аат. Харчы саамай кырата; бытархай харчы, харчы (уопсайынан). ☉ Копейка; мелкие монеты, деньги (вообще)
[Ньүкэн:] Билигин дьөрү кэппиэйкэм да суох. Онон харчыланнахпына, аны икки-үс хонугунан, бэйэм илдьэн биэриэм. Суорун Омоллоон
Эбэтэр бар дьонум кэлэйэ, Төлөөбүт кэппиэйкэлэрин кэрэйэ Киэр илгиэх Бэйэлэрэ дуу?! С. Данилов
Кинилэр былаан туоллун-туолбатын, ночоот таҕыстын-тахсыбатын, син биир хамнастарын кэппиэйкэтигэр тиийэ аахсаллара. ДВР ЭНьТ