аат.
1. Кыра тырыыҥка. ☉ Мелкая лучина
Тыҥкырай курдук тыллаах итиччэ кыра, быһах угун аҥаарын саҕа иэҕии тэрил [хомус], күн толбонун ырыатынан ыһыахтанан, бар дьон кутун кууста. К. Уткин
2. булт. Чааркаан тэптиргэтэ уурулларыгар аналлаах синньигэс сытыары мас тоһоҕоһо. ☉ Тонкая горизонтальная палочка в капкане на мелких зверей (чааркаан), на которой вертикально устанавливается сторожок
«Көр, бу тыҥкырайын үктэлигэр таарыйдар эрэ, төлө барар гына иитэр куолута», — аҕам чааркааны хайдах иитэргэ миигин үөрэтэр. Н. Якутскай
Айа холоруга — айаны тардан иитэр кэрдиистээх сүрүн мас, киниэхэ элбэрээк уонна тыҥкырай диэннэр холбоноллор. СНЕ ӨОДь
Хаар саба түһэн кэбиһиэ диэтэҕинэ, чааркаанын тыҥкырайыгар хос боробулуоха бүтэйи оҥорор, оччоҕо хаар чааркаан айаҕын бүөлээн кэбиспэт, булда киирдэ да син биир эстэр. «Кыым»
3. бот. Сибэккитэ үүнэр сирэ саптыҥы биитэр розеткалыы быһыылаах, төгүрүктүҥү сэбирдэхтэрдээх биир эбэтэр элбэх сыллаах үүнээйи. ☉ Проломник (вид растения)
Дыгдаллыбыт быһыылаах, Лыҥкынастай саҥалаах Тыҥы хатарар чыычааҕым Тыҥкырай отум үрдүгэр олорон Лыҥкыначчы, сырылаччы ыллаата. Саха нар. ыр. I
Ол дьүһүннээх бурдуктара эмиэ тыҥкырай от буолан хаалар дуу? А. Сыромятникова
Тыҥкырай от уһуктаах төбөтүттэн аһа тохтон, сэбирдэхтэрэ саһаран, чарчыйан барбыттар. М. Шолохов (тылб.)

ас диэнтэн атын
туһ. Икки улахан бэс икки ардыгар тоҕо эрэ кыракый тыҥкырай бэстэр сэлэлии анньыллыбыттар. М. Доҕордуурап
Ааттаах алаас ньууругар, Арыы талаҕын анныгар, Арҕаа таала түбэтигэр Аар баҕах анньыллан, Силик баҕах сиэттиһэн, Уйгу силик тоҕооспут эбит. С. Зверев. Арҕаа диэки алтан батыйа анньыллан турар үһү (тааб.: кустук)

аат.
1. Түүлээххэ, кыра булка мэҥиэ ууруллан иитиллэр булт сэбэ (сүрүн чааһа талахтан оҥоһуллар араама, маны таһынан чаачар, кирис, балтыһах, элбэрээк, тыҥкырай уонна чааркаан тыла диэн чаастартан турар). ☉ Самодельная ловушка для мелких животных, пушных зверей (основная часть — рама, изготовленная из тальника), черкан
Аҕам талаҕынан бэрт үчүгэй чааркааннары оҥортуура. Н. Якутскай
Булчут, саһылга чааркаан иитээри, сыһыы саҕатын кэрийэн испит. ААК АИТ
Оҕонньор Миичээни алта саастааҕыттан, чугас эргин батыһыннара сылдьан, чааркааны, сохсону иитэргэ үөрэппитэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. көсп. Кими эмэ туохха эмэ угаайылаан үктэтии, албыннаан бэйэҥ интэриэскэр туһаныы. ☉ Ловушка для кого-л., которая подстраивается в корыстных целях
[Хойостоон:] Маны [сүктэр кыыс былааччыйатын] кэттэргин, биир эмэ уолу эмиэ чааркааҥҥар түбэһиннэриэҥ этэ. И. Гоголев
Арай мин онно Балаайа чааркааныгар хаптаран хаалбыт буол — олоҕум хайдах салаллан барыа эбитэй? П. Аввакумов
[Артыамый:] Эн бэдиктэриҥ бу биһиги Дьүлэй Дьөгүөрбүтүн чааркааннарыгар киллэрэ сыспыттар. Л. Габышев
ср. алт. чергей ‘ловушка для небольших зверьков’