абаккар диэнтэн дьаһ
туһ. Ураҕаска баайыллыбыт кыһыл тэрэпиискэ тэлибирии турар, ол кэннэ кини генерал тойону абаккардыан иннигэр, тыалга баарыстанан тиириллэ-тиириллэ быластанан биэрэр. Эрилик Эристиин

көр куһуоччук
[Харачаас] өйүө биэрбит мохуоркаларыттан эмээхсинин дьоҕус саппыйатыгар толору табах кутта, хоонньугар эргэ тэрэпиискэҕэ суулаан аҕалбыт икки-үс хоһуоччук саахарын туттарда. П. Филиппов

туохт. Сорох сырдатар эбэтэр ититэр малларга, уматарга анаан быанан, тэрэпиискэнэн үөстэ оҥор. ☉ Сделать фитиль
Куолайы ортотунан битииллээн, ынах хоргунун кутан чүмэчи оҥостоллор. АНП ССХТ
Чааскыга сыа арыытын кутан, тэрэпиискэнэн битииллээн оҥоһуллубут чүмэчи имик-самык уотунан сырдатынан, салгыҥҥа хатарыллыбыт балыгы сии олордулар. В. Протодьяконов

быластаа диэнтэн бэй
туһ. Суор илин халлаан сиксигин диэки көтөн быластана турар. Амма Аччыгыйа
«Мин туохха да кыайтарыам суоҕа», — диэбиттии, ураҕаска баайыллыбыт кыһыл тэрэпиискэ тэлибирии турар, тыалга баарыстанан тиириллэ-тиириллэ быластанан биэрэр. Эрилик Эристиин

даҕ. Түүтэ, баттаҕа суох, тараҕайданан эрэр. ☉ Безволосый, плешивый, облысевший
Куриль үрүҥ паарынан өрүкүйэн тахсыбыт халчархай баһын сибэкки ойуулаах тэрэпиискэнэн соттон кээстэ. С. Курилов (тылб.)
Аттара буоллаҕына, ханнык эрэ халчархай кулгаахтаах, кугас ат этэ. М. Горькай (тылб.)

1. ходууллаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Далга от бөҕө ходуулламмыт
2. Ордон хаал, тобохтон. ☉ Оставаться после использования, употребления
   Ахсааннаах ас-үөл итинник малааһыннарга аһаныаҕынааҕар ходуулланара, атын дьоҥҥо тиксэрэ үгүс буолар. «Кыым»
   Лоскуй-лоскуй кумааҕы, эҥинэҥин тэрэпиискэ ходууллана сытар. ЛМ А

сыһ. Ибили имиллиэр, тэрэпиискэ буолуор диэри (хол., инчэҕэй тугу эмэ тэбис, ыстаа эҥин). ☉ До лохмотьев, в лепёшку (напр., истоптать что-л. мокрое или изжевать что-л.)
Сытыйан хаалбыт куллукатын ньалбыччы үктээн, холумтан таһыгар хараҕаламмыттыы турар. А. Сыромятникова
Эргэ тирии үтүлүгү тииһэ суох миилэтинэн дэлби ньалбыччы ыстаан мүлүктээбит этэ. М. Шолохов (тылб.)

баарыстаа I диэнтэн бэй., атын
туһ. Уолбас арыы барахсан Баһан ылар үүнүүлээх Манчаарыта, өлөҥө – Балаһанан долгулдьуйан, Баарыстана сыппыта. Күннүк Уурастыырап
Орто дойду кута курдук күөгэлдьийдэ, муора уута булкулла түстэ, байҕал уута баарыстана түстэ. Ньургун Боотур
Элбэх уулаах дириҥ далай обургу баараҕай баалынан баарыстанан күнү-түүнү мэлдьи күллүргэччи охсуллар. П. Ойуунускай
Ураҕаска баайыллыбыт кыһыл тэрэпиискэ тыалга баарыстанан тиириллэ-тиириллэ быластанан биэрэр. Эрилик Эристиин
Өрт баран, дохсун тыалынан баарыстанан, чугас эргиннээҕи сир барыта кутаа уотунан кырбаста. М. Доҕордуурап

I
кыс I диэнтэн атын
туһ. [Сөдүөччүйэ] быыкаайык кыһыллыбыт чэйи тэрэпиискэҕэ суулаан аҕалбыт. Амма Аччыгыйа
Куока тахсан, субата кыһыллан эрэр хатырыктаах бэс дүлүҥү киллэрэр. Суорун Омоллоон
Онно (музейга) муостан кыһыллыбыт олоҥхо бухатыыра көтүтэн иһэрэ баар. П. Аввакумов
◊ Кыһыллыбыт балык — тоҥ балык диэн курдук (көр балык)
Бу доҕоруҥ, оттон манна хайдах сылдьыай, кыһыллыбыт балыгы аһаабат буоллаҕына?.. Н. Якутскай
Куолай уонна куртах ыарыыларын сүрүн биричиинэтинэн …… кыһыллыбыт балыгы сиири ааҕаллар. Р. Баҕатаайыскай
II
кыһый I диэнтэн атын
туһ. Саппыйалар тэбэммиттэрэ, холтууннар кыһыллыбыттара ыраатта. Амма Аччыгыйа

I
аат., итэҕ. Христианство сиэринэн тугу эмэ сибэтии гыныы. ☉ По христианскому обычаю: освящение чего-л. (напр., новой церкви). 1912 сыллаахха Чөркөөх таҥаратын дьиэтин сибэтиинэтигэр хас да улуустан дьон бөҕө мустубут бириэмэтигэр үчүгэй ырыаһыттары ыллаппыттар. Саха сэһ
1977
русск. святины
II
кэпс., битиил диэн курдук
Кылгас чүмэчи умайан бүтэн, тиһэх сибэтиинэтэ түөрэ ыстанан, умуллан хаалла. И. Никифоров. Кустук …… арыыта баранан, суон тэрэпиискэ сибэтиинэтэ уһаан, умайан симириктии турар ыһыырынньык чүмэчини саба үрэн кэбистэ. В. Протодьяконов