аат., балык. Куйуур иэҕэн оҥоһуллубут мас иитэ. ☉ Ободок рыболовного сака
[Уу иччитэ] Чэлгиэннээх тэлгэһэлээх Чэҥ муус тэлгэхтээх, Куойа, маҥкы тутуурдаах Куйуур, тымтай сүгэһэрдээх. П. Ойуунускай
Маастардар бэйэлэрэ толкуйдаан оҥорбут элэктэриичэскэй «оһохторугар» инструменнар иилэрин, куойаларын иэҕэллэр эбит. «Кыым»
♦ Куойатыгар-маҥкытыгар оҕустарбат — кыһаллыбат, аахайбат, болҕомтотун кыратык да уурбат. ☉ Не обращать внимания на кого-что-л. [Куорат баһылыктара] Куойаларыгар-маҥкыларыгар оҕустардахтарына, Бороҕон кырдьаҕастара Болҕомтолоругар ыллахтарына, Суотту суола солонуоҕа. С. Васильев
ср. монг. гуя ‘рама’

туохт., кэпс., сөбүлээб.
1.
Уһуо суохха уһаа, бытааннык тэрин, оҥоһун. Долго собираться, очень медлить в своих действиях. Чэ, эрэ, атас, сыарҕалаах окко дылы аҥнаҥҥын, кэлэ оҕус. Саһарҕа
Хаһааҥҥа диэри аҥнан Көһүттэриэх муҥмунуй бу? И. Гоголев
2
Бэйэҕин атыттартан ордукпун дии сананан, бытааннык, дуоспуруннаахтык тутта сатаа. Считая себя лучше других, держаться подчеркнуто важно, церемонно. Чэ, чэ, аҥныма, хайа эрэ улуу араатарга дылы. Н. Лугинов
Хабырыыс эдэр сааһыттан олбуордаах хаһаайын, дьиэлээх, тэлгэһэлээх, ынахтаах эҥин ыал баһылыга буолан аҥнан олордоҕо ээ. Н. Габышев
Нэһилиэгим сис кинээһэ Ыадастан, аҥнан киирдэ. Имик-самык дьиэм иһэ Эбии күлүгүрдэ. М. Ефимов
ср. туркм. саагын ‘медлить, собираться медленно’

аат.
1. Уу аҕалан муспут маһа (өрүс, күөл кытыытыгар). ☉ Нагромождение плавника, сваленные друг на друга деревья, валежник (по берегам рек, озер)
Тэҥкэ хара тыа тэлгэһэлээх, Даркы хара тыа даллаах [тыа иччитэ]. П. Ойуунускай
Адаархай даркылаах, хара муҥурааттардаах, хаппыт үөттэрдээх үрүйэ сирдэр бардар барамматтар. Болот Боотур
Урукку мас сылбах даркылаах өрүһү Тургутан үрдүгэр бириистэн астыбыт. С. Васильев
2. Мээнэ, ыһыллаҕастык быраҕыллыбыт бөх-сах. ☉ Отбросы, мусор, беспорядочно разбросанные непригодные вещи
Дьиэ таһа барыта даркы курдук кэнсиэрбэ бааҥката этэ. Н. Габышев
Арай тиит төрдүгэр кус, куобах, туртас, балык уҥуохтарын даркыта эрэ кубарыччы хатан сыталлар. «ББ»
п.-монг. дархи

туохт. Тугу эмэни олус харыстаан, кэмчилээн туһан, тутун. ☉ Тратить что-л. очень скупо, быть крайне бережливым
Эргиэмсиктэр ат көхсүгэр ыҥыырдан чөкөтө түһэн аҕалар астара …… төһөлөөх да кэччэнэ, харыстыы сатаабытыҥ иһин, сотору буолаат бүтэн хаалара. Н. Заболоцкай
Ити тылы кини олус кэччэнэ туттар. С. Федотов
Биһиги ытыс тыаһын баҕас кэччэммэт дьоммут. «ХС»
△ Кэччэй, харамсый. ☉ Скупиться, скряжничать
[Уйбаан:] Эйигин кытта инчэҕэй эттээх тулуйан олороруттан ааста, туох иннигэр кэччэнэн муҥнанаргын өйдүүрүҥ буолуо дуо? А. Софронов
Иннэ үүтүн кэҥэтэр, Эргэрбит харам дьоннор Иһиэхтэрин кэччэнэн Эҥин араас диэхтэрэ. П. Тобуруокап
Оттон мин туспунан, — Тилийэ тэлгэһэлээххиттэн, Кэрчиги да кэпсииргин Кэччэнэҕин. К. Туйаарыскай