1) польза, полезность; техника туһата польза техники; ходуһаны угуттааһын туһата польза лугомелиоративных работ; туһаҕа тур = быть полезным; 2) нажива, барыш; бэйэтин туһатын эрэ өйдүүр он думает только о личной выгоде.

собственные доходы местных бюджетов

1. 1) сторона; направление; уҥа тус правая сторона; хаҥас тус левая сторона; барар туспун ыйан кулу покажи направление, в котором мне следует ехать; 2) перен. разг. долг, обязанность; дело; эн бэйэҥ тускун толоруохтааххын ты должен выполнить свой долг; мин туһум — туспа а) моё дело—.сторона; б) моё положение другое; я — другое дело; 2. в знач. частицы усил.: тус бэйэм лично я; тус арҕаа прямо на запад; 3. в роли служебного имени: туһугар а) ради; за; уопсай дьыала туһугар кыһаллар он старается ради общего дела; мин туспар кыпаллыма ты за меня не беспокойся; б) против, напротив; трибуна туһугар напротив трибуны; туһунан о, об; про; герой туһунан баллада баллада о герое; туһуттан из-за, ради; ол туһуттан манна кэллим из-за этого я пришёл сюда.

физическое лицо

целевая программа

аат.
1. Көмөнү, өҥөнү оҥоруу, көдьүүс. ☉ Польза, полезность
[Онтоон:] Үҥсэн да диэн туһаны булбатым. Күндэ
[Хамандыырдар] хоту дойдуга ыт көлө туһатын туһунан сэһэргэстилэр. Амма Аччыгыйа
Бу хатыҥ киһиэхэ үгүс туһаны биэрэр. Суорун Омоллоон
2
барыс II диэн курдук. Бэйэтин туһатын эрэ өйдүүр. ЯРС
Туһаны хаҥатан Тот буолар «дьолуттан» Дуол атын [Туспа күүс сааһыты угуйар]. Күннүк Уурастыырап
♦ Биир көмүс туһата суох көр кө- мүс II
«Бүгүҥҥү күнүм биир көмүс туһата суох бүттэҕэ», — дии-дии Бэстиинэп оҕонньор тахсан барда. С. Никифоров
◊ Туһаҕа киллэр — тугу эмэ тутан ситэрэн-хоторон бүтэр, үлэлэт (хол., олорор дьиэни). ☉ Вводить в строй что-л. (напр., жилой дом)
Ыстаансыйаны туһаҕа киллэрэри көҥүллүүр хамыыһыйа тахсан итэҕэһи-быһаҕаһы ыйбыта. Д. Таас
Биэс олорор дьиэни тутан туһаҕа киллэрбиттэрэ. «ХС». Туһаҕа таһаар — урут тыытыллыбатаҕы, туһаныллыбатаҕы баһылаа; соччо наадата да суоҕу чөлүгэр түһэр. ☉ Осваивать что-л., ранее не использованное; восстановить, вернуть к жизни что-л., пришедшее в негодность
Оһорбо сирдэри туһаҕа таһаараллар. «Ленин с.». Үчүгэй хаһаайка эргэ таҥаһы туһаҕа таһаарар. «ХС». Туһаҕа турбат — көдьүүһэ суох, туһалаабат. ☉ Бесполезный, непригодный
Куйуктаҕа ылларбыт таба тириитэ үксүгэр туһаҕа турбат. «Кыым». Туһа киһитэ (дьоно) кэпс. — дьонугар ханнык эмэ үлэҕэ кыра да буоллар көмөлөһөр, туһалыыр кыахтаммыт оҕо (хайҕаан, таптаан этии). ☉ Ребёнок, который помогает родителям в чём-л. (выражение похвалы)
Оҕолорум маладьыастар. Билиҥҥэттэн туһа дьоно буолан эрэллэр. П. Ойуунускай
Өйдүүбүн — Туһа киһитэ аатыран Толооҥҥо от мунньа барбыппын. С. Васильев. Туһа суох — таахсибиэ, халтай. ☉ Бесполезно, напрасно, зря
Дьонтон кистээн, таҥараттан эмиэ көрдөһө сатыыр да — туһа суох. Амма Аччыгыйа
Дьон тугу баҕарар туойуохтара. Ону барытын иһиллээн туһа суох. Н. Лугинов
Оҕону сиир абааһыны куттаары, эһэ баппаҕайын да ыйаатыбыт, сир-дойду иччитигэр салама да баайдыбыт. Туһа суох. И. Федосеев. Туһа тахсарын ааспыт — туһалаан бүппүт, аны туһата, көдьүүһэ суох буолбут. ☉ Стал бесполезным
[Дьиэлэрэ] туох да туһа тахсарын ааспыт. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. тусук, тусу ‘польза, выгода’, тув. дуза ‘услуга’, алт., тув. ту- за ‘польза, выгода, барыш’, бур. туһа ‘польза’

дьөһ. Хайааһын оҥоһуллар соругун кордөрөргө туттуллар (төрүт түһүгү кытта тут-лар, арыт 1-кы, 2-с сирэй сыһыарыытын ылыан сөп). ☉ Употребляется при указании на цель совершения действия: ради когочего-л. [Николай:] Ол эрээри туох туһа диэн баччааҥҥа диэри санаабын ууран охсуспуппунуй
Эн тылгын ылыммаппын. С. Ефремов
Кинилэртэн [кулубалартан] ким даҕаны Киһи туһа диэн Киэҥ суолу солоппотоҕо, Бар дьон иннэ диэн Балаҕан өһүөтүн үрдэппэтэҕэ. С. Васильев
Ол дьол туһа диэн, дьоҥҥосэргэҕэ дьолу-соргуну толору тоҕуорутуохпут диэн чулуу дьоннор охсуһуу хонуутугар охтоллор, хаайыы-остуруок иччитэ буолаллар, хаатырга үлэтигэр кыйданаллар. П. Филиппов
[Марфа Николаевна:] Эн туһуҥ диэн кэрийэ сылдьабын буолбат дуо? Мин эйигин син биир холкуоска ыытыам суоҕа. «ХС»

I
аат. Туһаайыы, хайысха. ☉ Сторона, направление
Сүрэҕин туһа буолуо диэн кыҥаан баран, тардан кэбистим. Т. Сметанин
[Дай Баһылай] айанныы-эргинэ биэс атынан Тайҕа туһа бу диэн күрүлэттэ. Н. Түгүнүүрэп
[Күн Эрили бухатыыр] Орто дойдум Туһа манан буолуо диэн Хааман халыһытта. С. Васильев
ср. др.-тюрк. туш ‘противолежащее место; напротив’, алт. туш ‘противолежащий; направление’
II
даҕ. Бэйэ бас билэр. ☉ Личный, индивидуальный, собственный
[Халандаардарын] тус толорооччу Микиитэ. Амма Аччыгыйа
Убайа тус суобаһа этэрин хоту сылдьыбыта. М. Ефимов
Уол тус олоҕор элбэх ыарахаттар үөскээбиттэрэ. «ХС»
◊ Тус бэйэ — бэйэҕэ эрэ сыһыаннаах, аналлаах. ☉ Личный, собственный
Тус бэйэм дьолбунааҕар Таптыыр кыыһым дьоло күндү. И. Гоголев
Кинигэ дьоруойдара тус бэйэлэрин тапталларынан эрэ муҥурданаллар. Н. Лугинов
Тус бэйэҥ оҕуруоккар Түүнү быһа уу тастыҥ. Баал Хабырыыс. Тус сыал- лаах — туохха эрэ туһуламмыт чопчу, анал сыаллаах. ☉ Обладающий конкретной целью. Тус сыаллаах үлэ. Тус туохтуур көр туохтуур. Тиэкистэн тус туохтууру булуҥ
ср. монг. тус ‘данный, этот; наш’
III
көмө аат.
1. Сыһыарыы түһүк форматыгар ким, туох эмэ оруобуна илин туһаайыытыгар атын предмет кэлэн тохтуурун, баар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме дательно-местного падежа притяжательного склонения употребляется для обозначения направления действия, ориентированного на предмет речи, происходящего рядом с ним (впереди кого-чего-л., перед кем-чем-л.)
Микиитэ туһугар кэлээт, Бааса төбөтүнэн Микиитэ диэки сиэлийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Мастар быыстарынан уоллаах кыыс сырсан элэҥнэһэн иһэн, кинилэр тустарыгар кэлэн тохтуу түстүлэр. Н. Лугинов
Мин туспар кэлээт, [кус] супту сурулаан аллара түстэ. А. Сыромятникова
2. Туттуу түһүк форматыгар ким, туох эмэ илин туһаайыытынан хайааһын оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме орудного падежа притяжательного склонения употребляется для обозначения направления действия, ориентированного в сторону предмета речи (в направлении, по направлению к)
Сэрэйдэххэ, алааһа бу туһунан буолуохтаах. Ойуурунан быһалаата. И. Гоголев
Ортоку добууҥҥа баар арыы талахтар тустарынан көрбүтэ: бэрт аҕыйах үөттэр төбөлөрө бүк түһэн бүгүлэхтии тураллар. Эрилик Эристиин
Хараҕын туһунан кырыарбыт кылыы күөгэс гына түстэ. «ХС»

сыһ.
1. Аҥыы-аҥыы хайдыһан, туһунан. ☉ Отдельно друг от друга, порознь
Оскуола оҕолорун кылаастарынан тус-туспа араартаатылар. ГНС СТСДТ
Дьон күлсүбүтүнэн тус-туспа тарҕастылар. «Кыым»
2
атын-атын диэн курдук. [Чыычаахтар] тус-туспа саҥалаахтар, майгылаахтар эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕолор бары, тус-туспа нэһилиэктэртэн кэлэннэр, үлэлээн үөрэ-көтө сылдьаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Нуучча ыалдьыттарыгар тус-туспа тэриэлкэҕэ миин кутуталаата. Т. Сметанин

сыһ. Бэйэ-бэйэҕэ маарыннаабаттык, уратытык, атыннык. ☉ Непохоже друг на друга, по-другому, иначе
Кинилэр төбөлөрө тус-туспатык толкуйдууллар ээ. Амма Аччыгыйа
[Эллэй ырыаларын] сир-сир ахсын хас ыллааччы тус-туспатык ыллыыр. Софр. Данилов
Дьон бары тус-туспатык туттан олордохторо, сырыттахтара. Болот Боотур

adv. separately; туспа a. separate

n. arch. side, direction

v. to use