даҕ. Лоҥсойон көстөр, тө рдү т тэ н ы ла үрд үк, мод ьу; ула ха н (киһи муннун этиллэр). ☉ Большой, крупный, с высокой переносицей (о носе человека)
Чуу каар умса түһэн, сүүһүн аннынан сургуччу көрөн, лоҥсоҕор муннун убахтана олорбута. Л. Попов
Тоҕо эбитэ буолла, [Васин] улахан лоҥсоҕор муннун туппахтанна. Э. Соколов

туохт. Бокут, токут (илиини, атаҕы). ☉ Сгибать в локтях, коленях (руки, ноги). Көллүбүт атаххын такытыма
□ Илиитин бэрт муҥунан такытан сирэйин аһара кэтэҕин диэки ууммута. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Дьөгүөссэ] икки илиитин такытан сиэптэрин туппахтанар, сэбиргэхтэрин имэринэр. П. Аввакумов
Хайа тэллэҕэр илиилэрин иннин диэки уунан, атахтарын тобуктарынан такытан, тура түһэрэ. Н. Абыйчанин

дьүһ. туохт.
1. Илин уһуккунан өрө ньыҕаллыбыт эбэтэр өрө хантайбыт курдук быһыылан (мурун эбэтэр туох эмэ илин уһугун туһунан). ☉ Быть вздёрнутым (о носе)
Уол тоҕо эрэ кэри-куру буолбут. Сынтайбыт муннун туппахтана-туппахтана, өрүтэ тыынар, сыҥсыйан ылар. П. Аввакумов
Сорохтор [сибиинньэлэр] сирэйдэрин киэбэ уларыйан туора өҕүллэр, сорохтор муннуларын уҥуоҕа үөһэ сынтайан тахсар. МВИ ССАР
Сөрүө тэллэх муннуктара үөһэ сынтайан тахсан, киирэр аан аллараа өттүн таарыйар үгэстээхтэр. ДьХ
2. көсп., кэпс. Туохтан эрэ саллан, дьулайан чаҕый. ☉ Сникнуть, потерпеть неудачу, отступить, пойти на попятную
Кинилэр бэйэлээхтэр ылыммыттарын ыпсарбакка, санаабыттарын сатаабакка сынтайбатах бэйэлээхтэр. Сэһэн Дьэрэмэй
Хантака кинээс иирсэн, бэрдимсигэ бэрт буолан, туруулаһан көрөн баран, киһи эрэ буоллар, дьэ кытаанахтык сынтайан турар. А. Сыромятникова
Ыарахантан чугуйар, сынтайар оҕо хаһан да үөрэҕи ылбат. АВК ДьСҮ
ср. сынталын
орд. шинтээ, калм. шантэ, халх. шанте

1. уоттаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Уолаттар …… испиискэлэрэ да, чокуурдара да суох буолан сатаан уоттанан аһаабакка сылдьыбыттар. Саха фольк. Сэриигэ, өлүүгэ Дьонноруҥ баранна, Алаһаҥ алдьанна, Уоругуҥ уоттанна. П. Ойуунускай
   Дьөгүөрдээннээх отууларын ыкса айаҕар уоттаннылар. Амма Аччыгыйа
2. Уоттаах буол; сырдатын, сырдатылын. ☉ Загораться; освещаться
   Аал уотун аһатта, кыынньыбыт кымыһынан ыһыах ыһан, сүүнэ улахан былаайаҕа бэйэтэ сандаар уоттанарга дылы гынна. Н. Босиков
   Чүмэчинэн, лаампанан уоттанан олорор тыа ыала, күндьыл ааһарын чаһынан кэмнээбэккэ, халлаан сырдаатаҕына саҥа күн үүннэ, хараҥа буоллаҕына күн бүттэ диэн барыллаан сылдьаллар. «ХС»
3. Сырдаа, чаҕылый (халлаан эттиктэрин туһунан). ☉ Сиять, светить (о небесных светилах)
   Сарсыарда күн уоттаммытын кэннэ тиритэн уһуктаҕын. Далан
   Күн уоттаммыт. Ытыскын сараттаххына, бэл, сылааһа биллэргэ дылы. Н. Лугинов
   Ый тахсан уоттанан эрэр. В. Миронов
   Кыһын сулустар уоттаннахтарына тымныы буолар. ВСС ППУОЯ
4. көсп. Өрө көтөҕүлүн, көхтөн, күүрээннэн. ☉ Воодушевляться, загораться, зажигаться
   Мин санаам уохтанна, Мин тылым уоттанна. Күннүк Уурастыырап
   Олохпут тубуста, Тапталбыт уоттанна. А. Абаҕыыныскай
   [Оҕолор] куттаммыттара ааһан, сүрэхтэрэ үөрүүнэн уоттанан лааҕырдарыгар долгуһа турдулар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   ♦ Хараҕа уоттанна (умайда) — олус долгуйбута, өрө көтөҕүллүбүтэ сирэйигэрхараҕар билиннэ. ☉ соотв. глаза горят (загорелись) у кого-л.
   Уйбааскы хараҕа уоттанан, сирэйэ кытаран баран, охсуох киһи курдук Арамааҥҥа чугаһаан кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Семён Иванович, туох эрэ үчүгэйтэн, үөрүүлээхтэн сэргээбит курдук күлэн-үөрэн, харахтара уоттанан барда. Т. Сметанин
   Булчут киһи булду көрөн, хараҕа уоттанна, быһаҕын туппахтанна. КФА СБ

сыһ. Ынаҕы ыах иннинэ ньирэйгэ эмнэрбэккэ эрэ, көннөрү илиинэн туппахтаан этэрэн (ыа). ☉ Без припуска телёнка к корове (доить)
Туппаҕынан ыата үөрэммэтэх ынах иэтэн биэрбэккэ, үүтэ тардарга барбыта. Күннүк Уурастыырап
Ынаҕы туппаҕынан ыаһын быдан барыстааҕа билиннэ. М. Доҕордуурап
[Бургунаһы] Тунах сайын устата Туппаҕынан мин ыатым. «ХС»

ыа I диэнтэн хай. аата. аат. Ийэ сүөһүнү (хол., ынаҕы) эмиийдэрин тардыалаан, үүтүн ыган сүүрдүү. ☉ Доение, дойка
Оттон ыаһын, төрөтүү-ууһатыы, көрүү-харайыы — ол ыанньыксыттар киэннэрэ. Далан
Ынахтарын майгыларын аны билэн, ыаһыҥҥа хорсун соҕустук ылсыстылар. В. Яковлев
Эдэр ыанньыксыттар ынаҕы этэтэ суох ыаһын туох ордуктааҕын кимхайа иннинэ өйдөөбүттэрэ уонна олохтообуттара. М. Доҕордуурап
◊ Туппаҕынан ыаһын — ынаҕы ыах иннинэ ньирэйгэ эмнэрбэккэ эрэ, көннөрү илиинэн туппахтаан этэрэн ыаһын. ☉ Доение без припуска телёнка к корове
Тукаам, ынаҕы туппаҕынан ыаһын соҕуруу дойдуга олохтоммута ыраатта. М. Доҕордуурап
Михаил Кутуков ынаҕы туппаҕынан ыаһыны биир бастакынан саҕалаабыта. «ХС»

даҕ. Көрбүтүн тыыппакка эрэ буолбат, илиитэ тиийбитэ эрэ баар, тугу да сүгүн туруорбат идэлээх (кыра оҕону этэргэ). ☉ Имеющий привычку всё трогать, брать в руки (обычно о маленьком ребёнке)
Туппас оҕо. ПЭК СЯЯ
Туллук саҕа кыыс этиҥ! Туппас, атаах да этиҥ! Ф. Софронов
♦ Илии туппас (туппай, туппах) көр илии
Иһиккэ, аска Илии туппас. К. Туйаарыскай
Вася үһүгэр сылдьар. Илии туппайа диэн алдьархай. Багдарыын Сүлбэ

аат. Ынаҕы ыан баран ньирэйи иккистээн ыытан кыратык эмнэрэ түһэн ылыы (хаалбыт үүтү барытын ылаары). ☉ Второй припуск телёнка к корове (чтобы она дала молоко полностью, без остатка)
Быйылгыттан ыла аны ынахтарбытын этэтэ суох туппаҕынан ыыр үһүбүт. «ХС»
ср. тув. эдер ‘давать молоко (о домашних животных)’

аат.
1. Киһи, сүөһү, кыыллар истэр уорганнара. ☉ Ухо, уши
[Байбал:] Биир маҥан ат, алта хаардаах, уҥа кулгааҕа холорук имнээх, сыаната түөрт уон сүүс. А. Софронов
Хачыгыр кулгааҕа мэктиэтигэр тыс-тыс тыаһаан ыла-ыла бүрүтэ ылбахтаабыта. Эрилик Эристиин
△ Ырааҕыттан эбэтэр олус кыратыттан иһиллимиэн да сөп тыаһы-ууһу, саҥаны истэр дьоҕур. ☉ Чуткость, острота слуха
Ордук кыраҕы харахтаах, чуор кулгаахтаах, истиҥ иэйиилээх, кэрэни кэрэхсиир кыра уол …… дьикти сиэркилэни оҥорбут. И. Данилов
Мин сытыы хараҕым билэр Эһи ханна бараргытын, Мин сэргэх кулгааҕым истэр Иҥэрсийэр саҥаҕытын. И. Чаҕылҕан
2. көсп. Тутарга, ыйыырга о. д. а. аналлаах туттар сэп-сэбиргэл, иһит-хомуос ойоҕос өттүгэр баар чааһа (тутааҕа). ☉ Уши (котла, ушата и т. п.)
Маабыра эмээхсин сылабаарын илдьээри икки кулгааҕыттан харбаан баран эмиэ өрө хабылла түстэ. Амма Аччыгыйа
3. Кыһыҥҥы ичигэс бэргэһэ икки ойоҕоһунан түһэн кулгааҕы, сыҥааҕы сабар өттө. ☉ Уши (шапки-ушанки)
Настя бэргэһэтин кулгаахтарын быатын баанар. Н. Якутскай
Билигин өйдүүр: бэл бэргэһэтин икки кулгааҕар иккиэн быалара суоҕа. Н. Габышев
4. эргэр. Былыргы чокуурунан эстэр айаҕынан иитиллэр саа таһыттан ытыах иннинэ буорах кутар кыра көҥдөй тимир туруупката (саа иһигэр кутуллубут иитии буораҕы кытта холбоһор). ☉ Полка (у старинных кремневых ружей)
Баҕырҕай кыҥаан турдаҕына, Уулаах хататынан уот саҕан ылан саа кулгааҕыгар ууран биэрэн эспитэ. Эрилик Эристиин
Сорохтор сааларын чуумпурдууллар, сорохтор сааларын кулгааҕар буорах куталлар. Л. Толстой (тылб.)
др.-тюрк. кулкак, тюрк. кулак
♦ Бүтүннүү кулгаах (кулгаах-харах) буол — олус болҕойон иһит. ☉ Слушать очень внимательно, превратиться в глаза и уши; навострить уши
[Сатыырап:] Чэ, истэбин, бүтүннүү кулгаах буолан олоробун. С. Ефремов. Огдоо кэпсээнин Евгения Петровна бүтүннүү кулгаах-харах буолан олорон иһиттэ. С. Дадаскинов. Икки кулгааҕа <хараҕа-кулгааҕа> бүөлэммит <сабыллыбыт> — көрүөҕү да көрбөт, билиэҕи да билбэт, олохтон хаалбыт, тугу да билбэт-көрбөт буолбут. ☉ Не ведать (не видеть и не слышать) очевидного (букв. у него глаза и уши закрыты); отставать от жизни
[Маайыс:] (аҕатын) Тугун сүрэй хараҕыҥ, кулгааҕыҥ бүөлэммитэ?! С. Ефремов
Хайдах, сатаатар, иннигэр баары сатаан көрбөтистибэт гына кулгааҕа бүөлэммит, хараҕа сабыллыбыт хара түөкүнүй!.. «ХС». Истибэтэх кулгаах буол — билэбилэ билбэтэҕэ-көрбөтөҕө буол. ☉ Притвориться несведущим, ничего не знающим
«Айымньы» холкуос утары охсуһууга оройуон үрдүнэн холобур буолар үлэни көрдөрөн эрэр. Оттон эһиги кэккэлэһэ олорон истибэтэх кулгаах буолаҕыт. М. Доҕордуурап. (Киһи) кулгааҕар (кыайан) баппат — тосту-туора, толоос (хол., тыл-өс, саҥа-иҥэ). ☉ Что-л. (речь, молва) из ряда вон выходящее (по бестактности, грубости)
Бу Арбатская истэ олорор тыллара киһи кулгааҕар баппат тыллар этилэр. В. Яковлев
Суруйааччы да, ааҕааччы да кулгааҕар баппат, кинилэр тириилэрин таһынан киирэр тыл-өс туттуллан хаалара ханна барыай?! СГС СЛКСБ. Киһи кулгааҕа-хараҕа иҥнэр — киһи болҕомтотун тардар курдук үчүгэй. ☉ Бросаться в глаза
Бу балаҕан иһигэр таас тыаһыттан ураты киһи кулгааҕа-хараҕа иҥнэр туох да баара биллибэт. Суорун Омоллоон. Кулгааҕар <кулгааххар> куба саахтаабыт <холлубут, чохчойбут> — аанньа истибэт буолбут, дьүлэй, дөйүҥү буолбут. ☉ Быть, стать слабослышащим, тугоухим
Таас дьүлэйи тоҕо «Кулгааҕар Куба чохчойбута!» — дииллэрий?! С. Данилов
Дьиккэр, кулгааххар куба саахтаабыта дуо? И. Гоголев. Кулгааҕа сыаланна түөлбэ. — сынньанна, үлэттэн, эрэйтэн быыһанна. ☉ Отдохнул, отдохнул от работы, забот. Кулгааҕа-хараҕа дириҥээбит (кэҥээбит) — ону-маны элбэҕи билбит, онон кыраны сэҥээрбэт, ахсарбат буолбут (киһи). ☉ Видавший виды, бывалый (о человеке, к-рого ничем не удивишь; букв. его уши и глаза стали глубже)
У лахан хамнаска үөрэммит, кулгаахтара-харахтара дириҥээбит дьону буолбакка, саҥа бүтэрбит эдэр устудьуоннары аспирантураҕа ылыахха буоллаҕа дии. Далан. Төһө саха киһитэ …… Көрбөтөҕүн көрөөрү, билбэтэҕин билээри — Кулгаах-харах кэҥэтинээри, Төрөөн төннүөр диэритин Тиэстибитэ буолуой? «Кустук». Кулгааҕа-хараҕа <кулгаахпыт-харахпыт> киэҥ — сэрэн, барыта биллиэ, иһиллиэ, иһиллибэт-биллибэт суох. ☉ Все видит, все слышит, все становится явным, ничего нельзя скрыть (букв. уши и глаза широко раскрыты)
Быктарар күннээх буоллаххына бэйэҕиттэн бэйэҥ хоргутаар: биһи кулгаахпытхарахпыт киэҥ, илиибит уһун. Болот Боотур
Партийнай киһи ырааҕы көрөр, кулгааҕа-хараҕа киэҥ буолуохтаах. М. Доҕордуурап. Кулгааҕа эрэ истэн хаалла — өйдөөбөккө эбэтэр соһуйан саҥаран кэбистэ. ☉ Непроизвольно, нечаянно сказать что-л., ляпнуть что-л. неожиданно для себя
«Миэхэ тылла аҕал», — диэбитин кулгааҕа эрэ истэн хаалла. П. Ойуунускай. «Саар-тойон, санаабын Сайа эттиҥ...» — диэн кээстин — Кулгааҕа эрэ иһиттэ. Эллэй. Кулгааҕын ас — ким эмэ билбэтэҕин билэр, истибэтэҕин истэр гына үөрэт, өйдөт. ☉ Открыть глаза кому-л.
Кубалар кылбаҥныы аастылар, Хааллардылар кэрэлэрин сүрэхпэр, Мин дууһабын, мин кулгаахпын астылар Кэрэни кэрэхсээһин кэрэ үөрэҕэр. С. Данилов. Кулгааҕын быс — тугу эмэ кимиэхэ эмэ ааспакка-арахпакка эт, мээрилээ. ☉ Надоедать кому-л. своей навязчивой болтовней. Кулгааҕын сымнат <минньит> — иһитиннэрэн астыннар, уоскут. ☉ Удовлетворить, успокоить кого-л. каким-л. сообщением
Саҥаҕын истэммин кулгааҕым сымнаата. Н. Павлов
Күөрэгэй чыычаахтар ырыанан кулгааҕы сымната сатыыллар. Эрилик Эристиин. Кулгааҕын таһынан (аһар, ыыт) — болҕойон истимэ, болҕомтоҕо ылыма. ☉ Не брать во внимание, пропустить мимо ушей
Великанов этиитин ким да өйөөбөтөҕө, истибэтэх курдук, кулгаахтарын таһынан аһарбыттара. Н. Якутскай. Дьон көрдөөх-нардаах тылын-өһүн кулгааҕын таһынан аһарынар. А. Федоров. Кулгааҕыҥ уһугунан (иһит) — элэс, быстах, болҕойбокко (иһит). ☉ Специально не прислушиваясь, краем уха (слышать)
Оччо чуолкайа суох кэпсэтиини кулгааҕым уһугунан истибитим. Р. Баҕатаайыскай
Ылдьаа көннөрү бириэмэҕэ итини кулгааҕын уһугунан аһарыа этэ. Н. Заболоцкай. Кулгааҕын үргээ — кими эмэ туох эмэ буруйун иһин кэһэт, кырбаа (үксүн оҕо туһунан этэргэ). ☉ Драть уши кому-л.
Эн …… кинини кулгааҕыттан үргүүр курдук туттаҕын. ПП Дь. Кулгааҕын үүттээ — ааспакка-арахпакка биири хосхос этэн, көрдөһөн салгыт. ☉ Надоедать беспрестанными просьбами, прожужжать уши
«Хайа, ийээ, хаһан таҥараҕа тиксэ барабыт?» — диэн күн тура-турабын кулгааҕын үүттүүр буоламмын, кыратык мөҕүллэтэлээн ыллым. Р. Кулаковскай. Кулгааҕыттан сиэт — кими эмэ тугу да билбэт курдук санаан олус ымпыктаан-чымпыктаан ый-кэрт, быһаар. ☉ Водить кого-л. за руку
Мин уолчааным сааһынан эрэ эдэр, оттон араас мааныларга үөрэннэ, биллэ-көрдө аҕай. Ону эн киһиҥ, уруккутун курдук, кулгааҕыттан сиэтээри гынар үһү. А. Сыромятникова. Кулгаах тааска биэр (саай) — кулгаахха оҕус, кулгаахха сырбат. ☉ Дать, ударить в ухо
Бэйэ-бэйэлэригэр мохсоҕол курдук ыстанан түсүһэн, кулгаах тааска бэрсибитинэн барбыттар. Саха фольк. Анараа киһи Томороону кулгаах тааска биэрдэ. Болот Боотур. Кулгаахтаах иһиттин, харахтаах көрдүн — киһи барыта иһиттин, биллин. ☉ Пусть знает всякий, пусть знают все, имеющий уши да услышит, имеющий глаза да увидит. Кулгаахтаахха иһитиннэрбэккэ, харахтаахха көрдөрбөккө — кистээн, кимиэхэ да биллэрбэккэ, көрдөрбөккө. ☉ Тщательно скрывая, чтобы ни одна живая душа не знала
Ийэлээх аҕата кулгаахтаахха иһитиннэрбэккэ, харахтаахха көрдөрбөккө кистээн-кистээн оҕолообуттар. «ХС». Кулгаах хаалыа, муос үүнүө — үүнүөхтээх-сайдыахтаах үүнүө-сайдыа (кыайан тохтоппоккун). ☉ соотв. чему быть, того не миновать (букв. уши останутся, а рога отрастут)
Кулгаах-харах иччитэ буол көр кулгаах иччитэ буол. Ньукуу ити кэпсэтиини бүтүннүү кулгаах-харах иччитэ буолан иһиллии сытта. С. Никифоров
Ньукулаас, кулгаах-харах иччитэ буолан, хамсаабакка тыаһа суох кэтэһэн олорбохтоото. «ХС». Кулгааххарах көмүстээн этэр түөлбэ. — уоскутаары тугу эмэ дьиҥ кырдьыгынан буолбакка, киэргэтэн-тупсаран этэр. ☉ Говорить неправду (смягчая остроту истинного положения) ради успокоения или утешения кого-л.. Куһаҕан киһи кулгааҕа кутуругун төрдүгэр — истибитин-көрбүтүн да ситэн өйдүүр кыаҕа суох (киһи). ☉ О человеке, не способном воспринимать услышанное и увиденное (букв. у дурного человека уши находятся у основания его хвоста)
Ээ, «куһаҕан киһи кулгааҕа кутуругун төрдүгэр» диэн ити буоллаҕа. Эрэйдээх, итинэн төһөнү хомуруйан туһаннаххыный?! Амма Аччыгыйа. Хаптаҕай кулгаах истибэтэх — олус дьикти, ким да ханна да билбэтэхкөрбөтөх дьиктитэ. ☉ Диковинка невиданная, невидаль
Хара харах харахтаабатах, Хаптаҕай кулгаах истибэтэх Халыан элбэх харчылаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Арай, ынах ханнын саҕа, Хара харах көрбөтөх, хаптаҕай кулгаах истибэтэх Хаарыан тааһа сытар. Эллэй. <Хаптаҕай> кулгаахтаах истибэтин, <хара> харахтаах көрбөтүн — букатын ким да истибэтин, билбэтин. ☉ Имеющие уши да не услышат, пусть никто не узнает
Маайыһы чып кистэлэҥинэн ыҥыран киллэр. Хаптаҕай кулгаахтаах истибэтин, хара харах-таах көрбөтүн. Амма Аччыгыйа
◊ Кулгаах анньыыта эмт. — кулгаах тымныйан ыалдьыыта. ☉ Отит
Пенициллини араас сэтэрийэр уонна ириҥэрэр процесстары, холобур сэбиргэхтэтиини, кулгаах анньыытын, ангинаны уо. д. а. ыарыылары эмтииргэ олус ситиһиилээхтик тутталлар. КВА Б. Кулгаах быата — сыарҕа олгуобуйатыгар дуҕа төбөтүнэн эрийэ кэтэрдэн, аты сыарҕаҕа (тэлиэгэҕэ) көлүйэр быа; хомуут кулгааҕын быата. ☉ Гуж
[Сөлүөрэ] аны иннин диэки кып-кыычыгырас тыас иһилиннэ. Онтон өйдөөбүтэ, хомуут кулгааҕын быата кыычыгырыыр эбит. И. Сысолятин
Дуга биир өттүн хомуут кулгааҕын быатыгар уган олгуобуйаҕа сыһыары тутан бодьуустаһа турдум. «ХС». Кулгаах кэрэтэ — сылгы кулгааҕын үөһэ бүүрүгэ бэйэтин өҥүттэн атын хара эбэтэр сырдык буолуута. ☉ Светлая или темная каемка вдоль верхнего края ушей у лошади
Кулгаах кэрэтэ диэн эмиэ баар буолар. Кулгаахтарын бүүрүктэрэ бэйэтин дьүһүнүттэн ураты хара эбэтэр сырдык буолааччы. Сорох сылгы кулгааҕын төбөтө хара буолар. ОМГ ЭСС. Кулгаах ойбон — күөлгэ муус үрдүнэн муҥхалааһыҥҥа үтүмэҕи сүүрдэр ойбон. ☉ Маленькая прорубь для проведения релей невода (при подледной неводьбе)
Чэгиэн мууһу Хоруо курдук Хордурҕаччы анньаннар, «Кулгаах ойбонноро» диэн Кудулутан кэбистилэр. Болот Боотур. Кулгаах сарыыта — кулгаах тас истэр хайаҕаһын орто кулгаахтан араарар чараас тыыллыгас быыс (бүрүө). ☉ Барабанная перепонка
Билигин эрэ кулгаах сарыыта хайдарынан иэдээннээх аймалҕан саалаҕа ньиргийэрин истэбин. ПП ОА. Кулгаах хастар — кулгаах кулугутун ыраастыырга аналлаах кып-кыра ньуоскаҕа маарынныыр тэрил. ☉ Уховертка, ухочистка. Кулгаах хастарым ханна түһэн хаалла? Кулгааххын чөрбөт — туох эрэ кэрэхсэбиллээҕи истэн, сэргэҕэлээ. ☉ Навострить уши, слушать весьма заинтересованно. Кулгааххытын чөрбөтүн, доҕоттоор! Кулгаах эминньэҕэ — киһи кулгааҕын алын өҥүргэһэ суох сымнаҕас тирии өттө. ☉ Мочка (уха)
Уҥа кулгааҕын эминньэҕин туппахтанна. Софр. Данилов
Кыыс оҕо хаҥыл сүрэҕэ битийэн тэптэ, иэдэһигэр хаана оонньоон кулгааҕын эминньэҕэ кытта кытарда. М. Доҕордуурап
Кэҕэ кулгааҕа көр кэҕэ. Кэҕэлэр күөх кулгаахтара «Катюшаны» ыллаһаллар, Кинилэр нарын ыраастара Кыаһаан кыыһы санаталлар. С. Данилов
Үгүс эмтээх үүнээйилэр: …… куоска ытыһа, кэҕэ кулгааҕа, кулааһай ото диэн ааттаналлар. «ХС». Эт кулгаахпынан (истибитим) — тус бэйэм (истибитим). ☉ Слышать собственными ушами
Мин Назардаахха кэлэ-бара сылдьаммын бэйэм илэ харахпынан көрдүм, бэйэм эт кулгаахпынан иһиттим. Р. Баҕатаайыскай
Халлааҥҥа хатанан туран Күөрэгэй ыллаан дьырылыырын Эт кулгаахпынан истэрим наһаа үчүгэй! «ХС»

туохт.
1. Илиигинэн ыга баттаан миһэрий, имэрий. ☉ Тереть, гладить кого-что-л., крепко надавливая рукой. Эти-хааны сайыннарарга төттөрү-таары ньиккэйэн массаастааһын олус туһалаах дииллэр
□ [Саһыл] тииһин сааҕын кыһыйан-кыһыйан, илиитин, атаҕын кирээһин ньиккэйэн-ньиккэйэн, куурусса сымыытын саҕа биир тооромос хайаҕы кэһиилэнэр. Саха ост. I
2. кэпс. Ынахха элбэх үүт хаалбат курдук кыһанан ыа, хос-хос этэттээ. ☉ Выдаивать (корову) тщательно, до капли
Оттон атын сирдэргэ дьахталлар биирдии ынахтан түөртүү тыһыынча киилэ үүтү туппаҕынан ньиккэйэн ылаллар ээ. Н. Апросимов
Өскөтүн массыынанан ыаһын кэнниттэн илиинэн ньиккэйэр буоллахха, синньигэр 300 кыраамтан ордуга суох үүт хаалар курдук кудуххайдык иэтэр ынаҕы талыллыахтаах. ЧАВ ҮүҮС. Тэҥн. ньиккэрий