аат дьөһ. Туох эмэ ким, туох эмэ туһанарыгар-туттарыгар ананарын көрдөрөргө туттуллар (төрүт биитэр үөскээбит түһүктэри кытта тут-лар, арыт сирэй, элб. ахс. сыһтын ылыан сөп). ☉ Употребляется при указании назначения чего-л. для использования кем-чем-л. (в пользу — употр. с имен
или род. п., иногда может принимать личные аффиксы мн. ч.). Туох туһатыгар Көлөһүммүнэн көстөр Көмүс харчыны Күл-көмөр гынан, Убаҕас ууга сууккайарыҥ буолуой? А. Софронов
Бу таалар талба хонуулар, бу халыҥ баайдаах хара тыалар биһиги, улэһит норуот, туһатыгар бэриллэлэр. А. Сыромятникова

аат.
1. Көмөнү, өҥөнү оҥоруу, көдьүүс. ☉ Польза, полезность
[Онтоон:] Үҥсэн да диэн туһаны булбатым. Күндэ
[Хамандыырдар] хоту дойдуга ыт көлө туһатын туһунан сэһэргэстилэр. Амма Аччыгыйа
Бу хатыҥ киһиэхэ үгүс туһаны биэрэр. Суорун Омоллоон
2
барыс II диэн курдук. Бэйэтин туһатын эрэ өйдүүр. ЯРС
Туһаны хаҥатан Тот буолар «дьолуттан» Дуол атын [Туспа күүс сааһыты угуйар]. Күннүк Уурастыырап
♦ Биир көмүс туһата суох көр кө- мүс II
«Бүгүҥҥү күнүм биир көмүс туһата суох бүттэҕэ», — дии-дии Бэстиинэп оҕонньор тахсан барда. С. Никифоров
◊ Туһаҕа киллэр — тугу эмэ тутан ситэрэн-хоторон бүтэр, үлэлэт (хол., олорор дьиэни). ☉ Вводить в строй что-л. (напр., жилой дом)
Ыстаансыйаны туһаҕа киллэрэри көҥүллүүр хамыыһыйа тахсан итэҕэһи-быһаҕаһы ыйбыта. Д. Таас
Биэс олорор дьиэни тутан туһаҕа киллэрбиттэрэ. «ХС». Туһаҕа таһаар — урут тыытыллыбатаҕы, туһаныллыбатаҕы баһылаа; соччо наадата да суоҕу чөлүгэр түһэр. ☉ Осваивать что-л., ранее не использованное; восстановить, вернуть к жизни что-л., пришедшее в негодность
Оһорбо сирдэри туһаҕа таһаараллар. «Ленин с.». Үчүгэй хаһаайка эргэ таҥаһы туһаҕа таһаарар. «ХС». Туһаҕа турбат — көдьүүһэ суох, туһалаабат. ☉ Бесполезный, непригодный
Куйуктаҕа ылларбыт таба тириитэ үксүгэр туһаҕа турбат. «Кыым». Туһа киһитэ (дьоно) кэпс. — дьонугар ханнык эмэ үлэҕэ кыра да буоллар көмөлөһөр, туһалыыр кыахтаммыт оҕо (хайҕаан, таптаан этии). ☉ Ребёнок, который помогает родителям в чём-л. (выражение похвалы)
Оҕолорум маладьыастар. Билиҥҥэттэн туһа дьоно буолан эрэллэр. П. Ойуунускай
Өйдүүбүн — Туһа киһитэ аатыран Толооҥҥо от мунньа барбыппын. С. Васильев. Туһа суох — таахсибиэ, халтай. ☉ Бесполезно, напрасно, зря
Дьонтон кистээн, таҥараттан эмиэ көрдөһө сатыыр да — туһа суох. Амма Аччыгыйа
Дьон тугу баҕарар туойуохтара. Ону барытын иһиллээн туһа суох. Н. Лугинов
Оҕону сиир абааһыны куттаары, эһэ баппаҕайын да ыйаатыбыт, сир-дойду иччитигэр салама да баайдыбыт. Туһа суох. И. Федосеев. Туһа тахсарын ааспыт — туһалаан бүппүт, аны туһата, көдьүүһэ суох буолбут. ☉ Стал бесполезным
[Дьиэлэрэ] туох да туһа тахсарын ааспыт. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. тусук, тусу ‘польза, выгода’, тув. дуза ‘услуга’, алт., тув. ту- за ‘польза, выгода, барыш’, бур. туһа ‘польза’

дьөһ. Хайааһын оҥоһуллар соругун кордөрөргө туттуллар (төрүт түһүгү кытта тут-лар, арыт 1-кы, 2-с сирэй сыһыарыытын ылыан сөп). ☉ Употребляется при указании на цель совершения действия: ради когочего-л. [Николай:] Ол эрээри туох туһа диэн баччааҥҥа диэри санаабын ууран охсуспуппунуй
Эн тылгын ылыммаппын. С. Ефремов
Кинилэртэн [кулубалартан] ким даҕаны Киһи туһа диэн Киэҥ суолу солоппотоҕо, Бар дьон иннэ диэн Балаҕан өһүөтүн үрдэппэтэҕэ. С. Васильев
Ол дьол туһа диэн, дьоҥҥосэргэҕэ дьолу-соргуну толору тоҕуорутуохпут диэн чулуу дьоннор охсуһуу хонуутугар охтоллор, хаайыы-остуруок иччитэ буолаллар, хаатырга үлэтигэр кыйданаллар. П. Филиппов
[Марфа Николаевна:] Эн туһуҥ диэн кэрийэ сылдьабын буолбат дуо? Мин эйигин син биир холкуоска ыытыам суоҕа. «ХС»

1) польза, полезность; техника туһата польза техники; ходуһаны угуттааһын туһата польза лугомелиоративных работ; туһаҕа тур = быть полезным; 2) нажива, барыш; бэйэтин туһатын эрэ өйдүүр он думает только о личной выгоде.

v. to use