сыһ. Киһи күлүөн курдук, көрдөөхтүк; дьээбэтик. ☉ Забавно, смешно, комично
Тогойкин сүүрэн, атахтарын соруйан көрүдьүөстүк холбуйа тэбитэлээн, күөрэлдьийэ турда. Амма Аччыгыйа
Киэпкэтин өрө уунна, көрүдьүөстүк үҥкүүлээн битийиктэннэ итиэннэ эргиллэ түһэн, хайыһан да көрбөккө, бара турда. В. Протодьяконов
Илиитин көрүдьүөстүк нэлэс гыннарда. П. Аввакумов

сыһ.
1. Халтарыйар курдук, халтарыйардыы. ☉ Скользя на чём-л. или по чему-л.
Тогойкин тиэтэйдэ, хайыһардарын кэтитэлии охсон, халтарыччы тэбитэлии турда. Амма Аччыгыйа
Паркыакка халтарыччы хаампахтаан тиийэн, саадка тахсар аанынан ойон тахсаат, ыраахтааҕыны көрөн, тохтуу түстэ. Л. Толстой (тылб.)
2. Утары буолбакка, халты (көр). ☉ Мимо, вскользь (смотреть)
Албыннык халтарыччы көрөн кэбиһэр. А. Фёдоров
«Сурук суох», — диэтэ халтарыччы көрөн кэбиһэ-кэбиһэ. «ХС»

туохт.
1. Атахтаргын ууннары тэбитэлээн чиккэйэн сыт. ☉ Лежать, вытянувшись во всю длину, во весь рост
[Айыы бухатыыра] ол түһэн иһэн тыыллыбытынан хара сымара тааска иттэнэ иэнинэн түстэ. Ньургун Боотур
Чэ, оччоҕо мин хаһан Дьөгүөрдээн кэлиэр диэри уҥа ороҥҥутугар тыыллан сыттаҕым. Амма Аччыгыйа
Бэл Казбек ырдьыгынаабат, хараҕын симэн, тыыллан сытар. Н. Павлов
△ кэпс. Өлөн, чиккэйэн сыт. ☉ Умереть, протянуть ноги
Кулуба элэмэс атыыра толооҥҥо тыыллан хаалбытын булбуттар. А. Софронов
[Эһэ] иҥиирин тартарбахтаан баран тыыллан хаалла. Т. Сметанин
Кууһума: «Күтүр өстөөх манна тыыллан да хаалбаккын, эйигин да кытары доҕордоһон саһыл саҕаламмыт, сукуна сонноммут, солко курдаммыт биллибэт», — дии саныы-саныы …… эттээх солуурчаҕы аҕала барда. Н. Павлов
2. Күүр, тыҥаа, быыппаһын. ☉ Напрягаться, натуживаться
[Чаабый Натааһа] сирэйэ тыыллыаҕынан тыыллан баран, эргиллэн хос иһин эргиччи көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин
Киһи күүскэ соҕус тыылыннаҕына — тыыллар диэн кэлиэ дуо, көннөрү холур соҕустук да хамсаатаҕына — [бу таҥас] тулуйбакка субу сиик-сииктэринэн көтүрүтэ баран хаалыах курдук этэ. Н. Заболоцкай
3. көсп. Биллэ-көстө улаат; сайын. ☉ Заметно вырасти; развиться
Эпоха сайдыытын батыһа, Эн тыылла кэҥиигин, Дьокуускай! Р. Баҕатаайыскай
[Оҕолор] Улааттылар-тыылыннылар... Уолан бэрдэ буоланнар Аат-суол кытта быһаарыллар Айаныгар аттаннылар. С. Тарасов
◊ Быһа (быһыта, өрө, үлтү, хайа, хайыта, тоҕо) тыылын — хам тутар тугу эмэ (хол., кэлгиэни) туох баар күүскүнэн, быччыҥнаргын муҥутуурдук күүрдэн алдьат. ☉ Поднатужившись, разорвать, порвать что-л. сковывающее, связывающее (напр., верёвку)
Чучунаа, кэлгиэлээх быатын быһа тыыллаары чиччигинии мөхсөр. Н. Абыйчанин
Хабараан тымныыга хам кэлгиллибит өрүс халыҥ мууһун хайыта тыыллан, көҥүлгэ көччүйэ көтөн эрэрин көрбөккүн дуо? П. Филиппов
Арай мин биллим сөрүүн тыаҕа Ороһулаан үүнэр оччугуй отоннор Хахтарын хайа тыыллыбыттарын. И. Алексеев
ср. хак. таҕы ‘разжимать (напр., зубы); взламывать; выворачивать что-л.’, таҕыл ‘разрушаться, разламываться’