Якутские буквы:

Якутский → Якутский

турунуу

турун диэнтэн хай
аата. [Кимэн киириигэ] киэһэлик быһаарсыылаах турунуу буолбута. И. Сосин
◊ Айаҥҥа турунуу — ыраах бараары тэринэн, хомунан айаҥҥа хоҥнуу, айаны саҕалааһын. ☉ Отправление в дальний путь или путешествие
Тутуу матырыйаалын тиэммит тыраахтардар айаҥҥа турунууларын Сиэгэн Күөл олохтоохторо бары мустан атаардылар. «Кыым»

турун

  1. тур диэнтэн бэй. туһ. Микиитэ ааны бүөлүү турунан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
    Коля [этиҥтэн куттанан] ампаар тас өттүгэр истиэнэҕэ сыста турунан кэбистэ. Суорун Омоллоон
  2. Туруулаһан, дьаныһан, кыһаллан туран тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать что-л., браться за что-л. с усердием, упорством, настойчивостью
    Эһиги үлэҕэ хотоойулаахтык туруммуккут. Амма Аччыгыйа
    Дьон үлэҕэ туруммута сүрдээх. А. Фёдоров
    Туруннахха, кыһаннахха Тугу эмэ таһаарыллыа. Күннүк Уурастыырап
    ◊ Айаҥҥа (айан суолугар) тур (турун) көр айан
    Сарсыҥҥы күнүгэр биһиги массыынанан айаҥҥа туруммуппут. И. Федосеев
    Тохсунньу аам-дьаам тымныытын саҕана ыраах айаҥҥа туруннубут. «ХС»

Еще переводы:

путч

путч (Русский → Якутский)

м. путч (заговорщиктар бөлөхтөрө государственнай перевороту оҥоро турунуу-лара; оннук переворот).

карточный

карточный (Русский → Якутский)

прил. I. хаарты; карточная игра хаарты оонньуута; 2. хаартыска; карточный каталог хаартыска каталог; карточная система хаартыска системата (аһы уонна табаары хаартысканан түҥэтэр система); # карточный домик эрэлэ суох суолга турунуу.

сомоҕотук

сомоҕотук (Якутский → Якутский)

сыһ., кин.
1. Арахсыспакка сылдьар гына, кэлимник. ☉ Цельно, неделимо
Идейнэй-политическай үлэҕэ уонна сиэргэ-майгыга иитии боппуруостара …… биир сомоҕотук туруоруллуох тустаахтар. ПДИ КК
Айымньы туох да салбырҕаһа суох гына, барыта биир эт-хаан кэриэтэ сомоҕотук, ньыгыллык холбонон оҥоһуллуохтаах. ВГМ НСПТ
2. көсп. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох буола ыга түмсүүлээхтик. ☉ Сплочённо, спаянно
Тэриллиилээх буолуу диэн биир сомоҕотук охсуһуу, биир сомоҕотук практикаҕа турунуу буолар. В. Ленин (тылб.)

ытыгылааһын

ытыгылааһын (Якутский → Якутский)

ытыгылаа 1 диэнтэн хай
аата. Кырдьаҕас дьоҥҥо итинник бэйэ-бэйэттэн тардыылык, бэйэ-бэйэни ытыгылааһын дуу быһыылаах. В. Яковлев
Андрей туохтан да толлубат хорсун санаалааҕын Аайа итэҕэйдэ, кыыһы киэн туттуу, ытыгылааһын иэйиитэ толордо. А. Никифорова. Кини олоҕун бүтүннүү аныырга быһаарыммыт баҕа санаата — кырдьык иһин турунуу, киһини ытыгылааһын этэ. Индия кэпс.

хабырҕан

хабырҕан (Якутский → Якутский)

үтүргэн диэн курдук
Хара таҥастанан Харалтаҕа киирдэҕим, Хабырҕаҥҥа бардаҕым! Өксөкүлээх Өлөксөй
Айыы бухатыырдара норуот олоҕун хараҥа күүстэр үлүгэрдээх хабырҕаннарыттан көмүскүүргэ турунуулара көстөр. Д. Говоров
Өйдөөтөрбүн да, хабырҕаҥҥа түбэһиэм диэн хоргус санаа баһыйара. «ХС»

биһирэмнээх

биһирэмнээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Үчүгэй түмүктэрдээх, үчүгэй көрдөрүүлээх буолан хайҕанар; туһалаах, көдьүүстээх. ☉ Заслуживающий похвалы, одобрения, положительный
Биир тылынан эттэххэ, төһө да уустук кыстык кэлбитин иһин, бүттүүн күүһүнэн турунуу, өйү-санааны чопчу сорукка түмэн үлэлээһин эрэ дьиҥ чахчы биһирэмнээх түмүктэри биэриэхтэрэ. «Кыым»
Тыа сирин үлэһиттэрин олохторун усулуобуйатыгар бөдөҥ биһирэмнээх уларыйыылар таҕыстылар. «ХС»
Оттон эйиэхэ, Суолабар бааллар: Умсулҕаннаах роман курдук, Биллибит поэма курдук, Биһирэмнээх олохтоохтор — Манчаары Баһылай курдуктар, Герой Попов курдуктар. Р. Баҕатаайыскай
◊ Биһирэмнээх герой лит. — дьоҥҥо үтүө холобуру көрдөрөр уобарас. ☉ Положительный герой (образ, напр. в художественном произведении)
Сэбиэскэй суруйааччылар биһирэмнээх геройдара холобур быһыытынан ааттаналлар. «К». Эдэр көлүөнэ [Эрилик Эристиин] айбыт биһирэмнээх геройдарын үтүө холобурдарын батыһар, эдэр Манасовтар кэккэлэрэ үүнэр. ТНН ЭЭ

ратовать

ратовать (Русский → Якутский)

несов. охсус, мөккүс, турун.

хаппахтаа

хаппахтаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ (хол., иһит, дьааһык, хоппо) айаҕын бэйэтин анал хаппаҕынан сап. ☉ Закрывать крышкой, затыкать (посуду, ёмкость, коробку)
Сэмэн атын кумааҕыларын суулаан оннугар ууран кэбистэ, хоппону сабан, хаппахтаан кэбистэ. Күндэ
Бэлэмнэммит быырпаҕы аҕыс-уон чаас устата итии сиргэ ыга хаппахтаан уураллар. КЕФ СТАҮө
Маслянай кырааскалаах бааҥканы салгын киллэрбэт гына хаппахтыырга, кинини сөкүүндэ устата үрдүн аллара гына таҥнары эргитэ тутуллар. ДьХ
2. Туохха эмэ сабыыта, хаппахта оҥор. ☉ Оснащать крышкой что-л., приделывать крышку к чему-л.
Хомуллубат куйаҕы оҥордулар, Хамсаабат хараҕаны саайдылар, Хайдыбат халҕаны хаппахтаатылар, Халбаҥнаабат баҕананы астылар. С. Зверев
3. көсп. Тугу эмэ таска таһаарбакка, биллэрбэккэ кистээ, саһыар. ☉ Скрывать, утаивать что-л., не подавать виду (о чувстве, состоянии)
[Долгунча:] Оттон, кырдьык, кини ньыматын туттуохха буоллаҕа дии. [Клим:] Кэпсээбэт ээ. Хаппахтыы сылдьар, кистиир. Суорун Омоллоон
Ким эмэ, холобур, А.Е. Кулаковскай бэйэтин омугун билинэр иһин турунуутун реакционнай буржуазнай национализм күөрэйиитин курдук көрөн, кини ыллыктаах санааларын саба хаппахтаан, хам тэпсэн суох гына сатааһына киэҥник тэнийбитэ. «Чолбон»
♦ Сааҕын (саба) хаппахтыыр (сааҕын харалыыр) көр саах. Сааҕын саба хаппахтыыр баҕадьы (өс ном.)

ополчйться

ополчйться (Русский → Якутский)

сов. 1. (подняться на войну) (сэриинэн) утары турун, сэриилээ, сэриинэн түс; ополчиться на врага өстөөҕү утары турун; 2. (выступить с нападками) турун, утары турун.

сытыган

сытыган (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Куһаҕан сыттаах туох эмэ сытыйан буорту буолбута. ☉ Гниль, тухлятина
    Анныларыгар баар көлүйэ сытыганынан аҥылыйа турар ойбонугар ынахтары уулатан таһаарар. Амма Аччыгыйа
    Маар бадараан сытыганынан эрэ тунуйааччы. М. Горькай (тылб.)
  3. көсп. Кэхтии, төннүү, хаалынньаҥ сүөргү быһыы-майгы; оннук быһыылаахмайгылаах дьон. ☉ Обратная, теневая сторона чего-л., порок; порочный, безнравственный человек
    Маҥнайгы өрөбөлүүссүйэ ыраахтааҕы монархиятын туох баар сытыганын, быдьарын арыйан көрдөрбүтэ. В. Ленин (тылб.)
    Үспүкүлээннэри, аҕабыыттары, онтон да атын сытыганнары бэрт тиэтэлинэн көһөрүү саҕаламмыта. СССБТ
    Ааптар улугурбуту, эргэни, сытыганы кытта хорсуннук уус-уран айымньы көмөтүнэн охсуһууга турунуута хайҕаллаах. «ХС»
  4. даҕ. суолт.
  5. Куһаҕан, амырыын сыттаах. ☉ Имеющий отвратительный запах, вонючий
    Биирдэ киэһэ Силлибит Уос сытыган табаҕы тарда-тарда, ойоҕор кэпсиир. Күндэ
    [Королева] Элизаны сирэйин сытыган сыттаах мааһынан оҕунуохтаабыта, баттаҕын үрэйбитэ. Х. Андерсен (тылб.)
    △ Сытыйбыт сыттаах. ☉ Гнилой, тухлый, смердящий, зловонный
    Сытыган ойбону көрөн өйдөөн тохтуу түстэ. Амма Аччыгыйа
    Итии салгыҥҥа сытыган от сыта муннуларыгар сабыта биэрэр. Н. Якутскай
    Мин, хотон билии аанын тэлэйэ көтөн, сытыган сыттаах хотон иһигэр баар буола түһэбин. Р. Кулаковскай
  6. Ууну наһаа оборон сытыйбыт, эмэҕирбит. ☉ Прогнивший от избытка влаги
    Таах, ууга быраҕыллыбыт сытыган дүлүҥ курдук сүүрүк хоту таҥнары уста туруохпун баҕарбаппын. Н. Габышев
    Көлүкэ, өрүс чуумпу хомотун эбэтэр үрүйэ түгэҕиттэн тааста эбэтэр сытыган маста хостооҥ. ББЕ З
  7. көсп. Хаалынньаҥ, кэхтибит, сүөргү. ☉ Отсталый, безнравственный, порочный
    Биһиги обществобыт иннин диэки сайдар суолугар урукку олох сытыган майгытын тобохторуттан кыайан босхолоно илик дьон мэһэйдэһэллэр. Амма Аччыгыйа
    [Староверов] ойууннааһын бу эстээри гыммыт олох биир саамай сытыган дьэбэрэтэ буоларын быһааран биэрдэ. И. Гоголев
    Дьэ, оччоҕо, Ол сытыган оборчоҕо Хаһааҥҥа диэри Хам батыллан олоробут бу биһиги. «Кыым»
    ◊ Сытыган тэллэй бот. — кубархай маҥан өҥнөөх, сэлээппэтин ис өттө пластинкалаах олус дьааттаах сиэммэт тэллэй. ☉ Бледная поганка
    Дэҥҥэ тахсар да буоллар, саамай ыараханнык киһи сытыган тэллэйи сиэн сүһүрэр. Г. Угаров
    Саамай дьааттаах — сытыган тэллэй. КЗА АҮө. Сытыган эрбэһин бот. — уһун умнаһын үөһээ өттүгэр оҕуруоланан үүнэр араҕас мөчөкө сибэккилэрдээх, сиэрэйдиҥи от күөҕэ өҥнөөх, адаархай лабаалардаах, сытыган сыттаах сыыс от. ☉ Полынь
    [Бэһиэлэйэптэр] киэҥ тэлгэһэлэригэр сытыган эрбэһин торолуйан үүммүт. Амма Аччыгыйа
    Кэмэ биллибэт үгүс сылгы сүөһүлэрэ аараабыт киэҥ тэлгэһэлэригэр аны сытыган эрбэһин ыга анньан тахсар. Н. Якутскай
    Хаһааҥҥыта эрэ ыаллар олоро сылдьыбыт өтөхтөрө сытыган эрбэһининэн бүөлүү үүммүт. Р. Кулаковскай
    ср. ДТС йыдыҕ ‘смердящий’, тув. чыдыҕ ‘тухлый, вонючий’