Якутские буквы:

Якутский → Русский

тэпсилгэн

1) утаптывание, трамбовка; 2) перен. разг. сутолока, толкотня; беспокойство; элбэх ыалдьыт тэпсилгэнэ беспокойство от многочисленных гостей.

Якутский → Якутский

тэпсилгэн

  1. аат., кэпс.
  2. Барыылаах-кэлиилээх, элбэх киһи күннэтэ сылдьар, тэпсэр сирэ. ☉ Очень людное место, где ежедневно топчется народ
    [Баһылай:] Бу аҕам оҕонньор …… суол кытыытыгар олох оҥостон кэбиһэн, хас кэлээччи-барааччы тэпсилгэнэ оҥордоҕо. А. Софронов
    Оҕонньоттор …… киирэн-тахсан, аан сабыллара суох, дьиэни тоҥ хаһаа, дэлби тэпсилгэн оҥорон кэбистилэр. В. Иванов. Куораттар, төһө да сайын аайы абитуриеннар тэпсилгэннэрэ буоллаллар, олус «тымныылар». НТП СОЭС
  3. көсп. Баттабыл, аҥаардастыы атаҕастааһын. ☉ Притеснение, угнетение
    Дьэкиимэп ойоҕо Натааһа ийэҕин тэпсилгэн гыммыта. Эрилик Эристиин
    [Миитэрэй] ийэтин тэпсилгэнигэр сылдьар, хамначчыт кыыһы Мотуруонаны дьалыҥнаахтык таптыыр. Н. Түгүнүүрэп
    Дьону кытта сатаан быһаарсар, өйгүнэн-санааҕынан атыттары баһыйар буоллаххына, тэпсилгэнтэн өрүһүллэҕин. «Чолбон»
  4. даҕ. суолт. Аанньа хараллыбакка, туһаҕа тахсыбакка хаалбыт. ☉ Из-за отсутствия надлежащего внимания ставший бесполезным, непригодным (о чём-л.)
    [Сир быйаҥа] харайбатыҥ да хаалар, тэпсилгэн буолар. М. Тимофеев
    [Таас чох] түөрт уон-биэс уон бырыһыана үлтүрүйэн хочуолунайдар тастарыгар тэпсилгэн буолар. «Кыым»
    ♦ Тэпсилгэн оҥостор — кими эмэ куруук атаҕастыыр, баттыыр. ☉ Подвергать кого-л. постоянным притеснениям, угнетениям
    [Бөҕө Даадай — Харачаевка:] Бүгүҥҥү күнү быһа үөхпүккүтүгэр сөп буолбакка, аны тэпсилгэн оҥостор буоллаххытына, дьэ көрүлээтэхпит. Эрилик Эристиин
    [Ийэм:] Көр да маны, килиэп куһуогунан хомуруйан тэпсилгэн оҥосто сылдьаары... И. Попова

Еще переводы:

дьалыҥнаахтык

дьалыҥнаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Күүстээхтик, имэҥнээхтик. ☉ Страстно, со страстью, горячо
[Дьахтар] Эр киһи эҥин санаатын сэрэйэн, Этэн көрө-көрө Имэҥнээхтик күлэн, Саҥаран көрөкөрө Далыҥнаахтык чачыгыраан [барда]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кыһалҕа [ойуун] дьалыҥнаахтык кыырбыта. И. Гоголев
Миитэрэй - баай огдообо эмээхсин мааны, үөрэхтээх уола. Кини ийэтин тэпсилгэнигэр сылдьар хамначчыт кыыһы Мотуруонаны дьалыҥнаахтык таптыыр. Н. Түгүнүүрэп

кэлээччи-барааччы

кэлээччи-барааччы (Якутский → Якутский)

аат. Ааһан иһэр киһи, дьон. ☉ Прохожий, проезжающий, проезжий
[Баһылай:] Бу аҕам оҕонньор …… суол кытыытыгар олох оҥостон кэбиһэн, хас кэлээччи-барааччы тэпсилгэнэ оҥордоҕо. А. Софронов
Кэлээччи-барааччы элбэҕэ да бэрт этэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кэлээччилэр-барааччылар бытарҕан тымныыга туран чоочугуруу тоҥмотуннар [диэн] …… киэҥкуоҥ көһүтэр саалалаах баксаал таас дьиэтэ [баар]. «Кыым»

үүрээн-аараан

үүрээн-аараан (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Элбэх кэлиилээх-барыылаах, аймалҕаннаах сүпсүлгэн. ☉ Суета, связанная с большими хлопотами, сопровождаемая шумом-гамом
Кырдьыга даҕаны, кини [Сергей] тугун иннэ диэн, …… бачча үлүгэр аймалҕаннаах, үүрээн-аараан дойдутугар кэлэн, үтүрүм-хатырым анньылла сырыттаҕай? В. Яковлев
Бөһүөлэккэ бары биир сиргэ муһуннахтарына, хайдах эрэ …… кэлиитэ-барыыта, үүрээнэ-аараана, ыалдьыта-хоноһото тэпсилгэнэ бэрт буолуо, диэх курдук саныыллара. Г. Колесов
Баланыысса көрүдүөрүгэр үүрээн-аараан, …… эрэллэрэ сүппүт саҥалар дуораһыйаллара. М. Горькай (тылб.)

сытынньаҥ

сытынньаҥ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Сиргэ сытан сиигирэн, эмэҕирэн эрэр мас. ☉ Гнилушка
    [Эһэ] сымалалаах ытыһын Сытынньаҥҥа даҕайда, Сыстыбыты барытын Салаан, салбаан амсайда. Е. Васильев
    Тараас тиийэн кэлбитэ Бучумаан биир биллибэт киһилиин сытынньаҥ үрдүгэр олороллор эбит. И. Никифоров
    Василий саһыл хаана тохтубут суолун батыһан, …… сытынньаҥы нөҥүөлээн иһэн өлө сытарын булла! «ХС»
  3. Туох эмэ микробтар көмөлөрүнэн үрэллибитэ, сытыйбыта. ☉ Продукт, подвергшийся гниению, органическому разложению, распаду
    Хортуоппуй туорааҕа сытыйар, дьөлүттэлэнэр. Туораах иһигэр эргиччи хараарбыт сытынньаҥ үөскүүр. САССР КСХКҮү
    Киһи-сүөһү таһаарар хаалынньаҥнара, мас-от төрдүгэстэрэ уонна сытынньаҥнар микробтар көмөлөрүнэн үрэллэн, сиргэ симэлийэллэр. СЕТ ҮА
  4. көсп. Олох хаалынньаҥа, өй-санаа сатарыйыыта. ☉ Пережитки старого, моральное разложение
    Биһиги эргэ олох сытынньаҥын утары харса суох охсуһааччылар баартыйаларабыт, оттон харса суох охсуһууга ыччат куруук бастаан киириэҕэ. В. Ленин (тылб.)
  5. даҕ. суолт.
  6. Сытыйбыт, дьүдьэйбит, эмэҕирбит. ☉ Гнилой, испортившийся, разложившийся
    Сытынньаҥ дүлүҥ син умайыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
    Уот кытыытыгар сытынньаҥ тиит төрдө кыһалҕата суох аргыый буруолуу сытта. С. Никифоров
    Уккунньахха анаан сытынньаҥ маһы таһан өрөһөлөөтө. «Чолбон»
  7. көсп. Кэхтибит, төннүбүт, хаалынньаҥ. ☉ Гнилой, прогнивший, разложившийся
    Бу эдэр-сэнэх эрдэҕиттэн билбит сытынньаҥ хаайыыларыгар, сымыйанан баайсан, умса анньан кэбистилэр. Е. Неймохов
    Ааспыт сытынньаҥ кэм оботтоох дьэбэрэтин тэпсилгэнэ тус олоҕор, кэргэттэригэр оспот сүрэх бааһын хаалларбыта. «Чолбон»