туомтаа диэнтэн атын
туһ. Толборуктаах томуйах туомтаммытын туура тардан тусаһаҕа таҕыста. С. Васильев

бүгдүй диэнтэн дьаһ
туһ. Долборуктаах томуйах Туомтаммытын туура тардан Тусаһаҕа таҕыста. Ол тахсан силбиктээн, Көхсүн бүгдүттэ, Кулгааҕын кунньутта. С. Васильев

аат. Дьиэ иннигэр хаара күрдьүллүбүт сир, тиэргэн. ☉ Очищенное от снега место перед домом, дворик. Киэҥ кысаһа. Тэҥн. тусаһа, тэлгэһэ

кэйиҥэс уга көр кэйигэс уга
Киэркэтиэм дуо орто олукпун кэйиҥэс, дьэдьэн дуу угунан? Р. Баҕатаайыскай
Дьиэ таһыгар, тусаһаҕа, Бөлкөй, күөх кэйиҥэс угугар Кэчигирэһэн олороннор Киэһэ сэлэһэллэр дьоннор. Баал Хабырыыс

көр арчылаа
Ону [умайа сылдьар тымтык дьөрбөтүн] ылан удаҕан иннигэр күөрэччи тутта, тусаһаны аччылаан олбуору кырыйа хаамта. Болот Боотур
[Эмээхсин] Умайбыт хардаҕаһы ылан Түннүгүн туора далбаатыыр, Уоттаах чоҕу ыһан — Дьиэтин тула аччылыыр. С. Васильев
Тукаам, айыы аймаҕын аччылыыр Ыраас күнү мин ыраас туоһунан Кырыйан оҥорбутум. И. Гоголев

даҕ. Саамай бөдөҥ, талыы, дьоһун. ☉ Самый крупный, лучший, отборный
Толомон тусаһаларыгар тохтоон Аар тойон аҕатын Аатын ааттаан Амалыйа туойбут. П. Ойуунускай
Бу саалаҕа аан бастаан истибитим Саха толомон тойуксуттарын. С. Тарасов
[Бухатыыр] Сэттэ толуу, толомон бухатыыр Сэгэлдьиппэт нэлим көмүс халҕаннаах эбит. Суорун Омоллоон

туохт. Сылбырҕатык, чэпчэкитик бар-кэл, сүүр-көт (үксүгэр оҕо, кыра уҥуохтаах хатыҥыр киһи туһунан). ☉ Быстро, легко, проворно ходить-бегать, резвиться (обычно о детях, низкорослых, худых людях)
Бэҕэһээҥҥи суруксут уол тиэтэйэ-саарайа туорахачыйан [кэллэ]. А. Софронов
Аччыгый уол Ааны аппатан көрдө, Тусаһаны ортотунан Туорахачыйа сүүрдэ. С. Васильев

дьалыһый диэн курдук
Тороев уонна Чуура тусаһаттан ойутан эрдэхтэринэ, Кырыһыах эмээхсин сөһүргэстээн олорон сэргэ төрдүн икки ытыһынан таптайа-таптайа, кыраан дьалыһытан киирэн барда. Л. Попов
Ол барахсан сарсыардааҥҥы дьыбарга ойбон аллара туран, миигин ыҥыран ыллаан дьалыһытара. И. Гоголев
Ол кэмҥэ Мөккүрдээнэп айаннатан дьалыһытан кэлэн атыттан түһэн быһыт иинин уонна хонууга тутуллан турар ампаары көрүтэлээтэ. М. Доҕордуурап
Аартыгы дабайан, түһэн, Көнө суолунан көтүтэн Айаннаан дьалыһытан кэллэхпит Бу түргэнин эриэхсит! И. Чаҕылҕан

иэнигий диэнтэн дьаһ
туһ. Хараҥа дьайдарын Иэримэ дьиэм дьоллоох тусаһатыгар Иэнигитэ оонньоон, иҥэрэр буолаайаҕыт, Килбиэннээх кэтит чигдибин Кирдиир-киртитэр буолаайаҕыт. П. Ойуунускай
Сылайаммын, санаам түһэн, Сытан да хааллахпына, Сылаас иэйии иэнигитэн Ойутан туруорара. С. Тарасов
Мин этэр тылым Иччилээх эгэлгэтэ Көмүс чыычаах буолан Көтө-дайан тиийэн, Икки кулгааҕыҥ кулукутугар Илэ дьиэһийэн Иһиллэ оҕустун, иэнигитэ кэпсээтин! П. Ядрихинскай
Хотугу амарах күн итии сыралларынан Ийэ сири иэнигитэ сыдьаайа тыгар. «ЭК»

кэҥириир кэтит үтүгэн фольк. — олус кэҥээн, дириҥээн иһэр көҥүс сир. ☉ Безмерно расширяющаяся, углубляющаяся пропасть, бездна
Кэҥириир кэтит үтүгэн түгэҕэр кэрикуру күннээх, кэмсиин-кумсуун сыттаах …… лиэһэй улууһун киэҥ ыыра, кэтит тусаһата — «уһун киэҥ» диир буолаллара. ПЭК ОНЛЯ VI
Тэбистэххэ кэйбэлдьийбэт Кэҥириир кэтит үтүгэн Кэлтэгэй кэскиллээх, Кэп бараан дойдутун …… Кэдэрги киэптээн, Киирэн баран испитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
[Холорук чыычааҕы] Кэҥириир кэтит үтүгэн Түгэҕин диэки Түҥ-таҥ тутан, Түҥнэри ытыйбыта. Суорун Омоллоон