туохт. Кыһалланмүһэллэн, ис сүрэхтэн баҕаран үлэлээ. ☉ Работать старательно и с большой охотой
Отутус сыллардааҕы холкуостар бэрэссэдээтэллэрин саныы биэрбитэ. Олор үөрэҕэ суох эбэтэр илии эрэ баттыыр эрэйдээхтэр: «Үлэлээн-хамсаан иһиэҕиҥ! Кутугунайан биэриэҕиҥ!» — дииллэрэ. С. Дадаскинов
Манна кэлиэн иннинэ үлэлээбит Байкалов аатынан сопхуоһугар атын этэ, салайааччылар кэм кутугунайар, итэҕэһи-быһаҕаһы туоратыһар, сүбэлэһэр буолаллара. «Кыым»

аат.
1. Туох эмэ үгэнэ, үгэннээн буола турара. ☉ Разгар, кульминация чего-л.; пыл, душевный подъём
Уонча сыл буолан баран, оҥорон таһаарар тэрилтэлэри кииннээһин уонна идэтитии уххана саҕаламмыта. В. Титов
Сэргэхсийии, көҕүйүү уххана методическай киин иһинэн устуудьуйа тэриллэригэр төрүөт буолбута. К. Уткин
Дьэ, онно буолуо, бастаан утаа туоратыһыы, сылаас миэстэни була сатааһын уххана, бэрт былдьаһыы. Лоһуура
2. көсп. Туох эмэ сабыдыала, угуйуута, тардыыта. ☉ Влияние чего-л., впечатление от чего-л.
Кинилэр тапталларын ис дьиҥин билбэккэ сылдьан, саба быраҕан сиилээһин-хоһулааһын ухханыгар хаптардаҕа. У. Ойуур
Мин эмиэ ол уххаҥҥа киирэн олорон, бу айымньылары ылан арыйталаабытым. «Сахаада»
Оттон дьон сиртэн-халлаантан ойдон, тулалыыр айылҕаттан тэйэн, кэпсээннэрин ухханыгар бигэнэ олорбуттара. «ХС»
♦ Аан Уххан I көр аал III
Кыһаҕа уот оттон баран, кырдьаҕас уус аал уот иччитин Хатан Тэмиэрийэни, Аан Ухханы аатын ааттаан, алгыс тылын саҕалыыра. МАП ЧУу. Аан уххан II көр аан II. Ол кэмтэн Михаил Ефимович Николаев аан уххан салайааччы буола үүнэн тахсыбыта. Быдан уххан үрд. — быдан дьылларга; үйэлэр тухары. ☉ На долгие годы; навеки
Дьэ онон, эһэбит, быралыйар быдан уххан быраһаай! И. Гоголев
Аал уотум, алаһа дьиэм барахсан, хаһан да хагдарыйары билимэ, куруутун чэчирии-чэлгийэ тур, быдан уххан бырастыы буоллун! «ХС»
◊ Аһаабыт уххаҥҥар үлэлээ — аһаат даҕаны, тот эрдэххинэ үлэлээ. ☉ Работать пока сыт, сразу после еды. Отчуттар аһаабыт ухханнарыгар хоторуулаахтык үлэлээбиттэрэ. Тымныы уххана — тымныы оройо диэн курдук (көр тымныы). Аҕалара тымныы ухханыгар да бултуу барара

I
сыһ., кэпс. Олус, аһара, таһынан. ☉ Слишком, чрезмерно
Арыт наһаа басыһан Баһааҕырсан турабыт, Арыт чиэрэс дайбаһан Туоратыһа сыһабыт. С. Данилов
Этэрин этэбин да, чиэрэс түһэн олус эриэскэйдиир эмиэ сатаммат. Н. Габышев
Көрүөхтэн сүөргү ынырык дьүһүннэммитэ, …… бэл саҥалыын, киҥниин-наардыын киһиттэн чиэрэс уларыйан, кыыл саҥатын курдук киҥинэйэр эрэ буолбута. «ХС»
II
сыһ. дьөһ.
1. Миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын тугу эмэ курдары ааһан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар (төрүт түһүгү кытта тутлар). ☉ Выражая пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, сквозь который совершается действие (через)
Онон кинилэр арыт сирэй көрсөн, арыт чуолҕан чиэрэс сибээстэһэллэрэ. П. Филиппов
Истиэнэ чиэрэс киһи ынчыктыыра иһиллэр. ПЭК СЯЯ
Хаптаһын кытыытыгар туруоруллубут кыра көлүөһэ чиэрэс сап тардыллар. ПАВ Ф-7
2. Миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын тугу эмэ нөҥүө туораан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении пространства, поперёк которого совершается действие (через)
Ол кини тоҕо күрүөһүт оҕуһун атын аҕа ууһун чиэрэс ыытан дьаарбатар! А. Софронов
[Бырааттыылары] бэйэлэрэ анал [бултуур] сирдэрэ суоҕун быһыытынан нэһилиэк чиэрэс ыраах, киһитэ суох Нуотара түҥ түбэтигэр таһаарарга быһаарбыта. «ХС»
[Куобах] күрүөнү чиэрэс түһэн, кэлбит аппатын диэки төннө турда. Л. Толстой (тылб.)
3. Хайааһын туох эмэ көмөтүнэн, тугу эмэ туһанан оҥоһулларын ыйарга туттуллар. ☉ Употребляется при указании на лицо, средство, при помощи, при посредстве которого совершается действие (через)
Ону [көтөр кынаттаах суолтатын] …… топонимика чахчыларын чиэрэс тыктаран көрдөрүөҕүҥ. Багдарыын Сүлбэ
Биһигини кытта бу Надяны чиэрэс сибээстэһиэххин сөп. А. Фадеев (тылб.)
Научнай-техиньиичэскэй өрөбөлүүссүйэ тыа хаһаайыстыбатыгар, бастатан туран, тиэхиньикэнэн чиэрэс киирэр. Үлэ үө.