даҕ. Өлбөөркөй соҕус. ☉ Тускловатый, мутноватый
Өлбөөркөйдүҥү кырааскалаах дьиэтин үрдүн хаптаһыннарын быыстара эриллэ-эриллэ, бурулла-бурулла сүүрэллэр. Д. Таас
Кырдьаҕас киһи өлбөөркөйдүҥү хараҕа туох эрэ бүтэһиктээҕи быһаарыныыны этэн тыйыһырда. П. Аввакумов
[Бу хоһооннор] атын хоһооннорго тэҥнээтэххэ өлбөөркөйдүҥүлэр диэн этэбин. «ХС»

туохт.
1. Ордук тыйыс буол, ордук тыйыстык тутун. ☉ Становиться суровым, жёстким
Дьон сирэйдэрэ аны хаһан да күлүө, ымыттыа суох курдук тааһыра тыйыһырбыттар. А. Фёдоров
«Ити хантан истибиккитин тарҕата сылдьаҕытый?» — Алексей куолаһа тыйыһырда. Бүөтүр Хоро. Сороҕор дириэктэр саҥата сылаанньыйан кэлэр, сороҕор …… эппитин хайаан да ылыннарардыы куолаһа тыйыһыран ылар. «Кыым»
2. Ордук суостаах, хабараан буол (тымныы туһунан этэргэ). ☉ Становиться суровым, лютым, крепчать (о морозах)
[Дьыл оҕуһа] Муннун бууһугураттаҕын аайы, Мунан барар буркун турдун; Тыынан кыскырыттаҕын аайы, Тымныы-дьыбар тыйыһырдын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Билигин күүстээх тыаллар түспэт буоллулар, ол оннугар тымныы ордук тыйыһыран иһэр. А. Кондратьев
3. Ордук кытаанах, чиҥ, бөҕө буол (хол., тирии быа). ☉ Становиться более прочным, крепким (напр., о кожаной верёвке). Бу быа илийэн тыйыһырбыт

аат. Кыһыҥҥы силлиэ, хаардаах, тибиилээх күүстээх тыал. ☉ Пурга
[Дьыл оҕуһа] Муннун бууһугураттаҕын аайы, Мунан барар буркун турдун; Тыынан кыскырыттаҕын аайы, Тымныы дьыбара тыйыһырдын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тыал, буркун кэлээри гынна быһыылаах, бүгүн атаҕын ыарыыта ордук бэргээтэ, уҥуохтара кыйаллар. В. Иванов
[Тыал] айаннаан айгыстан иһэн, бэйэтиттэн бэйэтэ тэбиэһирэн күүһүрэн-уоҕуран, өй-мэйдээх тулуйбат ынырык буркунугар кубулуйар. ҮҮА
◊ Ала буркун — олус күүстээх кыһыҥҥы буурҕа. ☉ Сильнейшая зимняя пурга, когда невозможно ехать и даже выйти из дома
Сир-халлаан көстүбэт ала буркуна аҕыс хонугу мэлдьи сэллээбэккэ иһиирэ турда. И. Данилов
Таһырдьа киһи сирэйин чыпчаххайынан биэртэлиир айылаах ала буркун дьаарбайар. У. Нуолур
Халлаан хараҥарар, күн-ый көстүбэт ала буркуна түспүт этэ. «Кыым»
Хара буркун — ала буркун диэн курдук. Айыккабыын! Туох ааттаах хара буркуна түстэ! Тыа баһа иччилээхтик куугунуур. Лиҥкир тииттэр адаархай лабааларыттан хаар таҥнары саккырыыр. С. Никифоров
Хайа уҥуор хапчааҥҥа, Хара буркун будулҕаҥҥа Чоҕул уоттар умайдылар, Чопчу көрөн турдулар. С. Дадаскинов

1. аат. Кэргэннэнэ илик, сааһын сиппит уол оҕо. ☉ Неженатый молодой человек
   Хаһан эрэ мин эдэр, Хоччорхой уолан баарым. С. Данилов
   Хаппытыан манна кэлэн уруккутугар түспүт, уоланыгар эргийбит курдук. А. Сыромятникова
   Уол оҕо, буутун этэ буһан, сиһин этэ ситэн, уолан бэрдигэр кубулуйар. С. Спиридонова
2. даҕ. суолт. Эдэр, олоҕу билэ илик. ☉ Молодой, неопытный
   Ыларов, уолан хаана оонньоон утары дьохсооттоото. Р. Баҕатаайыскай
   Уолан сүрэх уот саҕыллан Арай кырдьык тааһырдын, Охсуһууга хатарыллан Алмаастыы тыйыһырдын. А. Абаҕыыныскай
   Уолан олоҕу кытта бырастыылаһар үгэс бу мээнэҕэ олохсуйбат. Төһө да дьоллоох буолтуҥ иһин, көҥүлгүн син аһыйаҕын. Л. Толстой (тылб.)
   ◊ Уолан дьон көр дьон
   Уолан дьон хараҕар кэрэтик көстөөрү, Кыргыттар киэргэнэн кэлэллэр. И. Гоголев
   Уолан дьон, эр бэртэрэ, айаннаан иһэн, айахтара хам буолбат. И. Егоров
   Уолан киһи көр киһи I. Тэһиин тутуохпут диэн тоҕус уолан киһи, аҕыс кыыс дьахтар тахсан сэргэ төрдүгэр мустубуттар. Саха фольк. Уолан киһи, оҕо сааһа ааһан, уҥуоҕа кытаатан, хаана-сиинэ кэйэн, сул тиити кытары туста оонньуур буолбут. Н. Павлов. Уолан оҕо — уол оҕо. ☉ Мальчик, юноша
   Дьахтары таптаабатах, уолан оҕо мин олоробун. П. Ойуунускай
   Күнүһүн ахтан Көмүс уолан оҕолорбун суохтуурум. И. Егоров. Уолан саас — уол оҕо кэргэн ыла илик сааһа. ☉ Юность, юношеские годы мужчины (до женитьбы)
   Григорий уолан сааһыгар түспүттүү, иэдэһэ итийбэхтээтэ. Р. Баҕатаайыскай
   О, кэрэ да кыысчаан этэ, Уолан сааспын кини киэргэппитэ. С. Васильев
   Уолан уол — уолан киһи диэн курдук (көр киһи I). Баар буоллар уолан уол эрдэххэ — Муударай, сиппит өй төбөҕө, Баар буоллар сааһырбыт сүрэххэ — Эдэр саас эрчимэ, төлөнө. С. Данилов
   Олох обургу мускуйан уолан уол киһи буолар. К. Уткин
   Билигин да уот сиэбэтэх, уу ылбатах чиргэл мас курдук уолан уол эбиккин. «ХС»
   ср. др.-тюрк., тюрк. оҕлан ‘мальчик; сын’