Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тыйыһыр

туохт.
1. Ордук тыйыс буол, ордук тыйыстык тутун. Становиться суровым, жёстким
Дьон сирэйдэрэ аны хаһан да күлүө, ымыттыа суох курдук тааһыра тыйыһырбыттар. А. Фёдоров
«Ити хантан истибиккитин тарҕата сылдьаҕытый?» — Алексей куолаһа тыйыһырда. Бүөтүр Хоро. Сороҕор дириэктэр саҥата сылаанньыйан кэлэр, сороҕор …… эппитин хайаан да ылыннарардыы куолаһа тыйыһыран ылар. «Кыым»
2. Ордук суостаах, хабараан буол (тымныы туһунан этэргэ). Становиться суровым, лютым, крепчать (о морозах)
[Дьыл оҕуһа] Муннун бууһугураттаҕын аайы, Мунан барар буркун турдун; Тыынан кыскырыттаҕын аайы, Тымныы-дьыбар тыйыһырдын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Билигин күүстээх тыаллар түспэт буоллулар, ол оннугар тымныы ордук тыйыһыран иһэр. А. Кондратьев
3. Ордук кытаанах, чиҥ, бөҕө буол (хол., тирии быа). Становиться более прочным, крепким (напр., о кожаной верёвке). Бу быа илийэн тыйыһырбыт

Якутский → Русский

тыйыһыр=

1) становиться более прочным, крепким; бу быа илийдэҕинэ тыйыһы-рар эта верёвка от вымачивания становится прочнее; 2) перен. становиться более суровым; күн аайы халлаан тыйыһыран иһэр погода с каждым днём становится всё холоднее; бүгүн ордук тыйыһырбыт сегодня он строже, чем всегда; 3) перен. разг. становиться более скупым, жадным.


Еще переводы:

тыйыһырыы

тыйыһырыы (Якутский → Якутский)

тыйыһыр диэнтэн хай. аата. Суостаах тыйыһырыы

тыйыс

тыйыс (Якутский → Английский)

a. hard, tough, harsh; тыйыһый, тыйыһыр= v. to become hard, tough; тыйыһыт= v. to make hard, tough, toughen, harden

тыйыһырт

тыйыһырт (Якутский → Якутский)

тыйыһыр диэнтэн дьаһ
туһ. Санаабар Кутаа уота Ордук тыйыһырдар Түүҥҥү хараҥаны. «ХС»
Этэйлэ, туох эрэ сүдү суолга туруммуттуу, сирэйин-хараҕын тыйыһырдан боччумурбут. П. Ламутскай (тылб.)
Софьяны таҥаһа уҥуоҕунан аччаппыт, кини кубаҕай сирэйин өссө тыйыһырпыт этэ. М. Горькай (тылб.)

өлбөөркөйдүҥү

өлбөөркөйдүҥү (Якутский → Якутский)

даҕ. Өлбөөркөй соҕус. Тускловатый, мутноватый
Өлбөөркөйдүҥү кырааскалаах дьиэтин үрдүн хаптаһыннарын быыстара эриллэ-эриллэ, бурулла-бурулла сүүрэллэр. Д. Таас
Кырдьаҕас киһи өлбөөркөйдүҥү хараҕа туох эрэ бүтэһиктээҕи быһаарыныыны этэн тыйыһырда. П. Аввакумов
[Бу хоһооннор] атын хоһооннорго тэҥнээтэххэ өлбөөркөйдүҥүлэр диэн этэбин. «ХС»

уорастыгас

уорастыгас (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Кыыһырымтаҕай, киҥнээх. Очень раздражительный, вспыльчивый
Арыгы оҕону …… уорастыгас, уларыйымтыа майгылаах уонна туттуммат эрэ оҥорор буолбатах. УФГ ӨТАҮТ
2. Тыйыһырбыт, дьэбидийбит көрүҥнээх эбэтэр майгылаах. Имеющий суровый, строгий вид или нрав. Кургин оччолорго машиниһынан үлэлиирэ, уорастыгас, түҥкэтэх этэ. Эдэр г.

хабааннан

хабааннан (Якутский → Якутский)

хабааннаа диэнтэн бэй
туһ. Сэрии кэминээҕи Абаҕыыныскай лириката тыйыһырар, биллэр-көстөр аҕытаассыйалыыр, ыҥырар хабааннанар. Н. Тобуруокап
Кинигэҕэ айылҕа арыт-ардыгар символическай хабааннанан ылаттыыр. ФЕВ УТУ
Айымньы ис хоһоонун батыһан муусука уларыйар-тэлэрийэр, үрдүүр-намтыыр, симфониялыы хабааннанар. КНЗ ТС

устурууна

устурууна (Якутский → Якутский)

аат. Муусука тэрилигэр (үнүстүрүмүөнүгэр) чиккэччи тардылла сылдьар, үксүгэр тимир утаҕа (муусука дорҕоонун таһаарарга аналлаах). Упругая нить преимущественно из металла, натягиваемая в музыкальных инструментах и издающая при колебаниях тон, струна
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин. Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
Устурууналара балалаайка киэнэ этилэр, тарбаҕынан оонньоммот, чаачар тылынан аалан оонньонор этэ. ЧАИ СБМИ
Туохтан эн сырдык устуруунаҥ Эмиэ эрэлбин дэбдэттэ, Дьэҥкэ, дьэрэкээн хонуунан Кини кэлиэ диэн кэтэттэ?! УуУЛ
Устурууна курдук — олус тыҥаан, тыйыһыран. соотв. как (натянутая) струна
Кыргыһыы икки ардынааҕы чуумпу, чиккэччи тардыллыбыт устурууна курдук тыыллан, тыҥаан испитэ. Софр. Данилов
«Билигин аймах буола иликпит», — Октябрина саҥата ыга тардыллыбыт устурууна курдук тыйыһыран иһилиннэ. М. Попов
Людмила наһаа тымта күүрбүтэ, дууһата устурууна курдук тыҥаабыта биллэрэ. «Чолбон»
Устурууна курдук кэпс. — чиккэччи тардыллыбыт курдук көбүс-көнө. Тонкий, стройный, как натянутая струна
Бээппэ тыыллаҥнаан уһукта охсор уонна устурууна курдук чиккэс гына түһээт, дьахтары харытыттан харбаан ылан бэйэтигэр саба тардар. А. Бэрияк
Тайах атахтара устурууна курдуктара, бэйэтэ улахан да улахан, төбөтүн хантаччы туттар. «Чолбон»

дьүдьүн

дьүдьүн (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сүдү, дьоһун, киһи толлор, чаҕыйар (бухатыыр көрүҥэ, сирэйэ-хараҕа көннөрү дьоннортон уратытын көрдөрөр күүстээх этигэн эпиитэт - дьүһүн диэни күүһүрдэн этии). Величественный, внушительный (об облике богатыря, наводящего на простых смертных оторопь, страх).
Дьүдьүн бараан дьүһүн фольк. - бухатыыр кыргыһыыга киирэригэр сирэйэхараҕа көннөрү киһи утары көрбөт сүрдээх-кэптээх буола тыйыһырарын, хаана-сиинэ алдьанарын кини «мэтириэтигэр» көрдөрөр көһөр олук. Страшный, ужасный (формула-портрет богатыря-айыы перед смертельной схваткой с богатырем преисподней)
Саха киһи тэҥнэспэт Дьүдьүн бараан дьүһүннээх, Хаан чаҕаан сэбэрэлээх сүрдээх киһи эбит. Саха сэһ. I. Дьэ, Ньургун Боотур обургу Киэбэ-киэлитэ киирдэ, Хаана-сиинэ алдьанна, Хаан чаҕаан сэбэрэтэ киирдэ, Дьүдьүн бараан дьүһүнэ уларыйда. Ньургун Боотур

тимирдий

тимирдий (Якутский → Якутский)

туохт. Тыйыс, дьиппиэн, дьэбир, кытаанах көрүҥнэн. Иметь суровый, жёсткий вид
[Аар Тойон] кыыһыран, уордайан, тимирдийэ дьиппиэрбит, дьыбарсыйа тымныйбыт харахтара улам сымнаан, сылыйан истилэр. Софр. Данилов
Ытыктыыр кырдьаҕас саллаатыам! Уорастыйа, уйаргыы да олорон, Ымыттыбакка, ыксаабакка, тимирдийэн да туран, Харах уутун таһаарбакка, хайдах баарынан кэпсэтиэх. Р. Баҕатаайыскай
[Өлөксөй] өлүү-тиллии быһаарыллар ынырык кэмигэр сити курдук тимирдийэ тыйыһырар, дьэбир бодолонор буолбута. Багдарыын Сүлбэ
Ыардык, уорастыйан, кутталлаахтык көһүн. Выглядеть угрожающе, устрашающе
Эн өйдүүгүн буолбаат, Томми, Олус бэркэ өйдүүгүн Хараара тимирдийбит Эльбатааҕы уордаах түүнү. И. Гоголев
Шпрее хара уута тимирдийэр Ис-иһиттэн иҥиэттэ уорастыйан. С. Тарасов
Ким этиэй хас саллаат Тымныы долгуҥҥа тимирбитин?! Көрөбүт арай халлаан сэрииттэн тимирдийбитин. И. Артамонов

буркун

буркун (Якутский → Якутский)

аат. Кыһыҥҥы силлиэ, хаардаах, тибиилээх күүстээх тыал. Пурга
[Дьыл оҕуһа] Муннун бууһугураттаҕын аайы, Мунан барар буркун турдун; Тыынан кыскырыттаҕын аайы, Тымныы дьыбара тыйыһырдын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тыал, буркун кэлээри гынна быһыылаах, бүгүн атаҕын ыарыыта ордук бэргээтэ, уҥуохтара кыйаллар. В. Иванов
[Тыал] айаннаан айгыстан иһэн, бэйэтиттэн бэйэтэ тэбиэһирэн күүһүрэн-уоҕуран, өй-мэйдээх тулуйбат ынырык буркунугар кубулуйар. ҮҮА
Ала буркун — олус күүстээх кыһыҥҥы буурҕа. Сильнейшая зимняя пурга, когда невозможно ехать и даже выйти из дома
Сир-халлаан көстүбэт ала буркуна аҕыс хонугу мэлдьи сэллээбэккэ иһиирэ турда. И. Данилов
Таһырдьа киһи сирэйин чыпчаххайынан биэртэлиир айылаах ала буркун дьаарбайар. У. Нуолур
Халлаан хараҥарар, күн-ый көстүбэт ала буркуна түспүт этэ. «Кыым»
Хара буркун — ала буркун диэн курдук. Айыккабыын! Туох ааттаах хара буркуна түстэ! Тыа баһа иччилээхтик куугунуур. Лиҥкир тииттэр адаархай лабааларыттан хаар таҥнары саккырыыр. С. Никифоров
Хайа уҥуор хапчааҥҥа, Хара буркун будулҕаҥҥа Чоҕул уоттар умайдылар, Чопчу көрөн турдулар. С. Дадаскинов