дьүһ. туохт. Кэҥээн, улаатан көһүн. ☉ Виднеться широким, просторным
Айыыттан киирэр Алгыстаах адьы-будьу, Алтан Тыргылла аартык диэн Ааттаах-суоллаах аартык Аһыллан-арыллан Аҥалдьыйан көстөр эбит. Күннүк Уурастыырап

айыы чамалҕан аартык көр аартык
[Булгунньах тобулу ыстанан барарын кытта] айыы чамалҕан аартык өрө тыргылла түстэ. ПЭК ОНЛЯ III
[Удаҕан саҥата:] Айыы чамалҕан аартыгы Арыйар күнүм буолла. ТТИГ КХКК

сыһ. Өр буола-буола, тохтуу-тохтуу, дөрүн-дөрүн. ☉ Временами, время от времени
Миша өтөр-өтөр киҥэ-наара олус холлон ис-иһиттэн кыйыттар. Н. Лугинов
Күөх буруо өтөр-өтөр тыргыллар буоллаҕына, ааһан иһэр киһи: «Бу эрэйдээхтэр кэм да тыыннаахтар эбит ээ», – дии саныыр. А. Фёдоров

сос диэнтэн хай
аата. Өрүс тоҕойун кэнниттэн соһуута суох куба маҥан борохуот көстүбүтэ. Н. Якутскай
Соһуу сыарҕалаах тыраахтар суола бу тыргылла сытар. Ф. Софронов
◊ Соһуу суһуох — соһулла сылдьар уһун суһуох. ☉ Очень длинная коса, коса до пят
Өксүүн кэрэ мөссүөнэ, хара соһуу суһуоҕа [Баһылай хараҕар] субу көстөн кэлитэлээтэ. Айталын

самналын диэн курдук
Кинилэр дьиэ таһыгар кэлбиттэрэ, Быыкаа [оҕо аата] күүлэҕэ тахсан сэмнэллэн турар эбит. Н. Заболоцкай
Алаастан көстөр-көстүбэт куруҥ ойуур иһигэр Макаар олорор балаҕана сэмнэллэн турар. Күндэ
Тыа күлүгэр сэмнэллэн турар дьиэттэн, хамса табах буруотун курдук, күөх буруо өтөрөтөр тыргыллар буоллаҕына, ааһан иһэр киһи: «Бу эрэйдээхтэр кэм да тыыннаахтар эбит ээ», — дии саныыр. А. Фёдоров

аат. Хаптаһынтан оҥоһуллар, аһыллар-сабыллар иэччэхтээх түннүк тас сабыыта. ☉ Дощатая створка для прикрытия окна, ставень
Сотору саҥа тахсан эрэр күн көмүс сардаҥата ыстаабан хайаҕаһынан көмүс сабы сыыйа тардыбыт курдук тыргылла түһэр. Н. Якутскай
Мас дьиэ от күөҕэ кырааскалаах ыстаабаннара нэлэччи аһылланнар, кинини күүтэн турар курдуктар. И. Гоголев
Дьиэ түннүктэрин ыстаабана сабыылаах, таһыттан тимир курдааһыннаахтар. В. Протодьяконов

туохт. Эниэлээх буол, иҥнэри түһэр, намтаан барар ньуурдаах буол. ☉ Иметь покатость, наклонную поверхность. Тыаҕа тииттэри быыһынан Тыргылла тыгар сүүрээн, Сибиир киһитин Сүллүстүгэс сүүһүнүү, Эниэлэнэн, көмүстэнэн, Эрийэ-буруйа устар. Баал Хабырыыс
[Альпалар] кытаанах кристалл боруодалартан үөскээбит сис хайалар адаардаах арҕастара уһуктаах чыпчааллардаахтар, туруору эниэлэрдээхтэр. КВА МГ

даҕ. Ыарахан олоҕу олорбут, эрэйи көрбүт. ☉ Сопряжённый с трудностями, горестями, страданиями (о жизни)
Эрэйдээхбуруйдаах оҕо сааһыҥ ыллыга Бу баардыы көстө тыргыллар. М. Ефимов
Тулаайах хаалыы Эрэйдээх-буруйдаах ыар олоҕо саҕаламмыта. В. Протодьяконов
Кини уһун үйэлэнэн, эрэйдээх-буруйдаах, муҥнаах-таҥнаах олоҕу олорбута. И. Данилов

тыаһы үт. туохт. Тохтообокко сүүрүгүрэн чэпчэкитик, кыра соҕустук тыаһаа (ууну этэргэ). ☉ Течением производить лёгкий монотонный шум, журчать (о воде)
Силис уута дьигиһийдэ, Амах уута асхарыйда, Мутук уута чорулаата. Ньургун Боотур
[Муустаах муора — Өлүөнэҕэ: Кыыһым кыһын эйигин] Соҕотох муннуҥ эрэ уутунан Чорулуу сытар гына Чоҥкутан кэбиһиэхтин! Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн уота тыргыллар күөх сирэм ортотугар …… кыракый сыккыс чорулуур тыаһыгар бигэннэр даҕаны Даҕанча урукку …… курдук толору дуоһуйууну ылбатаҕа. Далан
ср. туркм. жорламак ‘журчать’, тат. чурлау ‘урчать, бурчать’, алт. чорлок ‘капля’

I
сыһ. Мунааҕа, саарбаҕа суох, сөрү-сөп буола (гына). ☉ Ровно, точно (подходить, соответствовать чему-л.)
Лоп түбэһэр. Лоп тиийэр.  Саҥатык ыал диэтэххэ, сүөһү-ас дэлэй ыала. Ити өттүнэн, тыа дьонугар, орто баай ыалга лоп киирсэллэр. В. Яковлев
II
тыаһы үт. т. Кэтитэ суох халыҥ, чиҥ эттик ордук улахан эттик үрдүгэр лаппаччы түһэн охсуллар тыаһа. ☉ По др а ж а н и е с т у к у мо ло т к а по д ер ев я нной поверхности
Лоп-лоп лобуйар Молотуок тобуйар, Сыаптан сыап сыыйыллар, Сыр-сыр тыргыллар. П. Ойуунускай
ср. тюрк. лоп ‘шум воды, плеск’