көр тутугунаа
Тула көтөн тутугунайар, Тылбай-өспөй буолбахтыы Татыгынайар, хобугунайар. Р. Баҕатаайыскай

туохт. Синньигэстик сыыйан саҥар. ☉ Говорить протяжно, тонким, писклявым или визгливым голосом
«Биһиги оҕонньорбутун төрүт аанньа ахтыбаттар ээ», — диэн Турахин эдэр ойоҕо итирик куолаһынан саҥаран тыыбырҕаан баран, оҕонньорун санныгар өйөнө түһэн кэбистэ. Эрилик Эристиин
Тылбай-өспөй буолан Тылгынан тыыбырҕаама. В. Лебедев (тылб.)

туохт., кэпс. Ким эмэ этиитигэр сөбүлэһэн тэптэрэн биэрэр курдук тылбай-өспөй буол. ☉ Встревать в разговор, поддакивая кому-л. «Баҕар киһиргээн сымыйанан кэпсиирэ буолуо», — Харыйаан эбиискэлэстэ. А. Бродников
«Баҕар, саспыттара буолуо», — диэбит. Сугуннарын кистээри, кырдьык, саспыттара буолуо диэн ким эрэ эбиискэлэспит. «ХС»
Ол түгэҥҥэ, дьэ эн киһиргэтэн эбиискэлэстэххинэ, кини [уол оҕо] кыырайа көппөт дуо? ВВ ТТ

туохт. Ордук сытыытык, сорунуулаахтык тутун. ☉ Держаться довольно смело, решительно, осмелеть, расхрабриться, быть удалым
Чурум-чурумчукуну Тыҥырахтаах кыылтан ордон Тылбай-өспөй буолбутун - Тумсун тууһун чулбутуҥ, Дьорҕоотура турбутун - Чолоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
Аркадийыҥ, ньылбыйа сытыйан баран, эчи туохха да быһаарынан биэрбэт бэйэтэ дьэ дьорҕоотурбут дии! Н. Лугинов
Кинилэр [тураах оҕолоро] киһи күлүөн курдук, төбөлөрүн кыҥначчы тутталлара уонна уҥа-хаҥас харахтарынан олбу-солбу көрөллөрө. Ол эрээри кыра-кыралаан кинилэр дьорҕоотурбуттара. ДВЛ МК

субул. тыас туохт.
1. Олус түргэнник уонна чуолкайа суохтук саҥар. ☉ Говорить очень быстро и невнятно, лопотать
[Таракаанап] Тула көтөн тутугунайар, Тылбай-өспөй буолбахтыы Татыгынайар, хобугунайар. Р. Баҕатаайыскай
2. көсп., кэпс. Сураҕы-садьыгы, хобусиби тарҕат. ☉ Сплетничать, судачить, распространять слухи
Уостаах-тиистээх барыта күтүөппүт бэрэссэдээтэл буолар диэн хобугунайбыта. Н. Апросимов
Төрүкү да түктэри сиэрдээх, ыыс-бурут тыллаах Айбарча бу көрбүтүн туох да харыыта-харгыһа суох кулгаах аайы хобугунайбыта. Айысхаана

1. сыһ. Туох да туһата, суолтата суох. ☉ Напрасно, зря
   Таах-сибиэ тылбай-өспөй буола турума. Суорун Омоллоон
   «Улахан сиэтин… Тарҕаһыахха… таах-сибиэ анньыһаммыт», — дэһэ-дэһэлэр тарҕаһаллар. Суорун Омоллоон
   Ийэтэ …… уолун дэлби мөхпүтэ: ыты таах-сибиэ киллэрбитин, өссө кини туох-туох алдьархайы оҥорорун ахтыбыта. Далан
   «Мин бааһым адьас да кыра, — дии-дии кини хап-харанан көрүтэлиир. — Манна [госпитальга] таах-сибиэ, алҕас киллэрэн кэбистилэр». С. Никифоров
2. сыһыан холб. Хомойууну, кэлэйиини; хом түһүүнү, суҥхарыыны көрдөрөр. ☉ Выражает сожаление, разочарование; выражает недовольство
   «Таах-сибиэ!» — диэбитэ, онтон иһигэр салгыы «эйиэхэ тахсаммын» дии санаабыта. А. Фёдоров
   Ээ, таах-сибиэ! Аны сыбаайбаны тэрийбэтэх тэрийдин. И. Семёнов
   «Таах-сибиэ! Кыра оҕолору түөкэйдээн эрэр курдук кэпсэтии», — Вильям сапсыйан кэбиһэр. В. Яковлев
   русск. так себе

I
аат.
1. Ааҥҥа киһи атыллыыр алын өттө, холуодатын алын туорайа. ☉ Нижняя поперечина дверной рамы, через которую перешагивают, порог
Кини, саатынан тайахтанан, боруогу атыллаан дьиэҕэ киириэх курдук буолан иһэн эмискэ оҕутта. Эрилик Эристиин
Григорий дьонуттан арахсымаары, дьиэтиттэн барымаары …… ийэтин даба ырбаахытын тэллэҕиттэн тутуһа-тутуһа, аан боруогуттан тэбинэ-тэбинэ сарылаабыта. А. Бэрияк
2. көсп. Дьиэҕэ эбэтэр туохха эмэ киирэр аан. ☉ Вход куда-л. Силлиэни ким ыспыт Буурҕатын хомуйуо, Сэриигэ аан аспыт Боруогар хоруйуо. Дьуон Дьаҥылы
Аны кэлэн тугу ирдээн, Мин боруокпар эн кэллиҥ, Умуллубут кутаа күлүн Тыал хоту көтүттүҥ? Чэчир-76
Баас баалаан буорайан боруоккар охтуоҕум, Харахпын аһаммын эйигин көрүөҕүм. К. Кулиев (тылб.)
3
кэпс., көр харгы. Мантан икки көс кэриҥэ аллара Улахан Хаана диэн Саха сирин өрүстэрин былаһын тухары ханна да суох улахан сэттэ мэҥэһик суорба таас харгы, боруок баар. Суорун Омоллоон. Тэҥн. модьоҕо
русск. порог
♦ Боруогу (боруогун) атыллаа — кимиэхэ эмэ дьиэтигэр эбэтэр ханна эмэ кэлэ сырыт. ☉ Зайти куда-л. или к кому-л. домой, переступить чей-л. или какой-л. порог. Оскуола боруогун атыллаа
□ Оттон бэйэм боруогу атыллыы иликпиттэн тылбай-өспөй буолан барыахпын хайдах эрэ туттунабын. П. Чуукаар
Кини миэхэ кэлэ сылдьыбат. Оттон мин Суордаахаптар боруоктарын атыллыахпын санаам буолбат. В. Протодьяконов
Син ааныҥ боруогун атыллыыр күннээх эбиккин дии. Дьэ, хайа таҥара санаа биэрэн дьиэҕин өҥөйдүҥ. Н. Неустроев
II
1. аат., кэпс.
1. Тугу эмэ оҥорору сыыһа диэн утары этии, утарсыы. ☉ Выражение несогласия с чем-л., возражение
Тоҕо ойохтоох киһиэхэ бараҕын диэн боруок суох буолла, сөбүлээтилэр. Эрилик Эристиин
△ Тугу эмэ оҥорору утарарга төрүөт, сөптөөх төрүт (үксүн буолб. ф-лаах туохт. кытта тут-лар). ☉ Довод, достаточное основание для возражения против какого-л. действия (большей частью в сочет. с отриц. гл.)
Марыыҥка саамай сөпкө эргэ тахсар, ол Баһылай бассабыыга боруок буолбат, баҕар, бары бассабыык буолуохпут. П. Ойуунускай
Ити ачыкыта боруок буолбатах. Софр. Данилов
2. Тугу эмэ оҥордоххо киһи сыыһанан ааҕан тутуһара, сыыһата, буруйа. ☉ Непозволительность, предосудительность какого-л. действия
«Уоран да диэтэххэ, соччо боруога суох суол. Баҕар, дьэбэлэйдээҥ даҕаны», — Яков Гурьев кинээс диэки өтөрү көрүтэлээтэ. М. Доҕордуурап
Арахсар боруок, саат да буолбатах. А. Софронов
Көрсүспүччэ кыратык арыгыны даҕаны иһэр боруога суох ини. В. Протодьяконов
3. Тыл тылга киирсибэккэ этиһии, иирээн. ☉ Размолвка, взаимная ругань
Иирсибит истэрин Иһирэхтээн иһиттэххэ, Буоһата суох боруок буолла, Аччыгый да аймааһыны тарта. А. Софронов
Боруок төрдө Боруочай Болтоххой сутуругун Бугдуун муннугар Буруустуон дураһыйбыт. Бугдуун, булгу сөрөөн, Боруочай букатын буорайбыт. К. Туйаарыскай
2. даҕ. суолт. Киһи тылын сүгүн истигэнэ суох, онон-манан утарылаһа сатыыр идэлээх; хадаар. ☉ Любящий перечить, возражать, несговорчивый, непослушный. Боруок баҕайы киһи
□ Утуй, сынньан, сыллыйым, Утуй, тыллаах чыычааҕым, Уутун хана утуйбат Боруок оҕо улааппат. П. Тобуруокап
русск. порок
◊ Боруок (боруога) суох — онуоха киһи сатаан өйдөөбөт буолара туох да суох, буолуох буолуо диэн этии (үксүгэр туохт. болдьуур киэбинэн бэриллибит кэпсиирэлээх салаа этии кэнниттэн тут-лар). ☉ В этом ничего удивительного нет (произошло вполне понятное), этому не стоит удивляться (от него такого можно ожидать • обычно употр. после придаточных со сказуемым, выраженным гл. в условном накл.). Мин ыалдьан да хааллахпына боруок суох. Толорботоҕуна да боруога суох киһи
□ Ат ахсымнаатаҕына, кыайан уостуганнаамаарай? Илиитин-атаҕын өлөртөрдөҕүнэ да боруок суох. Дьүөгэ Ааныстыырап
Норуоту ыраахтааҕы ытыалаппыта элбэх. Онон, баҕар, бүгүн биһигини буулдьанан даҕаны көрүстэхтэринэ боруога суох. Н. Якутскай