хаахынаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. Халҕан истиэнэҕэ тыастаахтык анньылынна, тэйиэлээн, хаахынаамахтаан ылла. С. Дадаскинов

I
тэйиэлээ диэнтэн холб. туһ. Таммахтар түннүк тааһыттан тэйиэлэстилэр
II
даҕ. Тэйэр, тэйэр идэлээх. ☉ Скачущий, прыгающий, очень подвижный
Сииктээх от сыатын биһиннэ Тэйиэлэс сыгынньах атаҕыҥ. Д. Васильев

тыаһы үт. туохт. Биир күдьүс бүтэҥитик «тиҥ-тиҥ» диэн эрэр курдук тыаһаа. ☉ Издавать гулкий стук
Балаҕан дьиэҕэ ыарахан сутурук тыаһа тиҥиргээн иһилиннэ. Амма Аччыгыйа
Тиҥ-тиҥ тиҥиргээн, Тип-тип тибиргээн, Мээчикпит тэйиэлиир, Өрүтэ күөрэҥниир. С. Васильев
Ол икки ардыгар бүтэҥи көҕүс тыаһа тиҥиргээтэ уонна тугу эрэ хадьырыйар тыас иһилиннэ. «ХС»

аат.
1. Маһы сүгэнэн кэрдиистии охсуу, оҥо охсуу. ☉ Зарубка, надруб, надрубка (обычно топором на дереве)
Охтороору кэрдэн молуойдаабыттара — хотутар, олук таһаарар аат суох. В. Протодьяконов
Буруустар, муннук олуктара эрдэ оҥоһуллубут буолан, эркини дөбөҥнүк бүтэрбиттэрэ. ДФС КК
2. Сүгэнэн маһы кэрдэргэ мас ойута ыстаммыт кэрчиктэрэ. ☉ Щепки, щепа
Кини [Кэбигирэй Миитэрэй] санаатыгар, маһа ордук кытаанахха, оҕустаҕын аайы тимир курдук чаҥыргыырга, сүгэтин олуга ордук ыраах ыстанарга дылы буолар. Амма Аччыгыйа
Чэгиэн мастан тэйиэлии Тэрээк сүгэ кыыраҥныыр. Уҥа-хаҥас тэйиэлии, Олук ойон кылбаҥныыр. Р. Баҕатаайыскай
3. Хаамыы, сүүрүү тэтимэ; хардыы. ☉ Темп ходьбы, бега; ширина шага
Сүүрүк ат маҥнай мөдөөннүк ойбохтоот, хонноҕо аһыллан, олуга сыыйа кэҥээн, хардыыта улам сыыдамсыйан барда. Р. Баҕатаайыскай
Үҥэр ааттаах Микииппэрэп кинээс киэҥ олугун хайа кэппинэн ситиэмий? М. Доҕордуурап
Уйатыгар айаннаабыт тот тииҥ олуга кыараҕас, суола бахчаҕар буолар. ФВН ТС
△ Хаарга, бадарааҥҥа олорон хаалбыт суол. ☉ Следы, оставленные на снегу, по грязи
Кэлбит олукпунан төннүбэккэ, бэркэ сэрэнэн, иннибин-кэннибин көрүнэ-көрүнэ, сурпутугар төннөрүм. Н. Абыйчанин
Кыыл табалар биир олугунан лабырҕаччы үктээн ааспыттарынан көрөн, кыылдьыттар төһө кыыл ааспытын эндэппэттэр. В. Протодьяконов
4. Кэрдиис кэм, кэм кэрчигэ. ☉ Отрезок времени; какая-л. часть жизни
Оттоку олукка Соноон иһэрин «Суо хотун дэтээри Сонургуур этэ». Өксөкүлээх Өлөксөй
История олугар сөп түбэһэн, икки иллээх норуоту уруйдуу, үөскээн тахсыбыта ити күнтэн үтүө тыл: «Найрамдал — Доҕордоһуу». И. Федосеев
5. лит. Силлабо-тоническай хоһоон систематыгар, холобур, нуучча хоһоонун тутулугар, охсуулаах уонна охсуута суох сүһүөхтэри биир кэм наардааһын кэрдиитэ. ☉ Стопа (в силлабо-тоническом стихосложении). Баал Хабырыыс хайдах эрэ чуолкай ритмикаҕа дьулуспат, холобура, Күннүк Уурастыырап олугун курдук буолбатах. Н. Тобуруокап
♦ Олук ааҕар кэпс. — кэтээ, кими эмэ кэтээн көр; кэтээн күүт. ☉ Зорко следить за кем-л.; подстерегать кого-л.
Биригэдьиири бэркэ олук ааҕан эрэр. НАГ ЯРФС II. Олук уопсар (уурсар) — кимиэхэ эмэ туоххунан эмэ баһыйтарбат буол, тэҥнээх буол. ☉ Ни в чём не уступать кому-л., быть на равных с кем-л.
Билигин да бултаан, кадровай булчуттары тиҥилэх үктэһэр, олук уопсар. «ХС»
Үһүс табаарыһым Николай Иванович Ефимов мин бу кэпсээбит үтүөкэннээх дьоннорбуттан кыратык да хаалсыбат, тэҥҥэ олук уурсар дьулуурдаах киһи. «Кыым». Олук үктэс (үктэһэн ис) — кими-тугу эмэ кытта тэҥҥэ сайдан ис. ☉ Идти в ногу с кем-чем-л.
Нэһилиэк олоҕо сайдан истэҕин аайы, оскуолата эмиэ ону кытта тэҥҥэ олук үктэһэн тупсар, ситэр. «Кыым»
Бу да чахчы саха литературатыгар үгэ уонна сатира жанрдара атыттартан хаалсыбаттык сыһа олук үктэһэн сайдарга тугу эмэ оҥорон иһэллэрин бигэргэтэр. «Кыым». Нэһилиэк олоҕо сайдан истэҕин аайы, оскуолата эмиэ ону кытта тэҥҥэ олук үктэнэн тупсар, ситэр. «Саха с.». Олук үктээ — туохха эмэ бастакы буол, саҥаны арыйааччы буол. ☉ Быть первопроходцем в чём-л., прокладывать дорогу первым. Д.П. Коркин саха тустуута аан дойдуга тахсыытыгар олук үктээбит киһинэн буолар. «Саха с.»
ср. др.-тюрк. олух ‘выдолбленное дерево, корыто’, тюрк. олук ‘жёлоб’

туохт.
1. Муусука тэтимигэр сөп түбэһиннэрэн бүтүн бэйэҕинэн имигэс хамсаныылары оҥор. ☉ Танцевать, плясать
Кыргыттар, эчи, үҥкүүлээн сэгэйдэхтэрэ үчүгэйин, сиртэн-буортан тэйэ-тэйэ түстэхтэрэ чэпчэкитин. Суорун Омоллоон
[Вера:] Эн күлэн-оонньоон, үҥкүүлээн, муусукалаан эрэргин мин букатын көрө иликпин. С. Ефремов
Лена үҥкүүлүүрүн олус сөбүлүүрэ. «ХС»
2. Сахалыы оһуохайдаа. ☉ Танцевать якутский осуохай
Ыллыыр тайҕа, туундара, Оһуохай үҥкүүлүү, Ыллыыр көмүстээх Алдан, Алмаас таастаах Бүлүү. Эллэй
Оһуохайга икки түһүлгэнэн үҥкүүлээбиттэр. ПАИ СМС
Оһуохайы үҥкүүлүүргэ үөрэнии. «Сахаада»
3. көсп. Үҥкүүлүүр курдук эйэҥнээ, дьиримнээ, тэйиэлээ (туох эмэ хамсыырын этэргэ). ☉ Двигаться равномерно, колебаться, колыхаться, подпрыгивать (о чём-л. в движении — напр., о снежинках)
Уот төлөнө үҥкүүлээн бүгүллэҥниир. Амма Аччыгыйа
Намыын хаар үҥкүүлүүр Кыталык үҥкүүтүн, Мин биллим бастакы хаар Ыраас үөрүүтүн. С. Данилов
Күөл уутун ньууругар мөлүйүөн таммахтар Көрүөхтэн дьиктитик тэйдилэр, Үлүскэн күүстээхтик куугунуур ардахтар Үҥкүүлээн дьиэрэҥкэй тэптилэр. Күннүк Уурастыырап
Сыһыыга дьэргэлгэн үҥкүүлүүр. «Кыым»
♦ Үрдүк арҕаһыгар үҥкүүлээ көр арҕас
Мордьо күтэр муҥнааҕы Муннун-уоһун мускуйан, Үрдүк арҕаһыгар үҥкүүлүүрүм Үчүгэйин баҕаһын. С. Данилов. Үрдүгэр үҥкүүлүүр — көҥүл атаҕастыыр, талбытынан дьаһайар. ☉ Чувствуя превосходство, обижать, оскорблять кого-л. (букв. на нём танцует)
[Уйбаан:] Өлбүтүм кэннэ үрдүбэр да үҥкүүлээтиннэр. А. Софронов
Итиччэ үрдүгэр үҥкүүлээбит обургулар мантан антах тэбиэһириэхтэрэ. «ХС»
Кэллэ кэлээт бэрт былдьаһар, сүгүннээбэт, мин үрдүбэр үҥкүүлүүр хотун буулаата быһыылаах дии санаабыта. «ХС»