правила землепользования и застройки

пользование (право пользования)

имущественные права

всеобщее избирательное право

право || правовой; үлэһиттэр сынньанар бырааптара право трудящихся на отдых; сельсоветтар бырааптара уонна эбээһинэстэрэ права и обязанности сельсоветов; юридическай быраап юридическое право.

право

пассивное избирательное право

активное избирательное право

избирательное право

муниципальное право

муниципальная система правовых актов

система муниципальных правовых актов

муниципальный правовой акт

льготные категории населения

право на местное самоуправление

субъект права на местное самоуправление

правовой надзор за местным самоуправлением

право на участие в местном референдуме

право на участие в референдуме

зоны с особыми условиями использования территорий

пользоваться чём-л., использовать что-л.; бэриллибит быраабынан туһан = пользоваться предоставленными правами; үлэһит күүһү толору туһан = полностью использовать рабочую силу.

туһан диэнтэн хай
аата. Саамай кутталлааҕа үбү туһаныыга сытар. В. Яковлев
Саха сиригэр тиэхиньикэҕэ аһара убанан, көлөнү туһаныы аҕыйаата. АНП ССХТ
◊ Сири туһаныы т.-х. — сири тыа хаһаайыстыбатыгар анаан туһаныы (бурдук, от үүннэрии, оһорбо сири туһаныы о. д. а.). ☉ Пользование землёй, её сельскохозяйственная эксплуатация, землепользование
Тыа хаһаайыстыбатыгар сири туһаныы — экэниэмикэ төрдө. ПИО ТС

аат.
1. Дьон уопсастыбаннай сыһыаннаһыыларын бэрээдэктииргэ судаарыстыба былааһа олохтообут уонна көмүскүүр нуормалар уонна майгы-сигили быраабылаларан бүтүннүүтэ. ☉ Право (совокупность законов и постановлений государства: гражданское право, трудовое право и т. п.). Быыбардыыр быраап. Буржуазнай быраап
□ Экономика өттүнэн хаалан иһэр, политическай бырааба быстыбыт оччотооҕу Саха сирэ ыраахтааҕы эрэһиэҥкэтэ суох түрмэтинэн буолан олорбута. П. Филиппов
Крепостной быраап тухары бааһынайдар балаһыанньаларын тупсарар кыахтара суоҕун көрдөрбүтэ. Софр. Данилов
2. Судаарыстыбаннай эбэтэр атын ханнык эмэ сокуоннарынан, уураахтарынан о. д. а. хааччыллар көҥүл эбэтэр тугу эмэ оҥорор (дьайар) кыах. ☉ Право (охраняемая государством узаконенная возможность делать что-л.)
Бу дойдуга атаҕастанар да күннээх буоллахпына — көҥүлбүн, бырааппын босхо тэбистэриэм суоҕа, көмүскүүр сууту булуом. П. Ойуунускай
Биһиги политикабыт норуоттар бырааптарын эрэ тэҥнээһининэн муҥурдаммакка, кинилэр суруктара, литературалара бэйэлэрин тылларынан барҕара сайдарыгар дьулуһар. Суорун Омоллоон
3. Тугу эмэ оҥорор, дьайар көҥүл, кыах. ☉ Право (возможность действовать, поступать каким-л. образом)
Дьэҥдьийэр быраапкытын көрдөрүҥ. Амма Аччыгыйа
Ааспыт үөрэх дьылыгар элбэх оҕоҕо тырахтарыыс, суоппар бырааптарын биэрбиппит. Софр. Данилов
[Аайта:] Тугу да толкуйдаабаппыт. Уопсайынан, Алик биһикки личнэй дьыалабытыгар Ким да орооһор бырааба суох. И. Гоголев
4. көсп. Олоҕуруу, тирэҕирии, төрүөт. ☉ Право (основание, причина)
Ат буоллаҕына: «Эн Атен кинээс буолбатаххын, миигин тыытар быраабыҥ суох», — диэбиттии Бурхалей үрдүгэр түһэ сыспытын сүөрэн ылан, олбуор айаҕар холоруктатан илтэ. Эрилик Эристиин
Эһиги куһаҕаннык үлэлиир быраапкыт суох. Софр. Данилов

көр абыран
5
- Таҥара баарына, эппит тылбын энчирэттэхпинэ, этиҥ үлтү түстүн!.. - Истэн туһан. «ХС»

туохт.
1. Туох эмэ наадаҕар тугунан эмэ тутун, тугу эмэ тутун. ☉ Пользоваться чем-л., использовать что-л. [Дьүөгэ Дьөгүөр:] Кирилэ Кинээс отум-бурдугум сиринэн үс сылы мэлдьи туһанна. П. Ойуунускай
[Калинин холкуоска] сиилэһи табан туһаналлар. Эрилик Эристиин
Былыргы сахалар аһылыктарыгар араас үүнээйини туһаналлара. ПНЕ СТ
2. Бэйэҥ тускар туохтан эмэ туһата таһаарын, барыһыр. ☉ Извлекать из чего-л. выгоду для себя
Эн тулаайаххынан, Эн көмүскэлэ суоххунан туһанаары ыҥырбатаҕым. А. Софронов
Баклановка бу киһи кыһалҕатын туһанар өй көтөн түһэр. Н. Якутскай
[Маайыс:] Мин алҕаспынан туһаммаккар көрдөһүөм этэ. С. Ефремов

ыл иһит диэн курдук
— Бу туох саабыт сээбэһэ үһү, убаай? — Ыл туһан! Тукаам тугу доппуруостуугун? Суорун Омоллоон
— Кырдьык, кэлэн эрэр үһү [уу]... — Ыл туһан! Н. Заболоцкай

v. to use